ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.178.1
बान्धवाः कर्म वित्तं वा प्रज्ञा वेह पितामह ।
नरस्य का प्रतिष्ठा स्यादेतत्पृष्टो वदस्व मे ॥ १२.१७८.१ ॥
ਬੰਧੂ, ਕਰਮ, ਧਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ — ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਆਸਰਾ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.178.2
प्रज्ञा प्रतिष्ठा भूतानां प्रज्ञा लाभः परो मतः ।
प्रज्ञा निःश्रेयसी लोके प्रज्ञा स्वर्गो मतः सताम् ॥ १२.१७८.२ ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਸਤ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ।
12.178.3
प्रज्ञया प्रापितार्थो हि बलिरैश्वर्यसंक्षये ।
प्रह्लादो नमुचिर्मङ्किस्तस्याः किं विद्यते परम् ॥ १२.१७८.३ ॥
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨਾਲ ਹੀ ਬਲਿ ਨੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪਾਇਆ; ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਨਮੁਚਿ ਅਤੇ ਮੰਕਿ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਉਸ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ?
12.178.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रकाश्यपसंवादं तन्निबोध युधिष्ठिर ॥ १२.१७८.४ ॥
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਸੰਵਾਦ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
12.178.5
वैश्यः कश्चिदृषिसुतं काश्यपं संशितव्रतम् ।
रथेन पातयामास श्रीमान्दृप्तस्तपस्विनम् ॥ १२.१७८.५ ॥
ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ ਨੇ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਕਠੋਰ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪੁੱਤਰ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਰੱਥ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ — ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ।
12.178.6
आर्तः स पतितः क्रुद्धस्त्यक्त्वाऽऽत्मानमथाब्रवीत् ।
मरिष्याम्यधनस्येह जीवितार्थो न विद्यते ॥ १२.१७८.६ ॥
ਉਹ ਦੁੱਖੀ, ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ — "ਧਨਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਮਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਜੀਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।"
12.178.7
तथा मुमूर्षमासीनमकूजन्तमचेतसम् ।
इन्द्रः सृगालरूपेण बभाषे क्षुब्धमानसम् ॥ १२.१७८.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਨਾ ਰੋਂਦੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਗਿੱਦੜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
12.178.8
मनुष्ययोनिमिच्छन्ति सर्वभूतानि सर्वशः ।
मनुष्यत्वे च विप्रत्वं सर्व एवाभिनन्दति ॥ १२.१७८.८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.178.9
मनुष्यो ब्राह्मणश्चासि श्रोत्रियश्चासि काश्यप ।
सुदुर्लभमवाप्यैतन्न दोषान्मर्तुमर्हसि ॥ १२.१७८.९ ॥
ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤਰੀ ਵੀ ਹੈਂ। ਇੰਨਾ ਦੁਰਲੱਭ ਪਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
12.178.10
सर्वे लाभाः साभिमाना इति सत्यवती श्रुतिः ।
संतोषणीयरूपोऽसि लोभाद्यदभिमन्यसे ॥ १२.१७८.१० ॥
'ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਹੰਕਾਰ ਸਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ' ਇਹ ਸਤਿਅਵਤੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨ ਯੋਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
12.178.11
अहो सिद्धार्थता तेषां येषां सन्तीह पाणयः ।
अतीव स्पृहये तेषां येषां सन्तीह पाणयः ॥ १२.१७८.११ ॥
ਵਾਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਥੇ ਹੱਥ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੋਚਦਾ ਹਾਂ।
12.178.12
पाणिमद्भ्यः स्पृहाऽस्माकं यथा तव धनस्य वै ।
न पाणिलाभादधिको लाभः कश्चन विद्यते ॥ १२.१७८.१२ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਡੀ ਲਾਲਸਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਧਨ ਲਈ ਹੈ। ਹੱਥ ਮਿਲਣ ਦੇ ਲਾਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।
12.178.13
अपाणित्वाद्वयं ब्रह्मन्कण्टकं नोद्धरामहे ।
