మహాభారతం · అధ్యాయం 12.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.183.1
पार्थिवं धातुमाश्रित्य शारीरोऽग्निः कथं भवेत् ।
अवकाशविशेषेण कथं वर्तयतेऽनिलः ॥ १२.१८३.१ ॥
పార్థివ ధాతువును ఆశ్రయించి శరీర అగ్ని ఎలా ఉంటుంది? నిర్దిష్ట అవకాశంలో వాయువు దానిని ఎలా నడిపిస్తుంది?
12.183.2
वायोर्गतिमहं ब्रह्मन्कीर्तयिष्यामि तेऽनघ ।
प्राणिनामनिलो देहान्यथा चेष्टयते बली ॥ १२.१८३.२ ॥
బ్రాహ్మణుడా, నిష్పాపుడా, వాయువు గమనాన్ని నీకు వివరిస్తాను. బలవంతుడైన వాయువు ప్రాణుల దేహాలను ఎలా నడిపిస్తుందో.
12.183.3
श्रितो मूर्धानमग्निस्तु शरीरं परिपालयन् ।
प्राणो मूर्धनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टने ॥ १२.१८३.३ ॥
అగ్ని తలలో ఆశ్రయం పొంది శరీరాన్ని కాపాడుతుంది. ప్రాణం తలలో మరియు అగ్నిలో ఉండి చలనంలో నిలుస్తుంది.
12.183.4
स जन्तुः सर्वभूतात्मा पुरुषः स सनातनः ।
मनो बुद्धिरहंकारो भूतानि विषयाश्च सः ॥ १२.१८३.४ ॥
ఆ జీవుడు, సర్వభూతాల ఆత్మ, ఆ సనాతన పురుషుడు. మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం, భూతాలు, విషయాలు కూడా ఆయనే.
12.183.5
एवं त्विह स सर्वत्र प्राणेन परिपाल्यते ।
कोष्ठतस्तु समानेन स्वां स्वां गतिमुपाश्रितः ॥ १२.१८३.५ ॥
ఈ విధంగా అతడు ఇక్కడ అంతటా ప్రాణం ద్వారా రక్షించబడతాడు. కడుపులోనుండి సమానంతో తన తన గతిని పొందుతాడు.
12.183.6
वस्तिमूलं गुदं चैव पावकं समुपाश्रितः ।
वहन्मूत्रं पुरीषं चाप्यपानः परिवर्तते ॥ १२.१८३.६ ॥
మూత్రాశయ మూలం, గుదం, అగ్నిని ఆశ్రయించి, మూత్రాన్ని మలాన్ని మోస్తూ అపానం తిరుగుతుంది.
12.183.7
प्रयत्ने कर्मणि बले य एकस्त्रिषु वर्तते ।
उदान इति तं प्राहुरध्यात्मकुशला जनाः ॥ १२.१८३.७ ॥
ప్రయత్నం, కర్మ, బలం అనే మూడింటిలో ఒంటరిగా నిలిచి ఉండేదాన్ని ఆధ్యాత్మిక నిపుణులు ఉదానం అంటారు.
12.183.8
संधिष्वपि च सर्वेषु सन्निविष्टस्तथाऽनिलः ।
शरीरेषु मनुष्याणां व्यान इत्युपदिश्यते ॥ १२.१८३.८ ॥
అన్ని కీళ్లలోనూ వాయువు అలాగే నిలిచి ఉంది; మనుషుల శరీరాలలో దానిని వ్యానం అని బోధిస్తారు.
12.183.9
धातुष्वग्निस्तु विततः समानोऽग्निः समीरितः ।
रसान्धातूंश्च दोषांश्च वर्तयन्नवतिष्ठते ॥ १२.१८३.९ ॥
ధాతువులలో వ్యాపించిన అగ్నే సమానం; అది ప్రేరేపితమై రసాలను, ధాతువులను, దోషాలను మార్చుతూ నిలిచి ఉంటుంది.
