महाभारत · अध्याय 12.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.181.1
मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा कथं स ससृजे प्रजाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व याथातथ्येन पृच्छतः ॥ १२.१८१.१ ॥
मेरूच्या मध्यभागी स्थित असलेल्या ब्रह्मदेवाने प्रजांची निर्मिती कशी केली? मी विचारत आहे ते सर्व यथार्थपणे मला सांगा.
12.181.2
प्रजाविसर्गं पूर्वं स मानसो मनसाऽसृजत् ।
संरक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥ १२.१८१.२ ॥
पूर्वी त्या मानस ब्रह्मदेवाने मनाने प्रजांची निर्मिती केली. प्राण्यांच्या रक्षणासाठी प्रथम पाणी निर्माण केले गेले.
12.181.3
यत्प्राणः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः ।
परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम् ॥ १२.१८१.३ ॥
जे सर्व प्राण्यांचे प्राण आहे, ज्याने प्रजा वाढतात, ज्याचा त्याग केल्यास त्या नष्ट होतात, त्यानेच हे सर्व व्यापलेले आहे.
12.181.4
पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे ।
सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे हि ताः ॥ १२.१८१.४ ॥
पृथ्वी, पर्वत, मेघ आणि इतर जे मूर्तिमंत आहे ते सर्व वारुण (जलसंबंधी) समजावे, कारण त्या जलांनीच त्यांना स्थिर धरले आहे.
12.181.5
कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ ।
कथं वा मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान् ॥ १२.१८१.५ ॥
जल कसे उत्पन्न झाले, अग्नी आणि वायू कसे (उत्पन्न झाले), किंवा पृथ्वी कशी निर्माण झाली — याबद्दल मला मोठा संशय आहे.
12.181.6
ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे ।
लोकसंभवसन्देहः समुत्पन्नो महात्मनाम् ॥ १२.१८१.६ ॥
पूर्वी ब्रह्मकल्पात, हे ब्राह्मणा, ब्रह्मर्षींच्या समागमात, लोकांच्या उत्पत्तीविषयी महात्म्यांच्या मनात संदेह उत्पन्न झाला.
12.181.7
तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाः ।
त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः ॥ १२.१८१.७ ॥
ते ध्यानाचा आश्रय घेऊन, मौन धारण करून, निश्चल उभे राहिले; आहार त्यागून, केवळ वारा पीत, ते द्विज दिव्य शंभर वर्षे उभे राहिले.
12.181.8
तेषां ब्रह्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत् ।
दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात् ॥ १२.१८१.८ ॥
त्यांची ब्रह्ममयी वाणी सर्वांच्या कानी पोहोचली; तेथे आकाशातून दिव्य सरस्वती प्रकट झाली.
12.181.9
पुराऽस्तमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम् ।
नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ ॥ १२.१८१.९ ॥
पूर्वी आकाश, जणू मावळल्यासारखे, शब्दरहित व पर्वतासारखे अचल होते; चंद्र, सूर्य व वारा नष्ट झाल्यासारखे, ते निजल्यासारखे भासले.
12.181.10
ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमः ।
तस्माच्च सलिलोत्पीडात्समजायत मारुतः ॥ १२.१८१.१० ॥
तेव्हा पाणी उत्पन्न झाले, अंधारात जणू दुसरा अंधार; आणि त्या पाण्याच्या दाबातून वारा निर्माण झाला.
12.181.11
यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिह लक्ष्यते ।
तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः ॥ १२.१८१.११ ॥
जसे छिद्ररहित भांडे येथे शब्दरहित दिसते, पण पाण्याने भरले जाताना वारा त्यात शब्द निर्माण करतो.
12.181.12
तथा सलिलसंरुद्धे नभसोन्ते निरन्तरे ।
भित्त्वाऽर्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान् ॥ १२.१८१.१२ ॥
तसेच, पाण्याने वेढलेल्या, अंतहीन व निरंतर आकाशात, वारा समुद्रतळ भेदून गर्जना करत वर उठला.
12.181.13
स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवः ।
आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति ॥ १२.१८१.१३ ॥
समुद्राच्या दाबातून उत्पन्न झालेला हा वारा फिरत राहतो. आकाशात स्थान मिळूनही त्याला शांती लाभत नाही.
12.181.14
तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः ।
प्रादुर्बभूवोर्ध्वशिखः कृत्वा निस्तिमिरं नभः ॥ १२.१८१.१४ ॥
वारा आणि पाणी यांच्या त्या संघर्षात, तेजस्वी आणि महाबली असा (अग्नी) प्रकट झाला; वर उठणाऱ्या ज्वालांनी त्याने आकाश अंधाररहित केले.
12.181.15
अग्निः पवनसंयुक्तः स्वात्समुत्क्षिपते जलम् ।
सोऽग्निमारुतसंयोगाद्धनत्वमुपपद्यते ॥ १२.१८१.१५ ॥
वाऱ्याशी संयुक्त झालेला अग्नी आपल्या स्वभावानेच पाणी वर उचलतो. अग्नी व वारा यांच्या संयोगाने ते घनत्व पावते.
12.181.16
तस्याकाशान्निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरः ।
स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमनुगच्छति ॥ १२.१८१.१६ ॥
आकाशातून पडून जो स्नेह (ओलसरपणा) राहतो, तो दुसराच आहे. तो घनीभूत होऊन पृथ्वीभाव पावतो.
12.181.17
रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा ।
भूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते ॥ १२.१८१.१७ ॥
रस, सर्व गंध, स्नेह आणि प्राणी यांची तशीच, येथे पृथ्वीच योनी समजावी; तिच्यातून सर्व काही उत्पन्न होते.