มหาภารตะ · อัธยายะ 12.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.18.1
तूष्णींभूतं तु राजानं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत् ।
संतप्तः शोकदुःखाभ्यां राजवाक्शल्यपीडितः ॥ १२.१८.१ ॥
พระราชาเงียบอยู่ อรชุนจึงกล่าวขึ้นอีกครั้ง ถูกความเศร้าและความทุกข์เผาไหม้ ถูกลูกศรคือถ้อยคำของพระราชาแทงเจ็บปวด
12.18.2
कथयन्ति पुरावृत्तमितिहासमिमं जनाः ।
विदेहराज्ञः संवादं भार्यया सह भारत ॥ १२.१८.२ ॥
ผู้คนเล่าเรื่องโบราณนี้ ตำนานนี้ คือบทสนทนาระหว่างพระราชาแห่งวิเทหะกับพระมเหสี ดูกรภารตะ
12.18.3
उत्सृज्य राज्यं भिक्षार्थं कृतबुद्धिं नरेश्वरम् ।
विदेहराजमहीषी दुःखिता प्रत्यभाषत ॥ १२.१८.३ ॥
พระมเหสีของพระราชาแห่งวิเทหะ ผู้มีความทุกข์ ได้กล่าวตอบแก่จอมนรผู้ละทิ้งราชอาณาจักรและตั้งใจจะเลี้ยงชีพด้วยการขอทาน
12.18.4
धनान्यपत्यं मित्राणि रत्नानि विविधानि च ।
पन्थानं पावनं हित्वा जनको मौढ्यमास्थितः ॥ १२.१८.४ ॥
ทรัพย์สมบัติ บุตร มิตรสหาย และอัญมณีหลากชนิด ท่านได้ละทิ้งไปแล้ว และละทิ้งทางอันบริสุทธิ์ บัดนี้ชนกได้ดำเนินตามความโง่เขลา
12.18.5
तं ददर्श प्रिया भार्या भैक्षवृत्तिमकिंचनम् ।
धानामुष्टिमुपासीनं निरीहं गतमत्सरम् ॥ १२.१८.५ ॥
พระมเหสีผู้เป็นที่รักเห็นพระสามีเลี้ยงชีพด้วยการขอทาน ไม่มีสิ่งใดติดตัว นั่งอยู่กับกำมือข้าวตอก ปราศจากความปรารถนาและปราศจากความริษยา
12.18.6
तमुवाच समामत्य भर्तारमकुतोभयम् ।
क्रुद्धा मनस्विनी भार्या विविक्ते हेतुमद्वचः ॥ १२.१८.६ ॥
พระมเหสีผู้มีจิตใจเฉียบแหลมและโกรธเคือง ได้เข้าไปหาพระสามีผู้ไม่หวาดกลัวสิ่งใด แล้วกล่าวถ้อยคำมีเหตุผลแก่พระองค์ตามลำพัง
12.18.7
कथमुत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमन्वितम् ।
कापालीं वृत्तिमास्थाय धान्यमुष्टिमुपाससे ॥ १२.१८.७ ॥
เหตุใดท่านจึงละทิ้งราชอาณาจักรของตนซึ่งเพียบพร้อมด้วยทรัพย์และธัญพืช แล้วยึดอาชีพเป็นผู้ถือกะโหลก เลี้ยงชีพด้วยกำมือข้าวเปลือก
12.18.8
प्रतिज्ञा तेऽन्यथा राजन्विचेष्टा चान्यथा तव ।
यद्राज्यं महदुत्सृज्य स्वल्पे लुभ्यसि पार्थिव ॥ १२.१८.८ ॥
คำปฏิญาณของท่านอย่างหนึ่ง การกระทำของท่านอีกอย่างหนึ่ง ดูกรพระราชา ท่านละทิ้งราชอาณาจักรอันใหญ่ไพศาล แล้วกลับโลภในสิ่งเล็กน้อย ดูกรจอมปฐพี
12.18.9
