મહાભારત · અધ્યાય 12.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.181.1
मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा कथं स ससृजे प्रजाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व याथातथ्येन पृच्छतः ॥ १२.१८१.१ ॥
મેરુની મધ્યમાં સ્થિત બ્રહ્માએ પ્રજાઓનું સર્જન કેવી રીતે કર્યું? હું પૂછું છું તે બધું યથાર્થપણે મને કહો.
12.181.2
प्रजाविसर्गं पूर्वं स मानसो मनसाऽसृजत् ।
संरक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥ १२.१८१.२ ॥
પહેલાં તે માનસ બ્રહ્માએ મનથી પ્રજાઓનું સર્જન કર્યું. જીવોના રક્ષણ માટે સૌ પ્રથમ જળ સર્જાયું.
12.181.3
यत्प्राणः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः ।
परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम् ॥ १२.१८१.३ ॥
જે સર્વ પ્રાણીઓનો પ્રાણ છે, જેનાથી પ્રજાઓ વધે છે, જેનો ત્યાગ થતાં તેઓ નાશ પામે છે, તેનાથી આ સર્વ આવૃત છે.
12.181.4
पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे ।
सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे हि ताः ॥ १२.१८१.४ ॥
પૃથ્વી, પર્વતો, મેઘો અને મૂર્તિમાન બીજું જે કંઈ છે — તે સર્વ વારુણ (જળસંબંધી) જાણવું, કારણ કે તે જળોએ જ તેમને સ્થિર ધારણ કર્યાં છે.
12.181.5
कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ ।
कथं वा मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान् ॥ १२.१८१.५ ॥
જળ કેવી રીતે ઉત્પન્ન થયું, અગ્નિ અને વાયુ કેવી રીતે (ઉત્પન્ન થયા), અથવા પૃથ્વી કેવી રીતે સર્જાઈ — આમાં મને મોટો સંદેહ છે.
12.181.6
ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे ।
लोकसंभवसन्देहः समुत्पन्नो महात्मनाम् ॥ १२.१८१.६ ॥
પહેલાં બ્રહ્મકલ્પમાં, હે બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મર્ષિઓના સમાગમમાં, લોકોની ઉત્પત્તિ વિશે મહાત્માઓને સંદેહ ઉત્પન્ન થયો.
12.181.7
तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाः ।
त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः ॥ १२.१८१.७ ॥
તેઓ ધ્યાનનો આશ્રય લઈ, મૌન ધારણ કરીને, નિશ્ચળ ઊભા રહ્યા; આહાર ત્યજીને, માત્ર પવન પીતા, તે દ્વિજો દિવ્ય સો વર્ષ સુધી ઊભા રહ્યા.
12.181.8
तेषां ब्रह्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत् ।
दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात् ॥ १२.१८१.८ ॥
તેમની બ્રહ્મમયી વાણી સૌના કાન સુધી પહોંચી; ત્યાં આકાશમાંથી દિવ્ય સરસ્વતી પ્રગટ થઈ.
12.181.9
पुराऽस्तमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम् ।
नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ ॥ १२.१८१.९ ॥
પૂર્વે આકાશ, જાણે આથમી ગયું હોય તેમ શબ્દરહિત, પર્વત જેવું અચળ હતું; ચંદ્ર, સૂર્ય અને પવન નષ્ટ થયા હોય તેમ, તે સૂતેલું હોય તેવું ભાસ્યું.
12.181.10
ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमः ।
तस्माच्च सलिलोत्पीडात्समजायत मारुतः ॥ १२.१८१.१० ॥
ત્યારે જળ ઉત્પન્ન થયું, અંધકારમાં જાણે બીજો અંધકાર; અને તે જળના દબાણથી પવન જન્મ્યો.
12.181.11
यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिह लक्ष्यते ।
तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः ॥ १२.१८१.११ ॥
જેમ છિદ્રરહિત પાત્ર અહીં શબ્દરહિત દેખાય છે, પણ પાણીથી ભરાતાં પવન તેમાં શબ્દ ઉત્પન્ન કરે છે.
12.181.12
तथा सलिलसंरुद्धे नभसोन्ते निरन्तरे ।
भित्त्वाऽर्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान् ॥ १२.१८१.१२ ॥
તેમ જ, જળથી ઘેરાયેલા, અંતરહિત અને સતત આકાશમાં, પવન સમુદ્રતળને ભેદીને ઘોષ કરતો ઊંચે ઊઠ્યો.
12.181.13
स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवः ।
आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति ॥ १२.१८१.१३ ॥
સમુદ્રના દબાણથી ઉત્પન્ન થયેલો આ વાયુ ફર્યા કરે છે. આકાશમાં સ્થાન પામ્યા છતાં તે શાંતિ પામતો નથી.
12.181.14
तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः ।
प्रादुर्बभूवोर्ध्वशिखः कृत्वा निस्तिमिरं नभः ॥ १२.१८१.१४ ॥
પવન અને જળના તે સંઘર્ષમાં, દીપ્ત તેજવાળો મહાબળવાન (અગ્નિ) પ્રગટ્યો; ઉપર ઊઠતી જ્વાળાઓથી તેણે આકાશને અંધકારરહિત કર્યું.
12.181.15
अग्निः पवनसंयुक्तः स्वात्समुत्क्षिपते जलम् ।
सोऽग्निमारुतसंयोगाद्धनत्वमुपपद्यते ॥ १२.१८१.१५ ॥
પવનથી સંયુક્ત અગ્નિ પોતાના સ્વભાવથી જળને ઉપર ઉઠાવે છે. અગ્નિ અને પવનના સંયોગથી તે ઘનતા પામે છે.
12.181.16
तस्याकाशान्निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरः ।
स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमनुगच्छति ॥ १२.१८१.१६ ॥
આકાશમાંથી પડીને જે સ્નેહ (ભેજ) રહે છે તે બીજો છે. તે ઘનીભૂત થઈને પૃથ્વીભાવ પામે છે.
12.181.17
रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा ।
भूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते ॥ १२.१८१.१७ ॥
રસો, સર્વ ગંધો, સ્નેહો અને પ્રાણીઓની, તેમ જ, અહીં પૃથ્વી જ યોનિ જાણવી; જેમાંથી સર્વ ઉત્પન્ન થાય છે.