ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.180.1
कुतः सृष्टमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च किमभ्येति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१८०.१ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਿੱਥੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ? ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.180.2
ससागरः सगगनः सशैलः सबलाहकः ।
सभूमिः साग्निपवनो लोकोऽयं केन निर्मितः ॥ १२.१८०.२ ॥
ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਅਕਾਸ਼, ਪਰਬਤਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ?
12.180.3
कथं सृष्टानि भूतानि कथं वर्णविभक्तयः ।
शोचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्मावथो कथम् ॥ १२.१८०.३ ॥
ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ? ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਚ-ਅਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਆਏ?
12.180.4
कीदृशो जीवतां जीवः क्व वा गच्छन्ति ये मृताः ।
अस्माल्लोकादमुं लोकं सर्वं शंसतु नो भवान् ॥ १२.१८०.४ ॥
ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਮਰ ਗਏ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.180.5
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
भृगुणाऽभिहितं श्रेष्ठं भरद्वाजाय पृच्छते ॥ १२.१८०.५ ॥
ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.180.6
कैलासशिखरे दृष्ट्वा दीप्यमानमिवौजसा ।
भृगुं महर्षिमासीनं भरद्वाजोऽन्वपृच्छत ॥ १२.१८०.६ ॥
ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਬੈਠੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
12.180.7
ससागरः सगगनः शशैलः सवलाहकः ।
सभूमिः साग्निपवनो लोकोऽयं केन निर्मितः ॥ १२.१८०.७ ॥
ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਆਕਾਸ਼, ਪਰਬਤਾਂ, ਬੱਦਲਾਂ, ਧਰਤੀ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਲੋਕ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚਿਆ?
12.180.8
कथं सृष्टानि भूतानि कथं वर्णविभक्तयः ।
शौचाशौचं कथं तेषां धर्माधर्मावथो कथम्। ॥ १२.१८०.८ ॥
ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ, ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹਨ?
12.180.9
कीदृशो जीवतां जीवः क्व वा गच्छन्ति ये मृताः ।
परलोकमिमं चापि सर्वं शंसितृमर्हसि ॥ १२.१८०.९ ॥
ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦਾ ਜੀਵ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਜੋ ਮਰ ਗਏ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਪਰਲੋਕ ਬਾਰੇ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।
12.180.10
एवं स भगवान्पृष्टो भरद्वाजेन संशयम् ।
ब्रह्मर्पिर्ब्रह्मसंकाशः सर्वं तस्मै ततोऽब्रवीत् ॥ १२.१८०.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੰਕਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ।
12.180.11
नारायणो जगन्मूर्तिरन्तरात्मा सनातनः ।
कूटस्थोऽक्षर अव्यक्तो निर्लेपो व्यापकः प्रभुः ॥ १२.१८०.११ ॥
ਜਗਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਅੰਤਰਾਤਮਾ, ਸਨਾਤਨ; ਕੂਟਸਥ, ਅਕਸ਼ਰ, ਅਵਿਅਕਤ, ਨਿਰਲੇਪ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਪ੍ਰਭੂ।
12.180.12
प्रकृतेः परतो नित्यमिन्द्रियैरप्यगोतरः ।
स सिसृक्षुः सहस्रांशादसृजत्पुरुषं प्रभुः ॥ १२.१८०.१२ ॥
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਲਈ ਸਦਾ ਅਗੋਚਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੂ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ।
12.180.13
मानसो नाम यः पूर्वो विश्रुतो वै महर्षिभिः ।
अनादिनिधनो देवस्तथाऽभेद्योऽदजरामरः ॥ १२.१८०.१३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ 'ਮਾਨਸ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਭੇਦ, ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੈ।
12.180.14
अव्यक्त इति विख्यातः शाश्वतोऽथाक्षयोऽव्ययः ।
यतः सृष्टानि भूतानि तिष्ठन्ति च म्रियन्ति च ॥ १२.१८०.१४ ॥
'ਅਵਿਅਕਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਅਕਸ਼ਯ ਅਤੇ ਅਵਿਯ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਜੀਵ ਟਿਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰਦੇ ਵੀ ਹਨ।
12.180.15
सोऽसृजत्प्रथमं देवो महान्तं नाम नामतः ।
महान्ससर्जाहंकारं स चापि भगवानथ।
आकाशमिति विख्यातं सर्वभूतधरः प्रभुः ॥ १२.१८०.१५ ॥
ਉਸ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 'ਮਹਾਨ' ਨਾਮ ਦਾ ਤੱਤ ਸਿਰਜਿਆ; ਮਹਾਨ ਨੇ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਜਿਆ। ਫਿਰ ਸਰਬ-ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ 'ਆਕਾਸ਼' ਨਾਮਕ ਤੱਤ ਸਿਰਜਿਆ।
12.180.16
आकाशादभवद्वारि सलिलादग्निमारुतौ ।
अग्निमारुतसंयोगात्ततः समभवन्मही ॥ १२.१८०.१६ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਜਲ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
12.180.17
ततस्ते गेमयं दिव्यं पद्मं सृष्टं स्वयंभुवा ।
तस्मात्पद्मात्समभवद्ब्रह्मा वेदमयो निधिः ॥ १२.१८०.१७ ॥
ਫਿਰ ਸਵੈਂਭੂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲ ਸਿਰਜਿਆ। ਉਸ ਕਮਲ ਤੋਂ ਵੇਦਮਈ ਨਿਧੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
12.180.18
अहंकार इति ख्यातः सर्वभूतात्मभूतकृत् ।
ब्रह्मा वै स महातेजा य एते पञ्चधातवः ॥ १२.१८०.१८ ॥
'ਅਹੰਕਾਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਰਬ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ — ਇਹ ਪੰਜ ਧਾਤੂ।
12.180.19
शैलास्तस्यास्थिसंज्ञास्तु मेदो मांसं च मेदिनी ।
समुद्रास्तस्य रुधिरमाकाशमुदरं तथा ॥ १२.१८०.१९ ॥
ਪਰਬਤ ਉਸਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉਸਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਉਸਦਾ ਲਹੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਉਸਦਾ ਪੇਟ ਹੈ।
12.180.20
पवनश्चैव निःश्वासस्तेजोऽग्निर्निम्नगाः सिराः ।
दिवाकरश्च सोमश्च नयने तस्य विश्रुते ॥ १२.१८०.२० ॥
ਹਵਾ ਉਸਦਾ ਸਾਹ ਹੈ, ਅੱਗ ਉਸਦਾ ਤੇਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।
12.180.21
नभश्चोर्ध्वं शिरस्तस्य क्षितिः पादौ भुजौ दिशः ।
दुर्विज्ञेयो ह्यनन्तात्मा सिद्धैरपि न संशयः ॥ १२.१८०.२१ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਉੱਪਰ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
12.180.22
स एष भगवान्विष्णुरनन्त इति विश्रुतः ।
सर्वभूतात्मभूतस्थो दुर्विज्ञेयोऽकृतात्माभः ॥ १२.१८०.२२ ॥
ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ 'ਅਨੰਤ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਅਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
12.180.23
अहंकारस्य यः स्रष्टा सर्वभूतोद्भवाय वै ।
यतः समभवद्विश्वं पृष्टोऽहं यदिह त्वया ॥ १२.१८०.२३ ॥
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ, ਸਰਬ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਉਪਜਿਆ — ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
12.180.24
गगनस्य दिशां चैव भूतलस्यानिलस्य च ।
कान्यत्र परिमाणानि संशयं छिन्धि मेऽर्थितः ॥ १२.१८०.२४ ॥
ਅਕਾਸ਼, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਮਾਪ ਹਨ? ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।
12.180.25
अनन्तमेतदाकाशं सिद्धचारणसेवितम् ।
रम्यं नानाश्रयाकीर्णं यस्यान्तो नाधिगम्यते ॥ १२.१८०.२५ ॥
ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਅਨੰਤ ਹੈ; ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ; ਰਮਣੀਕ; ਅਨੇਕ ਆਸਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ।
12.180.26
ऊर्ध्वं गतेरधस्तात्तु चन्द्रादित्यौ न दृश्यतः ।
तत्र देवाः स्वयं दीप्ताः सूर्यभासोऽग्निवर्चसः ॥ १२.१८०.२६ ॥
ਉੱਪਰਲੀ ਗਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਵਾਲੇ।
12.180.27
ते चाप्यन्तं न पश्यन्ति नभसः प्रथितौजसः ।
दुर्गमत्वादनन्तत्वादिति वै विद्धि मानद ॥ १२.१८०.२७ ॥
ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਹੇ ਮਾਨਦ, ਇਹ ਦੁਰਗਮ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਜਾਣ।