नैतेनातिथयो राजन्देवर्षिपितरस्तथा ।
अद्य शक्यास्त्वया भर्तुं मोघस्तेऽयं परिश्रमः ॥ १२.१८.९ ॥
ดูกรพระราชา ด้วยสิ่งนี้ วันนี้ท่านไม่อาจเลี้ยงดูแขก เทพ ฤๅษี และบรรพบุรุษได้ ความพยายามของท่านจึงสูญเปล่า
12.18.10
देवतातिथिभिश्चैव पितृभिश्चैव पार्थिव ।
सर्वैरेतैः परित्यक्तः परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ १२.१८.१० ॥
ดูกรจอมปฐพี ท่านถูกทุกสิ่งเหล่านี้ทอดทิ้ง คือเทพ แขก และบรรพบุรุษ ท่านเดินเร่ร่อนเป็นนักบวชโดยไม่ทำกิจใด
12.18.11
यस्त्वं त्रैविद्यवृद्धानां ब्राह्मणानां सहस्रशः ।
भर्ता भूत्वा च लोकस्य सोऽद्यान्यैर्भूतिमिच्छसि ॥ १२.१८.११ ॥
ท่านผู้เคยเป็นที่พึ่งของพราหมณ์นับพันผู้เฒ่าผู้รู้พระเวททั้งสาม และเป็นผู้คุ้มครองโลก วันนี้กลับปรารถนาความเจริญจากผู้อื่น
12.18.12
श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत्संप्रति वीक्ष्यसे ।
अपुत्रा जननी तेऽद्य कौसल्या चापतिस्त्वया ॥ १२.१८.१२ ॥
ท่านละทิ้งสิริราชสมบัติอันรุ่งโรจน์ บัดนี้กลับมองไปรอบด้านเหมือนสุนัข พระมารดาของท่านคือเกาศัลยาไม่มีบุตรแล้ววันนี้ และเพราะท่าน นางก็ไม่มีสามี
12.18.13
आश्रिता धर्मकामास्त्वां क्षत्रियाः पर्युपासते ।
त्वदाशामभिकाङ्क्षन्तः कृपणाः फलहेतुकाः ॥ १२.१८.१३ ॥
กษัตริย์ผู้ใฝ่ธรรมพึ่งพาท่านและคอยปรนนิบัติท่าน ผู้น่าสงสารเหล่านั้นผู้หวังในตัวท่านและแสวงหาผลตอบแทน กำลังรอคอยท่านอยู่
12.18.14
तांश्च त्वं विफलान्कृत्वा कं नु लोकं गमिष्यसि ।
राजन्संशयिते मोक्षे परतन्त्रेषु देहिषु ॥ १२.१८.१४ ॥
และเมื่อท่านทำให้พวกเขาสิ้นหวังแล้ว ท่านจะไปยังโลกใดเล่า ดูกรพระราชา การหลุดพ้นยังเป็นที่สงสัย และสัตว์ที่มีกายย่อมตกอยู่ใต้อำนาจผู้อื่น
12.18.15
नैव तेऽस्ति परो लोको नापरः पापकर्मणः ।
धर्म्यान्दारान्परित्यज्य यस्त्वमिच्छसि जीवितुम् ॥ १२.१८.१५ ॥
สำหรับท่านผู้ทำกรรมชั่ว ไม่มีโลกสูงและไม่มีโลกต่ำ ท่านละทิ้งภริยาผู้ดำรงอยู่ในธรรม แล้วยังปรารถนาจะมีชีวิตอยู่
12.18.16
स्रजो गन्धानलंकारान्वासांसि विविधानि च ।
किमर्थमभिसंत्यज्य परिव्रजसि निष्क्रियः ॥ १२.१८.१६ ॥
ละทิ้งพวงมาลัย เครื่องหอม เครื่องประดับ และผ้านุ่งห่มหลากชนิดโดยสิ้นเชิง เพื่อจุดประสงค์อันใดท่านจึงเดินเร่ร่อนเป็นนักบวชโดยไม่ทำกิจใด
12.18.17
निपानं सर्वभूतानां भूत्वा त्वं पावनं महत ।
आढ्यो वनस्पतिर्भूत्वा सोन्यांस्त्वं पर्युपाससे ॥ १२.१८.१७ ॥
ท่านได้กลายเป็นท่าน้ำแห่งสรรพสัตว์ เป็นผู้ชำระล้างอันยิ่งใหญ่ และเป็นต้นไม้ผู้อุดมสมบูรณ์ แต่กลับปรนนิบัติผู้อื่น
12.18.18
खादन्ति हस्तिनं न्यासे क्रव्यादा बहवोऽप्युत ।
बहवः कृमयश्चैव किं पुनस्त्वामनर्थकम् ॥ १२.१८.१८ ॥
สัตว์กินเนื้อจำนวนมากยังกัดกินช้างในรัง และหนอนจำนวนมากก็เช่นกัน ยิ่งกว่านั้นเล่า มันจะกัดกินท่านผู้ไร้ประโยชน์ได้เพียงใด
12.18.19
य इमां कुण्डिकां भिन्द्यान्त्रिविष्टब्धं च यो हरेत् ।
वासश्चापि हरेत्तस्मिन्कथं ते मानसं भवेत् ॥ १२.१८.१९ ॥
ผู้ใดทำลายหม้อน้ำใบนี้ ขโมยสิ่งของที่ซ่อนไว้ และแม้แต่ฉกผ้านุ่งของท่าน ใจของท่านจะมีต่อผู้นั้นอย่างไร
12.18.20
यस्त्वं सर्वं समुत्सृज्य धानामुष्टिमनुग्रहः ।
यदनेन कृतं सर्वं किमिदं मम दीयते ॥ १२.१८.२० ॥
ท่านได้ละทิ้งทุกสิ่งทุกอย่าง แล้วแสดงความโปรดปรานต่อกำมือข้าวเปลือก เมื่อคนผู้นี้ได้กระทำทุกสิ่งแล้ว เหตุใดสิ่งนี้จึงถูกมอบให้แก่ข้าพเจ้า
12.18.21
धानामुष्टेरिहार्थश्चेत्प्रतिज्ञा ते विनश्यति ।
का वाऽहं तव को मे त्वं कश्च ते मय्यनुग्रहः ॥ १२.१८.२१ ॥
หากในการกำมือธัญพืชนี้มีจุดหมายอยู่ คำปฏิญาณของท่านก็พินาศ ข้าพเจ้าเป็นอะไรกับท่าน และท่านเป็นอะไรกับข้าพเจ้า และความโปรดปรานที่ท่านมีต่อข้าพเจ้าคืออะไร
12.18.22
प्रशाधि पृथिवीं राजन्यत्र तेऽनुग्रहो भवेत् ।
प्रासादे शयनं यानं वासांस्याभरणानि च ॥ १२.१८.२२ ॥
ข้าแต่พระราชา จงปกครองแผ่นดินเถิด ณ ที่ใดที่ท่านพอพระทัย จะมีที่บรรทมในปราสาท ยานพาหนะ เครื่องนุ่งห่ม และเครื่องประดับ
12.18.23
श्रियां निराशैरधनेस्त्यक्तमित्रैरकिंचनैः ।
सौखिकैः संभृतो योऽर्थः स संत्यजति किंनु तं ॥ १२.१८.२३ ॥
ทรัพย์ที่สะสมไว้โดยผู้แสวงความสุข แม้แต่ผู้ปราศจากความปรารถนาในความรุ่งเรือง ผู้ยากไร้ ผู้ละทิ้งมิตร และผู้ไม่มีสิ่งใดเป็นของตน ก็ยังละทิ้งทรัพย์นั้น แล้วใครเล่าจะไม่ละทิ้งมัน
12.18.24
योऽत्यन्तं प्रतिगृह्णीयाद्यश्च दद्यात्सदैव हि ।
तयोस्त्वमन्तरं विद्धि श्रेयांस्ताभ्यां क उच्यते ॥ १२.१८.२४ ॥
จงรู้ความแตกต่างระหว่างผู้ที่รับไม่หยุดหย่อนเกินควรกับผู้ที่ให้อยู่เสมอ ในสองคนนี้ผู้ใดกล่าวกันว่าประเสริฐกว่า
12.18.25
सदैव याचमानेषु तथा दम्भान्वितेषु च ।
