మహాభారతం · అధ్యాయం 12.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.18.1
तूष्णींभूतं तु राजानं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
संतप्तः शोकदुःखाभ्यां राजवाक्शल्यपीडितः ॥ १२.१८.१ ॥
రాజు మౌనంగా ఉండగా అర్జునుడు మళ్లీ మాట్లాడాడు. శోకంతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, రాజు మాటలనే బాణంతో గాయపడినవాడై.
12.18.2
कथयन्ति पुरावृत्तमितिहासमिमं जनाः ।
विदेहराज्ञः संवादं भार्यया सह भारत ॥ १२.१८.२ ॥
ఓ భరతా, ప్రజలు ఈ పురాతన వృత్తాంతాన్ని, ఈ ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు — విదేహ రాజు తన భార్యతో జరిపిన సంవాదాన్ని.
12.18.3
उत्सृज्य राज्यं भिक्षार्थं कृतबुद्धिं नरेश्वरम् ।
विदेहराजमहीषी दुःखिता प्रत्यभाषत ॥ १२.१८.३ ॥
రాజ్యాన్ని విడిచి భిక్ష కోసం నిశ్చయించుకున్న నరేశ్వరునితో విదేహ రాజు పట్టమహిషి దుఃఖంతో జవాబిచ్చింది.
12.18.4
धनान्यपत्यं मित्राणि रत्नानि विविधानि च ।
पन्थानं पावनं हित्वा जनको मौढ्यमास्थितः ॥ १२.१८.४ ॥
ధనం, సంతానం, మిత్రులు, వివిధ రత్నాలు — వీటిని, పవిత్రమైన మార్గాన్ని విడిచి జనకుడు మూఢత్వాన్ని ఆశ్రయించాడు.
12.18.5
तं ददर्श प्रिया भार्या भैक्षवृत्तिमकिंचनम् ।
धानामुष्टिमुपासीनं निरीहं गतमत्सरम् ॥ १२.१८.५ ॥
అతన్ని ప్రియమైన భార్య చూసింది — భిక్షతో జీవించేవాడిగా, అకించనుడిగా, వేయించిన ధాన్యం పిడికిలి వద్ద కూర్చున్నవాడిగా, నిరీహుడిగా, మత్సరం లేనివాడిగా.
12.18.6
तमुवाच समामत्य भर्तारमकुतोभयम् ।
क्रुद्धा मनस्विनी भार्या विविक्ते हेतुमद्वचः ॥ १२.१८.६ ॥
భయరహితుడైన భర్త దగ్గరకు వచ్చి, కోపంతో ఉన్న మనస్వినియైన భార్య ఏకాంతంలో హేతుబద్ధమైన మాటలు పలికింది.
12.18.7
कथमुत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमन्वितम् ।
कापालीं वृत्तिमास्थाय धान्यमुष्टिमुपाससे ॥ १२.१८.७ ॥
ధనధాన్యాలతో నిండిన నీ స్వంత రాజ్యాన్ని ఎలా విడిచిపెట్టి, కాపాలి వృత్తిని స్వీకరించి, ఒక పిడికెడు ధాన్యంతో జీవిస్తున్నావు?
12.18.8
प्रतिज्ञा तेऽन्यथा राजन्विचेष्टा चान्यथा तव ।
यद्राज्यं महदुत्सृज्य स्वल्पे लुभ्यसि पार्थिव ॥ १२.१८.८ ॥
రాజా, నీ ప్రతిజ్ఞ వేరు, నీ ప్రవర్తన వేరు. పార్థివా, గొప్ప రాజ్యాన్ని విడిచి చిన్నదానిపై ఆశపడుతున్నావు.
12.18.9
नैतेनातिथयो राजन्देवर्षिपितरस्तथा ।
अद्य शक्यास्त्वया भर्तुं मोघस्तेऽयं परिश्रमः ॥ १२.१८.९ ॥
రాజా, దీనివల్ల అతిథులను, దేవతలను, ఋషులను, పితృదేవతలను ఈ రోజు నువ్వు పోషించలేవు. నీ ఈ ప్రయత్నం వ్యర్థం.
12.18.10
देवतातिथिभिश्चैव पितृभिश्चैव पार्थिव ।
सर्वैरेतैः परित्यक्तः परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ १२.१८.१० ॥
పార్థివా, దేవతలు, అతిథులు, పితృదేవతలు, వీరందరిచే నువ్వు విడువబడ్డావు. కర్మరహితుడవై సంచరిస్తున్నావు.
12.18.11
यस्त्वं त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशः ।
भर्ता भूत्वा च लोकस्य सोऽद्यान्यैर्भूतिमिच्छसि ॥ १२.१८.११ ॥
త్రైవేదజ్ఞులైన వృద్ధ బ్రాహ్మణులు వేలాది మందికి పోషకుడవై, లోకానికి రక్షకుడవైన నువ్వు, ఈ రోజు ఇతరుల నుండి ఐశ్వర్యం కోరుకుంటున్నావు.