12.183.10
अपानप्राणयोर्मध्ये प्राणापानसमाहितः ।
समन्वितस्त्वधिष्ठानं सम्यक्पचति पावकः ॥ १२.१८३.१० ॥
అపానం, ప్రాణం మధ్య, ప్రాణాపానాలతో కూడి, ఆధారంతో సంయుక్తమైన అగ్ని చక్కగా పచనం చేస్తుంది.
12.183.11
आस्यं हि पायुसंयुक्तमन्ते स्याद्गुदसंज्ञितम् ।
स्रोतस्तस्मात्प्रजायन्ते सर्वस्रोतांसि देहिनाम् ॥ १२.१८३.११ ॥
ముఖమే పాయువుతో కలిసి ఉంటుంది; చివరలో అది గుదం అనే పేరుతో పిలువబడుతుంది; దీని నుంచే దేహధారులకు సర్వ స్రోతస్సులు పుడతాయి.
12.183.12
प्राणानां सन्निपाताच्च सन्निपातः प्रजायते ।
ऊष्मा सोग्निरिति ज्ञेयो योऽन्नं पचति देहिनाम् ॥ १२.१८३.१२ ॥
ప్రాణాల సంయోగం వల్లనే సంయోగం ఏర్పడుతుంది; ఆ ఊష్మమే అగ్ని అని తెలుసుకోవాలి; అది దేహధారుల అన్నాన్ని పచనం చేస్తుంది.
12.183.13
अग्निवेगवहः प्राणो गुदान्ते प्रतिहन्यते ।
स ऊर्ध्वमागम्य पुनः समुत्क्षिपति पावकम् ॥ १२.१८३.१३ ॥
అగ్ని వేగాన్ని మోసే ప్రాణం గుదాంతంలో అడ్డగించబడుతుంది. అది పైకి వచ్చి మళ్ళీ అగ్నిని పైకి విసురుతుంది.
12.183.14
पक्वाशयस्त्वधो नाभ्या ऊर्ध्वमामाशयः स्मृतः ।
नाभिमध्ये शरीरस्य सर्वे प्राणाः समाश्रिताः ॥ १२.१८३.१४ ॥
నాభికి దిగువన పక్వాశయం ఉంది; నాభికి పైన ఆమాశయం అని చెప్పబడింది. శరీరపు నాభి మధ్యలో అన్ని ప్రాణాలు ఆశ్రయం పొందుతాయి.
12.183.15
प्रसृता हृदयात्सर्वास्तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
वहन्त्यन्नरसान्नाड्यो दशप्राणप्रचोदिताः ॥ १२.१८३.१५ ॥
హృదయం నుండి అన్ని నాడులు అడ్డంగా, పైకి, క్రిందికి వ్యాపిస్తాయి. పది ప్రాణాలచే ప్రేరేపించబడి అవి అన్నరసాన్ని మోస్తాయి.
12.183.16
एष मार्गोऽथ योगानां येन गच्छन्ति तत्पदम् ।
जितक्लमासना धीरा सूर्धन्यात्मानमादधन् ॥ १२.१८३.१६ ॥
ఇది యోగాల మార్గం; దీని ద్వారా ధీరులు, అలసటను జయించి ఆసనంలో స్థిరంగా ఉండి, తల శిఖరంపై ఆత్మను నిలిపి, ఆ పదాన్ని చేరుకుంటారు.
12.183.17
एवं सर्वेषु विहितः प्राणापानेषु देहिनाम् ।
तस्मिन्योऽवस्थितो नित्यमग्निः स्थाल्यामिवाहितः। ॥ १२.१८३.१७ ॥
ఈ విధంగా దేహధారుల ప్రాణ-అపానాలన్నింటిలో నిత్యంగా ఉన్న ఆ అగ్ని, పాత్రలో ఉంచిన అగ్నిలా స్థిరంగా ఉంటుంది.