एतेषु दक्षिणा दत्ता दावाग्राविव दुर्हुतम् ॥ १२.१८.२५ ॥
ทานทักษิณาที่ถวายแก่ผู้ขออยู่เสมอ และในทำนองเดียวกันแก่ผู้เต็มไปด้วยการเสแสร้ง ย่อมเหมือนเครื่องบูชาที่ถวายผิดวิธีถูกเทลงในไฟป่า
12.18.26
जातवेदा यथा राजन्नादग्ध्वैवोपशाम्यति ।
सदैव याचमानो वै तथा शाम्यति न द्विजः ॥ १२.१८.२६ ॥
ข้าแต่พระราชา ดุจไฟที่ดับลงโดยไม่ต้องเผาไหม้ ผู้เกิดสองครั้งที่ขอทานอยู่เสมอก็ไม่เคยสงบได้ฉันนั้น
12.18.27
सतां वै ददतोऽन्नं च लोकेऽस्मिन्प्रकृतिर्ध्रुवा ।
न चेद्राजा भवेद्दाता कुतः स्युर्मोक्षकाङ्क्षिणः ॥ १२.१८.२७ ॥
ในโลกนี้ ธรรมชาติที่แน่นอนของผู้ดีคือให้อาหาร หากพระราชาไม่เป็นผู้ให้ ผู้แสวงโมกษะจะมาจากที่ใดเล่า
12.18.28
अन्नाद्गृहस्था लोकेऽस्मिन्भिक्षवस्तत एव च ।
अन्नात्प्राणः प्रभवति अन्नदः प्राणदो भवेत् ॥ १२.१८.२८ ॥
ในโลกนี้ ผู้ครองเรือนดำรงชีพด้วยอาหาร และผู้ขอทานก็เช่นกัน ปราณย่อมเกิดจากอาหาร ผู้ให้อาหารย่อมเป็นผู้ให้ชีวิต
12.18.29
गृहस्थेभ्योऽपि निर्मुक्ता गृहस्थानेव संश्रिताः ।
प्रभवं च प्रतिष्ठां च दान्ता विन्दन्त आसते ॥ १२.१८.२९ ॥
แม้หลุดพ้นจากผู้ครองเรือนแล้ว ก็ยังอาศัยอยู่กับผู้ครองเรือน ผู้ที่ข่มใจได้ย่อมได้รับที่มาและที่พึ่งจากพวกเขา และดำรงอยู่ได้ด้วยเหตุนั้น
12.18.30
त्यागान्न भिक्षुकं विन्द्यान्न मौढ्यान्न च याचनात् ।
ऋजुस्तु योऽर्थं त्यजति तं मुक्तं विद्धि भिक्षुकम् ॥ १२.१८.३० ॥
ไม่ควรจำแนกภิกษุด้วยการสละ ด้วยความหลง หรือด้วยการขอทาน จงรู้ว่าผู้ที่สละทรัพย์อย่างตรงไปตรงมาคือภิกษุผู้หลุดพ้นแล้ว
12.18.31
असक्तः शक्तवद्गच्छन्निः सङ्गो मुक्तबन्धनः ।
समः शत्रौ च मित्रे च स वै मुक्तो महीपते ॥ १२.१८.३१ ॥
ผู้ที่ไม่ยึดติด เดินไปตามกำลังของตน ปราศจากการคบหาและหลุดพ้นจากพันธนาการ มีใจเสมอทั้งต่อศัตรูและมิตร ผู้นั้นแลคือผู้หลุดพ้นแล้ว ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน
12.18.32
परिव्रजन्ति दानार्थं मुण्डाः काषायवाससः ।
सिता बहुविधैः पाशैः संचिन्वन्तो वृथामिषम् ॥ १२.१८.३२ ॥
คนโกนหัวนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์เที่ยวเร่ร่อนเพื่อขอทาน ถูกผูกมัดด้วยบ่วงนานาชนิด ย่อมสะสมเหยื่อที่ไร้ประโยชน์
12.18.33
त्रयीं च नामवार्तां च त्यक्त्वा पुत्रान्व्रजन्ति ये ।