12.18.12
श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत्संप्रति वीक्ष्यसे ।
अपुत्रा जननी तेऽद्य कौसल्या चापतिस्त्वया ॥ १२.१८.१२ ॥
ప్రకాశించే రాజలక్ష్మిని విడిచి, ఇప్పుడు కుక్కలా చుట్టూ చూస్తున్నావు. నీ తల్లి కౌసల్య ఈ రోజు పుత్రహీనురాలైంది, నీ వల్ల భర్తహీనురాలూ అయింది.
12.18.13
आश्रिता धर्मकामास्त्वां क्षत्रियाः पर्युपासते ।
त्वदाशामभिकाङ्क्षन्तः कृपणाः फलहेतुकाः ॥ १२.१८.१३ ॥
ధర్మాన్ని కోరే క్షత్రియులు నీపై ఆధారపడి నిన్ను సేవిస్తున్నారు. నీపై ఆశ పెట్టుకుని, ఫలాన్ని కోరే ఆ దీనులు నిన్నే ఎదురుచూస్తున్నారు.
12.18.14
तांश्च त्वं विफलान्कृत्वा कं नु लोकं गमिष्यसि ।
राजन्संशयिते मोक्षे परतन्त्रेषु देहिषु ॥ १२.१८.१४ ॥
వారిని నిష్ఫలులుగా చేసి నువ్వు ఏ లోకానికి వెళ్తావు? రాజా, మోక్షం సందేహాస్పదం; దేహధారులు పరాధీనులు.
12.18.15
नैव तेऽस्ति परो लोको नापरः पापकर्मणः ।
धर्म्यान्दारान्परित्यज्य यस्त्वमिच्छसि जीवितुम् ॥ १२.१८.१५ ॥
పాపకర్మివైన నీకు ఉత్తమ లోకం లేదు, అధమ లోకమూ లేదు. ధర్మబద్ధమైన భార్యలను విడిచి నువ్వు జీవించాలని కోరుతున్నావు.
12.18.16
स्रजो गन्धानलंकारान्वासांसि विविधानि च ।
किमर्थमभिसंत्यज्य परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ १२.१८.१६ ॥
పూలదండలు, సుగంధాలు, ఆభరణాలు, వివిధ వస్త్రాలు—వీటన్నింటినీ పూర్తిగా విడిచి, దేనికోసం నువ్వు నిష్క్రియుడిగా సన్యాసిగా తిరుగుతున్నావు?
12.18.17
निपानं सर्वभूतानां भूत्वा त्वं पावनं महत ।
आढ्यो वनस्पतिर्भूत्वा सोन्यांस्त्वं पर्युपाससे ॥ १२.१८.१७ ॥
సర్వ ప్రాణులకు నీటి ఆశ్రయమై, గొప్ప పావనుడిగా, ఫలసమృద్ధిగల వృక్షమై నువ్వు ఇతరులను సేవిస్తున్నావు.
12.18.18
खादन्ति हस्तिनं न्यासे क्रव्यादा बहवोऽप्युत ।
बहवः कृमयश्चैव किं पुनस्त्वामनर्थकम् ॥ १२.१८.१८ ॥
ఈ దేహంలో ఎన్నో మాంసాహారులు ఏనుగును కూడా తింటారు, ఎన్నో పురుగులూ తింటాయి. మరి నిరర్థకుడివైన నిన్ను వాటిని ఎందుకు తినవు?
12.18.19
य इमां कुण्डिकां भिन्द्यान्त्रिविष्टब्धं च यो हरेत् ।
वासश्चापि हरेत्तस्मिन्कथं ते मानसं भवेत् ॥ १२.१८.१९ ॥
ఈ కుండను పగలగొట్టేవాడు, దాచి ఉంచినది అపహరించేవాడు, అతని వస్త్రాలను కూడా తీసుకునేవాడు — వారిపట్ల నీ మనస్సు ఎలా ఉంటుంది?
12.18.20
यस्त्वं सर्वं समुत्सृज्य धानामुष्टिमनुग्रहः ।
यदनेन कृतं सर्वं किमिदं मम दीयते ॥ १२.१८.२० ॥
నీవు అన్నీ విడిచిపెట్టి ఒక పిడికెడు ధాన్యంపై అనుగ్రహం చూపావు — ఇతడు చేసిన వాటన్నిటితో, ఇది నాకు ఎందుకు ఇవ్వబడుతోంది?