जन्तूनुच्चावचानङ्गे दशतो न कषाम वा ॥ १२.१७८.१३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੱਥ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਕੰਡਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ; ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਨਾ ਖੁਰਕ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
12.178.14
अथ येषां पुनः पाणी देवदत्तौ दशाङ्गुली ।
उद्धरन्ति कृमीनङ्गाद्दशतो निकषन्ति च ॥ १२.१७८.१४ ॥
ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਦੱਤ ਦੋ ਹੱਥ ਅਤੇ ਦਸ ਉਂਗਲਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੀੜੇ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਸਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.178.15
वर्षाहिमातपानां च परित्राणानि कुर्वते ।
चेलमन्नं सुखं शय्यां निवातं चोपभुञ्जते ॥ १२.१७८.१५ ॥
ਮੀਂਹ, ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੱਪੜਾ, ਅੰਨ, ਸੁੱਖ, ਬਿਸਤਰਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਰਹਿਤ ਥਾਂ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
12.178.16
अधिष्ठाय च गां लोके भुञ्जते वाहयन्ति च ।
उपायैर्बहुभिश्चैव वश्यानात्मनि कुर्वते ॥ १२.१७८.१६ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਅਤੇ ਹੱਕਦੇ ਹਨ; ਅਨੇਕ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਧੀਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.178.17
ये खल्वजिह्वाः कृपणा अल्पप्राणा अपाणयः ।
सहन्ते तानि दुःखानि दिष्ट्या त्वं न तथा मुने ॥ १२.१७८.१७ ॥
ਜੋ ਗੂੰਗੇ, ਅਲਪ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਲੇ, ਬਿਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਦੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।
12.178.18
दिष्ट्या त्वं न शृगालो वै न कृमिर्न च मूषकः ।
न सर्पो न च मण्डूको न चान्यः पापयोनिजः ॥ १२.१७८.१८ ॥
ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੂੰ ਗਿੱਦੜ ਨਹੀਂ, ਕੀੜਾ ਨਹੀਂ, ਚੂਹਾ ਨਹੀਂ, ਸੱਪ ਨਹੀਂ, ਡੱਡੂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਪਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਹੈਂ।
12.178.19
एतावताऽपि लाभेन तोष्टुमर्हसि काश्यप ।
किं पुनर्योसि सत्वानां सर्वेषां ब्राह्मणोत्तमः ॥ १२.१७८.१९ ॥
ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਏਨੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਂ।
12.178.20
इमे मां कृमयोऽदन्ति येषामुद्धरणाय वै ।
नास्ति शक्तिरपाणित्वात्पश्यावस्थामिमां मम ॥ १२.१७८.२० ॥
ਇਹ ਕੀੜੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ।
12.178.21
अकार्यमिति चैवेमं नात्मानं संत्यजाम्यहम् ।
नातः पापीयसीं योनिं पतेयमपरामिति ॥ १२.१७८.२१ ॥
ਇਹ ਅਕਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾ ਡਿੱਗਾਂ।
12.178.22
मध्ये वै पापयोनीनां सृगालीयामहं गतः ।
पापीयस्यो बहुतरा इतोऽन्याः पापयोनयः ॥ १२.१७८.२२ ॥
ਪਾਪੀ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਹਨ।
12.178.23
जात्यैवैके सुखितराः सन्त्यन्ये भृशदुःखिताः ।
नैकान्तं सुखमेवेह क्वचित्पश्यामि कस्यचित् ॥ १२.१७८.२३ ॥
ਕੁਝ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਨ ਸੁਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
12.178.24
मनुष्या ह्याढ्यतां प्राप्य राज्यमिच्छन्त्यनन्तरम् ।
राज्याद्देवत्वमिच्छन्ति देवत्वादिन्द्रतामपि ॥ १२.१७८.२४ ॥
ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਜ ਤੋਂ ਦੇਵਪਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਪਦ ਤੋਂ ਇੰਦਰਪਦ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.178.25
भवेस्त्वं यद्यपि त्वाढ्यो न राजा न च दैवतम् ।
देवत्वं प्राप्य चेन्द्रत्वं नैव तुष्येस्तथा सति ॥ १२.१७८.२५ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਧਨਵਾਨ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਦੇਵਤਾਪਣ ਤੇ ਇੰਦਰਪਦ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਂਗਾ।
12.178.26
न तृप्तिः प्रियलाभेऽस्ति तृष्णा नाद्भिः प्रशाम्यति ।
संप्रज्वलति सा भूयः समिद्भिरिव पावकः ॥ १२.१७८.२६ ॥
ਪਿਆਰੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅੱਗ ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੁੜ ਭੜਕਦੀ ਹੈ।
12.178.27
अस्त्येव त्वयि शोकोऽपि हर्षश्चापि तथा त्वयि ।
सुखदुःखे तथा चोभे तत्र का परिदेवना ॥ १२.१७८.२७ ॥
ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਾਹਦਾ?
