ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.184
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.184.1
यदि प्राणयते वायुर्वायुरेव विचेष्टते ।
श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.१ ॥
ਜੇ ਵਾਯੂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਹੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
12.184.2
यदूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि ।
अग्निर्जरयते चैतत्तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.२ ॥
ਜੇ ਗਰਮੀ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪੱਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਪਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
12.184.3
जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते ।
वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति ॥ १२.१८४.३ ॥
ਮਰ ਰਹੇ ਜੀਵ ਦਾ ਜੀਵ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਵਾਯੂ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.184.4
यदि वायुमयो जीवः संश्लेषो यदि वायुना ।
वायुमण्डलवद्दृश्येद्गच्छन्सह मरुद्गणैः ॥ १२.१८४.४ ॥
ਜੇ ਜੀਵ ਵਾਯੂਮਈ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸ ਕੇ ਮਰੁਤ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਦਿੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
12.184.5
श्लेष्मं वा यदि वा जीवः सह तेन प्रणश्यति ।
महार्णववियुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम् ॥ १२.१८४.५ ॥
ਜੇ ਜੀਵ ਕਫ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਗਾ ਹੈ,
12.184.6
यत्क्षिपेत्सलिलं कूपे प्रदीपं वा हुताशने ।
तन्नश्यत्युभयं तद्वज्जीवो वातानलात्मकः ॥ १२.१८४.६ ॥
ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਦੀਵਾ ਦੋਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਯੂ-ਅਗਨੀ ਰੂਪ ਜੀਵ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.184.7
पञ्च साधारणो ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः ।
तेषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः ॥ १२.१८४.७ ॥
ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਂਝੇ ਤੱਤ ਹਨ; ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਕਿੱਥੋਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
12.184.8
नश्यन्त्यापो ह्यनाधाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात् ।
नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात् ॥ १२.१८४.८ ॥
ਆਧਾਰ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਰੁਕੇ ਤਾਂ ਵਾਯੂ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੇਟ ਫਟੇ ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਅਗਨੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.184.9
व्याधिप्राणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते ।
पीडितेऽन्यतमे ह्येषां संघातो याति पञ्चताम् ॥ १२.१८४.९ ॥
ਰੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਘਾਤ ਪੰਜਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.184.10
तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति ।
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति च ॥ १२.१८४.१० ॥
ਉਸ ਪੰਜਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੀਵ ਕਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਜੀਵ ਕੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ?
12.184.11
एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामिति ।
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥ १२.१८४.११ ॥
"ਇਹ ਗਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰੇਗੀ" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਜੋ ਜੀਵ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਾਂ ਕਿਸਨੂੰ ਤਾਰੇਗੀ?
12.184.12
गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा ।
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः ॥ १२.१८४.१२ ॥
ਗਾਂ, ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਲ ਕਿਵੇਂ?
12.184.13
विहगैरुपभुक्तस्य शैलाग्नात्पतितस्य च ।
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः ॥ १२.१८४.१३ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਏ ਗਏ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?
12.184.14
छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति ।
बीजान्यस्य प्ररोहन्ति मृतः क्व पुनरेष्यति ॥ १२.१८४.१४ ॥
ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੁੜ ਨਾ ਫੁੱਟੇ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਬੀਜ ਉੱਗਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਕਿੱਥੇ ਆਵੇਗਾ?
12.184.15
बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते ।
मृतामृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्वीजं प्रवर्तते ॥ १२.१८४.१५ ॥
ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਬੀਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਇਹ ਹੈ, ਉਹ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਮਰੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬੀਜ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ।