મહાભારત · અધ્યાય 12.184
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.184.1
यदि प्राणयते वायुर्वायुरेव विचेष्टते ।
श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.१ ॥
જો વાયુ જ પ્રાણ ધારણ કરે, વાયુ જ ચેષ્ટા કરે, શ્વાસ લે અને બોલે, તો જીવ નિરર્થક છે.
12.184.2
यदूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि ।
अग्निर्जरयते चैतत्तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.२ ॥
જો ઉષ્મા અગ્નિજન્ય છે, અગ્નિથી જ રંધાય છે અને અગ્નિ જ તેને જીર્ણ કરે છે, તો જીવ નિરર્થક છે.
12.184.3
जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते ।
वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति ॥ १२.१८४.३ ॥
મરતા પ્રાણીનો જીવ દેખાતો નથી; વાયુ જ તેને છોડી દે છે અને ઉષ્મા પણ નાશ પામે છે.
12.184.4
यदि वायुमयो जीवः संश्लेषो यदि वायुना ।
वायुमण्डलवद्दृश्येद्गच्छन्सह मरुद्गणैः ॥ १२.१८४.४ ॥
જો જીવ વાયુમય હોય, વાયુ સાથે તેનો સંયોગ હોય, તો તે વાયુમંડળ જેવો દેખાઈ મરુદ્ગણો સાથે જતો દેખાવો જોઈએ.
12.184.5
श्लेष्मं वा यदि वा जीवः सह तेन प्रणश्यति ।
महार्णववियुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम् ॥ १२.१८४.५ ॥
જો જીવ કફ સાથે જ નાશ પામે, અથવા મહાસાગરથી વિખૂટા પડેલા જળપાત્ર જેવો હોય,
12.184.6
यत्क्षिपेत्सलिलं कूपे प्रदीपं वा हुताशने ।
तन्नश्यत्युभयं तद्वज्जीवो वातानलात्मकः ॥ १२.१८४.६ ॥
કૂવામાં નાખેલું જળ અને અગ્નિમાં નાખેલો દીવો બંને નાશ પામે, તેમ વાયુ-અગ્નિસ્વરૂપ જીવ પણ નાશ પામે છે.
12.184.7
पञ्च साधारणो ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः ।
तेषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः ॥ १२.१८४.७ ॥
આ શરીરમાં પાંચ સામાન્ય તત્ત્વો છે; તો જીવન ક્યાંથી? તેમાંના કોઈ એકના ત્યાગથી ચારનો સંગ્રહ રહેતો નથી.
12.184.8
नश्यन्त्यापो ह्यनाधाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात् ।
नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात् ॥ १२.१८४.८ ॥
આધાર ન હોય તો પાણી નાશ પામે છે, શ્વાસ રોકાય તો વાયુ નાશ પામે છે; પેટ ફાટે તો આકાશ નાશ પામે છે, ભોજન ન મળે તો અગ્નિ નાશ પામે છે.
12.184.9
व्याधिप्राणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते ।
पीडितेऽन्यतमे ह्येषां संघातो याति पञ्चताम् ॥ १२.१८४.९ ॥
રોગ અને પ્રાણના ક્લેશથી પૃથ્વી પણ ક્ષીણ થાય છે; તેમાંનો કોઈ એક પીડિત થાય તો આ સંઘાત પંચત્વને પામે છે.
12.184.10
तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति ।
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति च ॥ १२.१८४.१० ॥
તે પંચત્વ પામ્યા પછી જીવ શાને અનુસરે છે? અથવા જીવ શું અનુભવે છે? શું સાંભળે છે અને શું બોલે છે?
12.184.11
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामिति ।
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥ १२.१८४.११ ॥
"આ ગાય પરલોકમાં રહેલા મને તારશે" એમ માની જે જીવ ગાયનું દાન કરીને મરે છે, તે ગાય કોને તારશે?
12.184.12
गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा ।
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः ॥ १२.१८४.१२ ॥
ગાય, દાન લેનાર અને દાન આપનાર — આ ત્રણેય જ્યારે અહીં જ સમાનપણે લય પામે છે, ત્યારે તેમનો પરલોકમાં સમાગમ કેવો?
12.184.13
विहगैरुपभुक्तस्य शैलाग्नात्पतितस्य च ।
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः ॥ १२.१८४.१३ ॥
પક્ષીઓએ ખાધેલા, પર્વતશિખરેથી પડેલા અને અગ્નિમાં બળેલા માણસને ફરી જીવન કેવી રીતે મળે?
12.184.14
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति ।
बीजान्यस्य प्ररोहन्ति मृतः क्व पुनरेष्यति ॥ १२.१८४.१४ ॥
કાપેલા વૃક્ષનું મૂળ ફરી ન ફૂટે, છતાં તેનાં બીજ ઊગે છે; તો મૃત માણસ ફરી ક્યાં પાછો આવશે?
12.184.15
बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते ।
मृतामृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्वीजं प्रवर्तते ॥ १२.१८४.१५ ॥
આદિમાં માત્ર બીજરૂપે સર્જાયેલું જે આ છે, તે ફર્યા કરે છે; મૃત અને અમૃત નાશ પામે છે, અને બીજમાંથી બીજ આગળ વધે છે.