12.178.28
परिच्छिद्यैव कामानां सर्वेषां चैव कर्मणाम् ।
मूलं बुद्धीन्द्रियग्रामं शकुन्तानिव पञ्जरे ॥ १२.१७८.२८ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦੇ।
12.178.29
न द्वितीयस्य शिरसश्छेदनं विद्यते क्वचित् ।
न च पाणेस्तृतीयस्य यन्नास्ति न ततो भयम् ॥ १२.१७८.२९ ॥
ਦੂਜੇ ਸਿਰ ਦਾ ਕੱਟਣਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੀਜਾ ਹੱਥ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।
12.178.30
न खल्वप्यरसज्ञस्य कामः क्वचन जायते ।
संस्पर्शाद्दर्शनाद्वापि श्रवणाद्वापि जायते ॥ १२.१७८.३० ॥
ਰਸ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੀ। ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਵਣ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਜਨਮਦੀ ਹੈ।
12.178.31
न त्वं स्मरसि वारुण्या लट्वाकानां च पक्षिणाम् ।
ताभ्यां चाभ्यधिको भक्ष्यो न कश्चिद्विद्यते क्वचित् ॥ १२.१७८.३१ ॥
ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੁਣੀ (ਸ਼ਰਾਬ) ਅਤੇ ਲਟਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੱਖਯ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.178.32
यानि चान्यानि भूतेषु भक्ष्यभोज्यानि काश्यप ।
येषामभुक्तपूर्वाणि तेषामस्मृतिरेव ते ॥ १२.१७८.३२ ॥
ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ! ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੋਰ ਭੱਖਯ-ਭੋਜਯ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ।
12.178.33
अप्राशनमसंस्पर्शमसंदर्शनमेव च ।
पुरुषस्यैष नियमो मन्ये श्रेयो न संशयः ॥ १२.१७८.३३ ॥
ਨਾ ਖਾਣਾ, ਨਾ ਛੂਹਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਵੇਖਣਾ — ਇਹੀ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.178.34
पाणिमन्तो बलवन्तो धनवन्तो न संशयः ।
मनुष्या मानुषैरेव दासत्वमुपपादिताः ॥ १२.१७८.३४ ॥
ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਗਏ ਹਨ।
12.178.35
वधबन्धपरिक्लेशैः क्लिश्यन्ते च पुनः पुनः ।
ते खल्वपि रमन्ते च मोदन्ते च हसन्ति च ॥ १२.१७८.३५ ॥
ਵਧ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਵੀ ਹਨ।
12.178.36
अपरे बाहुबलिनः कृतविद्या मनस्विनः ।
जुगुप्सितां च कृपणां पापवृत्तिमुपासते ॥ १२.१७८.३६ ॥
ਹੋਰ ਬਾਹੂਬਲੀ, ਵਿਦਿਆਵਾਨ ਅਤੇ ਮਨਸਵੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿੰਦਤ, ਦੀਨ ਅਤੇ ਪਾਪਮਈ ਆਚਰਨ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.178.37
उत्सहन्ते च ते वृत्तिमन्यामप्युपसेवितुम् ।
स्वकर्मणा तु नियतं भवितव्यं तु तत्तथा ॥ १२.१७८.३७ ॥
ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵਿਕਾ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.178.38
न पुल्कसो न चण्डाल आत्मानं त्यक्तुमिच्छति ।
तया तुष्टः स्वया योन्या मायां पश्यस्व यादृशीम् ॥ १२.१७८.३८ ॥
ਨਾ ਪੁਲਕਸ ਅਤੇ ਨਾ ਚਾਂਡਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਉਸੇ ਜਨਮ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ।
12.178.39
दृष्ट्वा कुणीन्पक्षहतान्मनुष्यानामयाविनः ।
सुसंपूर्णः स्वया योन्या लब्धलाभोसि काश्यप ॥ १२.१७८.३९ ॥
ਲੰਗੜੇ ਅਤੇ ਲਕਵੇ ਨਾਲ ਅਪਾਹਜ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉਸੇ ਜਨਮ-ਯੋਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।
12.178.40
यदि ब्राह्मणदेहस्ते निरातङ्को निरामयः ।
अङ्गानि च समग्राणि न च लोकेषु धिक्कृतः ॥ १२.१७८.४० ॥
ਜੇ ਤੇਰਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਰੀਰ ਭੈ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅੰਗ ਸੰਪੂਰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਨਿੰਦਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ,
12.178.41
न केनचित्प्रवादेन सत्येनैवापहारिणा ।
धर्मायोत्तिष्ठ विप्रर्षे नात्मानं त्यक्तुमर्हसि ॥ १२.१७८.४१ ॥
ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ — ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਲਈ ਉੱਠ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.178.42
यदि ब्रह्मञ्शृणोष्येतच्छ्रद्दधासि च मे वचः ।
वेदोक्तस्यैव धर्मस्य फलं मुख्यमवाप्स्यसि ॥ १२.१७८.४२ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਣੇਂਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਵੇਦੋਕਤ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
12.178.43
स्वाध्यायमग्निसंस्कारमप्रमत्तोऽनुपालय ।
सत्यं दमं च दानं च स्पर्धिष्ठा मा च केनचित् ॥ १२.१७८.४३ ॥
ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਅਗਨੀ-ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣ ਕਰੋ। ਸੱਚ, ਦਮ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ; ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹੋੜ ਨਾ ਕਰੋ।
12.178.44
ये केचन स्वध्ययनाः प्राप्ता यजनयाजनम् ।
कथं ते चानुशोचेयुर्ध्यायेयुर्वाऽप्यशोभनम् ॥ १२.१७८.४४ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਾਧਿਆਏ ਕਰਕੇ ਯਜਨ ਅਤੇ ਯਾਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੋਗ ਕਰਨਗੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਨਗੇ?
