ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.181
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.181.1
मेरुमध्ये स्थितो ब्रह्मा कथं स ससृजे प्रजाः ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व याथातथ्येन पृच्छतः ॥ १२.१८१.१ ॥
ਮੇਰੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ? ਜੋ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ।
12.181.2
प्रजाविसर्गं पूर्वं स मानसो मनसाऽसृजत् ।
संरक्षणार्थं भूतानां सृष्टं प्रथमतो जलम् ॥ १२.१८१.२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮਾਨਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਰਚੀ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।
12.181.3
यत्प्राणः सर्वभूतानां वर्धन्ते येन च प्रजाः ।
परित्यक्ताश्च नश्यन्ति तेनेदं सर्वमावृतम् ॥ १२.१८१.३ ॥
ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆਂ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.181.4
पृथिवी पर्वता मेघा मूर्तिमन्तश्च ये परे ।
सर्वं तद्वारुणं ज्ञेयमापस्तस्तम्भिरे हि ताः ॥ १२.१८१.४ ॥
ਧਰਤੀ, ਪਰਬਤ, ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਰੂਪਧਾਰੀ ਹਨ — ਉਹ ਸਭ ਵਾਰੁਣ (ਜਲ-ਸਬੰਧੀ) ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਲਾਂ ਨੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਹੈ।
12.181.5
कथं सलिलमुत्पन्नं कथं चैवाग्निमारुतौ ।
कथं वा मेदिनी सृष्टेत्यत्र मे संशयो महान् ॥ १२.१८१.५ ॥
ਜਲ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਹਵਾ ਕਿਵੇਂ (ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ), ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਰਚੀ ਗਈ — ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।
12.181.6
ब्रह्मकल्पे पुरा ब्रह्मन्ब्रह्मर्षीणां समागमे ।
लोकसंभवसन्देहः समुत्पन्नो महात्मनाम् ॥ १२.१८१.६ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
12.181.7
तेऽतिष्ठन्ध्यानमालम्ब्य मौनमास्थाय निश्चलाः ।
त्यक्ताहाराः पवनपा दिव्यं वर्षशतं द्विजाः ॥ १२.१८१.७ ॥
ਉਹ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਚੱਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਭੋਜਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਪੀਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਦਿਵਿਆ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
12.181.8
तेषां ब्रह्ममयी वाणी सर्वेषां श्रोत्रमागमत् ।
दिव्या सरस्वती तत्र संबभूव नभस्तलात् ॥ १२.१८१.८ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਮਈ ਬਾਣੀ ਸਭ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ; ਉੱਥੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਦਿਵਿਆ ਸਰਸਵਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
12.181.9
पुराऽस्तमितनिःशब्दमाकाशमचलोपमम् ।
नष्टचन्द्रार्कपवनं प्रसुप्तमिव संबभौ ॥ १२.१८१.९ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਅਸਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਬਦ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਸੀ; ਚੰਦਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।
12.181.10
ततः सलिलमुत्पन्नं तमसीवापरं तमः ।
तस्माच्च सलिलोत्पीडात्समजायत मारुतः ॥ १२.१८१.१० ॥
ਫਿਰ ਜਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਹਨੇਰਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਹਵਾ ਜਨਮੀ।
12.181.11
यथा भाजनमच्छिद्रं निःशब्दमिह लक्ष्यते ।
तच्चाम्भसा पूर्यमाणं सशब्दं कुरुतेऽनिलः ॥ १२.१८१.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾਂ ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਭਾਂਡਾ ਇੱਥੇ ਚੁੱਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਵਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
12.181.12
तथा सलिलसंरुद्धे नभसोन्ते निरन्तरे ।
भित्त्वाऽर्णवतलं वायुः समुत्पतति घोषवान् ॥ १२.१८१.१२ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਲ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅੰਤਹੀਣ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ ਉੱਪਰ ਉੱਠੀ।
12.181.13
स एष चरते वायुरर्णवोत्पीडसंभवः ।
आकाशस्थानमासाद्य प्रशान्तिं नाधिगच्छति ॥ १२.१८१.१३ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਇਹ ਵਾਯੂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
12.181.14
तस्मिन्वाय्वम्बुसंघर्षे दीप्ततेजा महाबलः ।
प्रादुर्बभूवोर्ध्वशिखः कृत्वा निस्तिमिरं नभः ॥ १२.१८१.१४ ॥
ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਸ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ, ਦੀਪਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ (ਅਗਨੀ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
12.181.15
अग्निः पवनसंयुक्तः स्वात्समुत्क्षिपते जलम् ।
सोऽग्निमारुतसंयोगाद्धनत्वमुपपद्यते ॥ १२.१८१.१५ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਗਨੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਉਹ ਘਣਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.181.16
तस्याकाशान्निपतितः स्नेहस्तिष्ठति योऽपरः ।
स संघातत्वमापन्नो भूमित्वमनुगच्छति ॥ १२.१८१.१६ ॥
ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜੋ ਨਮੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਘਣੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
12.181.17
रसानां सर्वगन्धानां स्नेहानां प्राणिनां तथा ।
भूमिर्योनिरिह ज्ञेया यस्यां सर्वं प्रसूयते ॥ १२.१८१.१७ ॥
ਰਸਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਧਾਂ, ਨਮੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਹੀ ਯੋਨੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।