12.18.21
धानामुष्टेरिहार्थश्चेत्प्रतिज्ञा ते विनश्यति ।
का वाऽहं तव को मे त्वं कश्च ते मय्यनुग्रहः ॥ १२.१८.२१ ॥
ఇక్కడ ఒక పిడికెడు ధాన్యంతో ప్రయోజనం ఉంటే, నీ ప్రతిజ్ఞ నశిస్తుంది. నేను నీకు ఎవరిని, నీవు నాకు ఎవరివి, నాపై నీ అనుగ్రహం ఏమిటి?
12.18.22
प्रशाधि पृथिवीं राजन्यत्र तेऽनुग्रहो भवेत् ।
प्रासादे शयनं यानं वासांस्याभरणानि च ॥ १२.१८.२२ ॥
ఓ రాజా, భూమిని పాలించు, నీకు ఆనందం కలిగే చోట — రాజభవనంలో పడక, వాహనం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు.
12.18.23
श्रियां निराशैरधनेस्त्यक्तमित्रैरकिंचनैः ।
सौखिकैः संभृतो योऽर्थः स संत्यजति किंनु तं ॥ १२.१८.२३ ॥
ఐశ్వర్యాన్ని ఆశించని వారు, పేదవారు, మిత్రులను విడిచినవారు, ఏమీ లేనివారు — సుఖాసక్తులు కూడుకున్న ధనాన్ని — దాన్ని ఎవరు విడువరు?
12.18.24
योऽत्यन्तं प्रतिगृह्णीयाद्यश्च दद्यात्सदैव हि ।
तयोस्त्वमन्तरं विद्धि श्रेयांस्ताभ्यां क उच्यते ॥ १२.१८.२४ ॥
ఎల్లప్పుడూ అధికంగా స్వీకరించేవాడు, ఎల్లప్పుడూ దానం చేసేవాడు — ఈ ఇద్దరి మధ్య తేడాను తెలుసుకో. వీరిలో ఎవరు శ్రేష్ఠుడని చెప్పబడుతుంది?
12.18.25
सदैव याचमानेषु तथा दम्भान्वितेषु च ।
एतेषु दक्षिणा दत्ता दावाग्राविव दुर्हुतम् ॥ १२.१८.२५ ॥
ఎల్లప్పుడూ యాచించే వారికి, అలాగే దంభంతో కూడిన వారికి ఇచ్చిన దక్షిణ, అడవి మంటలో తప్పుగా వేసిన ఆహుతి వంటిది.
12.18.26
जातवेदा यथा राजन्नादग्ध्वैवोपशाम्यति ।
सदैव याचमानो वै तथा शाम्यति न द्विजः ॥ १२.१८.२६ ॥
ఓ రాజా, అగ్ని దహించకుండానే శాంతించినట్లు, ఎల్లప్పుడూ యాచించే ద్విజుడు శాంతించడు.
12.18.27
सतां वै ददतोऽन्नं च लोकेऽस्मिन्प्रकृतिर्ध्रुवा ।
न चेद्राजा भवेद्दाता कुतः स्युर्मोक्षकाङ्क्षिणः ॥ १२.१८.२७ ॥
ఈ లోకంలో సజ్జనులు అన్నదానం చేయడం శాశ్వత స్వభావం. రాజు దాత కాకపోతే మోక్షాన్ని కోరేవారు ఎక్కడి నుండి ఉంటారు?
12.18.28
अन्नाद्गृहस्था लोकेऽस्मिन्भिक्षवस्तत एव च ।
अन्नात्प्राणः प्रभवति अन्नदः प्राणदो भवेत् ॥ १२.१८.२८ ॥
ఈ లోకంలో గృహస్థులు అన్నం వల్ల జీవిస్తారు, భిక్షువులు కూడా దాని వల్లే. అన్నం వల్ల ప్రాణం పుడుతుంది; అన్నదాత ప్రాణదాత అవుతాడు.
12.18.29
गृहस्थेभ्योऽपि निर्मुक्ता गृहस्थानेव संश्रिताः ।
प्रभवं च प्रतिष्ठां च दान्ता विन्दन्त आसते ॥ १२.१८.२९ ॥
గృహస్థుల నుండి విడివడినా వారు గృహస్థులపైనే ఆధారపడతారు. దాంతులు వారి నుండే మూలాన్ని, ఆధారాన్ని పొంది స్థిరంగా ఉంటారు.
12.18.30
त्यागान्न भिक्षुकं विन्द्यान्न मौढ्यान्न च याचनात् ।
ऋजुस्तु योऽर्थं त्यजति तं मुक्तं विद्धि भिक्षुकम् ॥ १२.१८.३० ॥
త్యాగం వల్ల ఒకరిని భిక్షువు అని తెలుసుకోకూడదు; మూర్ఖత్వం వల్ల కాదు, యాచన వల్ల కూడా కాదు. ఋజువుగా ధనాన్ని త్యజించేవాడిని విముక్తుడైన భిక్షువుగా తెలుసుకో.