12.180.28
उपर्युपरि तैर्देवैः प्रज्वलद्भिः स्वयंप्रभैः ।
निरुद्धमेतदाकाशमप्रमेयं सुरैरपि ॥ १२.१८०.२८ ॥
ਉੱਪਰ ਉੱਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਮਕਦੇ, ਦਮਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਮਾਪ।
12.180.29
पृथिव्यन्ते समुद्रास्तु समुद्रान्ते तमः स्मृतम् ।
तप्नसोऽन्ते जलं प्राहुर्जलस्यान्तेऽग्निरेव च ॥ १२.१८०.२९ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ; ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਪਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅਗਨੀ ਹੀ।
12.180.30
रसातलान्ते सलिलं जलान्ते पन्नगाधिपाः ।
तदन्ते पुनराकाशमाकाशान्ते पुनर्जलम् ॥ १२.१८०.३० ॥
ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਲਿਲ; ਜਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਾਗਰਾਜ। ਉਸਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼; ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਫਿਰ ਜਲ।
12.180.31
एवमन्तं हि नभसः प्रमाणं सलिलस्य च ।
अग्निमारुतयोश्चैव दुर्ज्ञेयं दैवतैरपि ॥ १२.१८०.३१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
12.180.32
अग्निमारुततोयानां वर्णाः क्षितितलस्य च ।
आकाशसदृशा ह्येते भिद्यन्तेऽतत्वदर्शनात् ॥ १२.१८०.३२ ॥
ਅਗਨੀ, ਵਾਯੂ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਰੰਗ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਤੱਤ ਨਾ ਦੇਖਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।
12.180.33
पठन्ति चैव मुनयः शास्त्रेषु विविधेषु च ।
त्रैलोक्यसागरे चैव प्रमाणं विहितं यथा ॥ १२.१८०.३३ ॥
ਮੁਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਸਾਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
12.180.34
अदृश्यत्वादगम्यत्वात्कः प्रमाणमुदाहरेत् ।
सिद्धानां देवतानां च यदा परिमिता गतिः।
तदा गौणमनन्तस्य नामानन्तेति विश्रुतम् ॥ १२.१८०.३४ ॥
ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਗਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕੌਣ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਹੈ, ਤਦ ਅਨੰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਗੌਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਅਨੰਤ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
12.180.35
नामधेयानुरूपस्य मानसस्य महात्मनः ।
यदा तु र्दिव्यं यद्रूपं ह्रसते वर्धते पुनः।
कोऽन्यस्तद्वेदितुं शक्तो योपि स्यात्तद्विधोऽपरः ॥ १२.१८०.३५ ॥
ਨਾਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਦਿਵ ਰੂਪ ਜਦੋਂ ਘਟਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਕੌਣ ਹੋਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ?
12.180.36
ततः पुष्करतः सृष्टः सर्वज्ञो मूर्तिमान्प्रभुः ।
ब्रह्मा धर्ममयः पूर्वः प्रजापतिरनुत्तमः ॥ १२.१८०.३६ ॥
ਫਿਰ ਕਮਲ ਤੋਂ ਸਰਬਗਿਆਤਾ, ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮਮਈ, ਆਦਿ, ਅਨੁੱਤਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਿਰਜੇ ਗਏ।
12.180.37
पुष्कराद्यदि संभूतो ज्येष्ठं भवति पुष्करम् ।
ब्रह्माणं पूर्वजं चाह भवान्संदेह एव मे ॥ १२.१८०.३७ ॥
ਜੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਮਲ ਹੀ ਜੇਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
12.180.38
मानसस्येह या मूर्तिर्ब्रह्मत्वं समुपागता ।
तस्यासनविधानार्थं पृथिवी पद्ममुच्यते ॥ १२.१८०.३८ ॥
ਇੱਥੇ ਮਾਨਸ ਦੀ ਜੋ ਮੂਰਤੀ ਬ੍ਰਹਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਆਸਨ ਲਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਮਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.180.39
कर्णिकां तस्य पद्मस्य मेरुर्गगमुच्छ्रितः ।
तस्य मध्ये स्थितो लोकान्सृजते जगतः प्रभुः।
मानसांश्च तथा देवान्भूतानि विविधानि च ॥ १२.१८०.३९ ॥
ਉਸ ਕਮਲ ਦੀ ਕਰਣਿਕਾ ਮੇਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਾਨਸਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।