マハーバーラタ · 章 12.184

12.184.1

यदि प्राणयते वायुर्वायुरेव विचेष्टते ।
श्वसित्याभाषते चैव तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.१ ॥

もし風こそが息を保ち、風だけが動き、呼吸し話すのなら、命の我は無益である。

यदूष्मभाव आग्नेयो वह्निना पच्यते यदि ।
अग्निर्जरयते चैतत्तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ १२.१८४.२ ॥

もし熱が火から生じ、火によって煮られ、火そのものがそれを消化するなら、命の我は無益である。

जन्तोः प्रमीयमाणस्य जीवो नैवोपलभ्यते ।
वायुरेव जहात्येनमूष्मभावश्च नश्यति ॥ १२.१८४.३ ॥

死にゆく生き物において命の我は認められない。ただ風がそれを離れ、温もりもまた滅びる。

यदि वायुमयो जीवः संश्लेषो यदि वायुना ।
वायुमण्डलवद्दृश्येद्गच्छन्सह मरुद्गणैः ॥ १२.१८४.४ ॥

もし命の我が風からなり、風と結びついているなら、風の輪のように見え、マルットの群れと共に去るのが見えるはずである。

श्लेष्मं वा यदि वा जीवः सह तेन प्रणश्यति ।
महार्णववियुक्तत्वादन्यत्सलिलभाजनम् ॥ १२.१८४.५ ॥

もし命の我が痰とともに滅びるなら、あるいは大海から切り離された水の器のようなものなら、

यत्क्षिपेत्सलिलं कूपे प्रदीपं वा हुताशने ।
तन्नश्यत्युभयं तद्वज्जीवो वातानलात्मकः ॥ १२.१८४.६ ॥

井戸に注がれた水も、火に投じられた灯火も、どちらも滅びるように、風と火の本性をもつ命の我もまた滅びる。

पञ्च साधारणो ह्यस्मिञ्शरीरे जीवितं कुतः ।
तेषामन्यतरत्यागाच्चतुर्णां नास्ति संग्रहः ॥ १२.१८४.७ ॥

この身体には五つの共通要素がある。ならば命はどこから来るのか。そのいずれか一つが去れば、四つの集まりは保たれない。

नश्यन्त्यापो ह्यनाधाराद्वायुरुच्छ्वासनिग्रहात् ।
नश्यते कोष्ठभेदात्खमग्निर्नश्यत्यभोजनात् ॥ १२.१८४.८ ॥

器がなければ水は滅び、息が止められれば風は滅びる。腹が裂ければ空は滅び、食がなければ火は滅びる。

व्याधिप्राणपरिक्लेशैर्मेदिनी चैव शीर्यते ।
पीडितेऽन्यतमे ह्येषां संघातो याति पञ्चताम् ॥ १२.१८४.९ ॥

病と息の苦しみによって大地もまた衰える。これらのいずれかが苦しめられると、この集まりは五つへの解体に至る。

तस्मिन्पञ्चत्वमापन्ने जीवः किमनुधावति ।
किं वेदयति वा जीवः किं शृणोति ब्रवीति च ॥ १२.१८४.१० ॥

その五つへの解体が起きた後、生命体は何を追うのか。あるいは何を感じるのか。何を聞き、何を語るのか。

एषा गौः परलोकस्थं तारयिष्यति मामिति ।
यो दत्त्वा म्रियते जन्तुः सा गौः कं तारयिष्यति ॥ १२.१८४.११ ॥

「この牛が、来世にいる私を渡してくれるだろう」と思い、牛を布施して死ぬ生き物がいる。その牛は、いったい誰を渡すのか。

गौश्च प्रतिग्रहीता च दाता चैव समं यदा ।
इहैव विलयं यान्ति कुतस्तेषां समागमः ॥ १२.१८४.१२ ॥

牛と受け取る者と与える者が、ここで等しく滅するなら、どうして来世で再び会うことができようか。

विहगैरुपभुक्तस्य शैलाग्नात्पतितस्य च ।
अग्निना चोपयुक्तस्य कुतः संजीवनं पुनः ॥ १२.१८४.१३ ॥

鳥に食われ、山の頂から落ち、火に焼かれた者が、どうして再び生き返ることがあろうか。

छिन्नस्य यदि वृक्षस्य न मूलं प्रतिरोहति ।
बीजान्यस्य प्ररोहन्ति मृतः क्व पुनरेष्यति ॥ १२.१८४.१४ ॥

切られた木の根が再び芽を出さなくても、その種子が芽生えるなら、死者はいったいどこへ戻るのか。

बीजमात्रं पुरा सृष्टं यदेतत्परिवर्तते ।
मृतामृताः प्रणश्यन्ति बीजाद्वीजं प्रवर्तते ॥ १२.१८४.१५ ॥

初めに種子としてのみ創られたこの世界は、めぐり続ける。死せるものも死せざるものも滅び、種子から種子が生じるのである。