12.18.31
असक्तः शक्तवद्गच्छन्निः सङ्गो मुक्तबन्धनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च स वै मुक्तो महीपते ॥ १२.१८.३१ ॥
ఆసక్తి లేకుండా, తన శక్తికి తగినట్లు నడుచుకుంటూ, సంగరహితుడై, బంధాలనుండి విముక్తుడై, శత్రువునెడ మిత్రునెడ సమభావంతో ఉండేవాడే నిజంగా ముక్తుడు, ఓ మహీపతీ.
12.18.32
परिव्रजन्ति दानार्थं मुण्डाः काषायवाससः ।
सिता बहुविधैः पाशैः संचिन्वन्तो वृथामिषम् ॥ १२.१८.३२ ॥
తలలు గొరిగి కాషాయ వస్త్రాలు ధరించినవారు దానం కోసం తిరుగుతారు; అనేక విధాల పాశాలతో బంధితులై వ్యర్థమైన భోగాన్ని కూడబెట్టుకుంటారు.
12.18.33
त्रयीं च नामवार्तां च त्यक्त्वा पुत्रान्व्रजन्ति ये ।
त्रिविष्टब्धं च वासश्च प्रतिगृह्णन्त्यबुद्धयः ॥ १२.१८.३३ ॥
త్రయీ (వేదాలు), నామకుల ప్రస్తావనలను వదిలి పుత్రులను విడచి వెళ్ళేవారు; అజ్ఞానులు మూడు విధాలుగా ధరించిన వస్త్రాన్ని స్వీకరిస్తారు.
12.18.34
अनिष्कषाये काषायमीहार्थमिति विद्धि तम् ।
धर्मध्वजानां मुण्डानां वृत्त्यर्थमिति मे मतिः ॥ १२.१८.३४ ॥
అపవిత్రమనస్కునికి కాషాయం లాభార్థమే అని తెలుసుకో. ధర్మధ్వజాన్ని ఎత్తినవారైన గొరిగిన తలవారిది జీవనోపాధి కోసమే అని నా అభిప్రాయం.
12.18.35
काषायैरजिनैश्चीरैर्नग्नान्मुण्डाञ्जटाधरान् ।
बिभ्रत्साधून्महाराज जय लोकाञ्जितेन्द्रियः ॥ १२.१८.३५ ॥
కాషాయాలు, జింకచర్మాలు, వల్కలాలు ధరించిన నగ్నులను, గొరిగిన తలవారిని, జటాధారులైన సాధువులను పోషిస్తూ, ఓ మహారాజా, ఇంద్రియజయుడవై లోకాలను జయించు.
12.18.36
अग्न्याधेयानि गुर्वर्थं क्रतूनपि सुदक्षिणान् ।
ददात्यहरहः पूर्वं को नु धर्मरतस्ततः ॥ १२.१८.३६ ॥
గురువు కోసం అగ్న్యాధానాలను, సుదక్షిణలతో కూడిన క్రతువులను కూడా ప్రతిరోజూ ముందుగా ఇచ్చేవాడెవడు? అంతటి ధర్మరతుడు ఎవరు?
12.18.37
तत्त्वज्ञो जनको राजा लोकेऽस्मिन्निति गीयते ।
सोऽप्यासीन्मोहसंपन्नो मा मोहवशमन्वगाः ॥ १२.१८.३७ ॥
తత్త్వజ్ఞుడైన రాజు జనకుడు ఈ లోకంలో ఇలా కీర్తించబడతాడు. అతడు కూడా మోహంతో కూడినవాడే; నువ్వు మోహవశంలో పడకు.
12.18.38
एवं धर्ममनुक्रान्ता सदा दानतपः पराः ।
आनृशंस्यगुणोपेताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १२.१८.३८ ॥
ఈ విధంగా ధర్మాన్ని అనుసరించి, ఎల్లప్పుడూ దానంలో, తపస్సులో నిమగ్నులై, అహింసా గుణంతో కూడి, కామక్రోధాలు లేనివారు.
12.18.39
प्रजानां पालने युक्ता दममुत्तममास्थिताः ।
इष्ट्वा लोकानवाप्स्यामो गुरुवृद्धोपचायिनः ॥ १२.१८.३९ ॥
ప్రజల రక్షణలో నిమగ్నులై, ఉత్తమ దమాన్ని అవలంబించి, గురువులను వృద్ధులను సేవించినవారమై యజ్ఞం చేసి లోకాలను పొందుదుము.
12.18.40
देवतातिथिभूतानां निर्वपन्तो यथाविधि ।
स्थानमिष्टमवाप्स्यामो ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १२.१८.४० ॥
దేవతలకు, అతిథులకు, ప్రాణులకు యథావిధిగా సమర్పణలు చేస్తూ, బ్రాహ్మణభక్తులమై, సత్యవాదులమై మనం అభీష్ట స్థానాన్ని పొందుదుము.