12.178.45
इच्छन्तस्ते विहाराय सुखं महदवाप्नुयुः ।
येऽनुजाताः सुनक्षत्रे सुतिथौ सुमुहूर्तके।
यज्ञदानप्रजेहायां यतन्ते शक्तिपूर्वकम् ॥ १२.१७८.४५ ॥
ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜਿਹੜੇ ਯਗ, ਦਾਨ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸੁੱਖ ਪਾਉਣਗੇ।
12.178.46
नक्षत्रेष्वासुरेष्वन्ये दुस्तिथौ दुर्मुहूर्तजाः ।
सम्पतन्त्यासुरीं योनिं यज्ञप्रसववर्जिताः ॥ १२.१७८.४६ ॥
ਆਸੁਰੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੁਸ਼ਟ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਯਗ ਦੇ ਫਲੋਂ ਰਹਿਤ ਲੋਕ ਆਸੁਰੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
12.178.47
अहमासं पण्डितको हैतुको वेदनिन्दकः ।
आन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकाम् ॥ १२.१७८.४७ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਤਰਕਵਾਦੀ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਵਿਅਰਥ ਆਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਰੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
12.178.48
हेतुवादान्प्रवदिता वक्ता संसत्सु हेतुमत् ।
आक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्रह्मवाक्येषु च द्विजान् ॥ १२.१७८.४८ ॥
ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਤੂਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੁਲਾਰਾ ਸੀ; ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
12.178.49
नास्तिकः सर्वशङ्की च मूर्खः पण्डितमानिकः ।
तस्येयं फलनिर्वृत्तिः सृगालत्वं मम द्विज ॥ १२.१७८.४९ ॥
ਨਾਸਤਿਕ, ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ — ਉਸਦਾ ਇਹ ਫਲ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਮੈਂ ਗਿੱਦੜ ਬਣਿਆ।
12.178.50
अपि जातु तथा तत्स्यादहोरात्रशतैरपि ।
यदहं मानुषीं योनिं सृगालः प्राप्नुयां पुनः ॥ १२.१७८.५० ॥
ਸੌ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਕੀ ਕਦੇ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗਿੱਦੜ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾਵਾਂ?
12.178.51
संतुष्टश्चाप्रमत्तश्च यज्ञदानतपोरतः ।
ज्ञेयं ज्ञाता भवेयं वै वर्ज्यं वर्जयिता तथा ॥ १२.१७८.५१ ॥
ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ — ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਮੈਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।
12.178.52
ततः स मुनिरुत्थाय काश्यपस्तमुवाच ह ।
अहो बतामि कुशलो बुद्धिमांश्चेति विस्मितः ॥ १२.१७८.५२ ॥
ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਸ਼ਯਪ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ — "ਅਹੋ! ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਕੁਸ਼ਲ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਾਂ" — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
12.178.53
समवैक्षत तं विप्रो ज्ञानदीर्घेण चक्षुषा ।
ददर्श चैनं देवानां देवमिन्द्रं शचीपतिम् ॥ १२.१७८.५३ ॥
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੀਰਘ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ।
12.178.54
ततः संपूजयामास काश्यपो हरिवाहनम् ।
अनुज्ञातस्तु तेनाथ प्रविवेश स्वमालयम् ॥ १२.१७८.५४ ॥
ਫਿਰ ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਹਰਿਵਾਹਨ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਉਸਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।