त्रिविष्टब्धं च वासश्च प्रतिगृह्णन्त्यबुद्धयः ॥ १२.१८.३३ ॥
ผู้ที่ละไตรเวท และการพูดถึงนามและสกุล แล้วออกบวชทิ้งบุตรไว้ข้างหลัง รวมทั้งผู้โง่เขลาที่รับผ้าที่ค้ำจุนด้วยสามสิ่ง
12.18.34
अनिष्कषाये काषायमीहार्थमिति विद्धि तम् ।
धर्मध्वजानां मुण्डानां वृत्त्यर्थमिति मे मतिः ॥ १२.१८.३४ ॥
จงรู้ว่าผ้ากาสาวพัสตร์ของผู้ที่จิตยังไม่บริสุทธิ์นั้นเพื่อจุดหมายคือลาภ ส่วนของคนโกนหัวผู้ชูธงแห่งธรรมนั้น ตามความเห็นของข้าพเจ้าเป็นไปเพื่อการดำรงชีพ
12.18.35
काषायैरजिनैश्चीरैर्नग्नान्मुण्डाञ्जटाधरान् ।
बिभ्रत्साधून्महाराज जय लोकाञ्जितेन्द्रियः ॥ १२.१८.३५ ॥
ข้าแต่มหาราช ท่านผู้ข่มอินทรีย์ได้แล้ว จงอุปถัมภ์ผู้มีศีล ผู้เปลือยกาย โกนหัว และไว้ผมเกล้าเป็นชฎา ผู้นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ หนังกวาง และผ้าเปลือกไม้ แล้วจักชนะโลกทั้งหลาย
12.18.36
अग्न्याधेयानि गुर्वर्थं क्रतूनपि सुदक्षिणान् ।
ददात्यहरहः पूर्वं को नु धर्मरतस्ततः ॥ १२.१८.३६ ॥
ผู้ใดยินดีในธรรม ถวายทุกวัน ก่อนอื่นเพื่อครูอาจารย์ ซึ่งอัคนยาธานและยัญทั้งหลายพร้อมทักษิณาอันงาม ผู้นั้นคือผู้ใดเล่า
12.18.37
तत्त्वज्ञो जनको राजा लोकेऽस्मिन्निति गीयते ।
सोऽप्यासीन्मोहसंपन्नो मा मोहवशमन्वगाः ॥ १२.१८.३७ ॥
พระราชาชนกผู้รู้ความจริง เป็นที่ขับขานกันในโลกนี้ แม้พระองค์ก็เคยประกอบด้วยความหลง ท่านอย่าได้ตกอยู่ใต้อำนาจแห่งความหลงเลย
12.18.38
एवं धर्ममनुक्रान्ता सदा दानतपः पराः ।
आनृशंस्यगुणोपेताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १२.१८.३८ ॥
ผู้ที่ดำเนินตามธรรมเช่นนี้ มุ่งมั่นในทานและตบะเสมอ ประกอบด้วยคุณแห่งความไม่โหดร้าย และปราศจากกามและโทสะ
12.18.39
प्रजानां पालने युक्ता दममुत्तममास्थिताः ।
इष्ट्वा लोकानवाप्स्यामो गुरुवृद्धोपचायिनः ॥ १२.१८.३९ ॥
ผู้ที่ขวนขวายในการปกป้องประชาชน ดำรงอยู่ในการข่มใจอย่างยอดเยี่ยม และปรนนิบัติครูอาจารย์และผู้เฒ่า เราทั้งหลายจักได้รับโลกทั้งหลายด้วยการบูชายัญ
12.18.40
देवतातिथिभूतानां निर्वपन्तो यथाविधि ।
स्थानमिष्टमवाप्स्यामो ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥ १२.१८.४० ॥
ผู้ที่ถวายแก่เทวดา แขก และสรรพสัตว์ตามที่กำหนดไว้โดยถูกต้อง ผู้ที่เคารพพราหมณ์และพูดความจริง เราทั้งหลายจักได้สถานที่ที่ปรารถนา