महाभारत · अध्याय 12.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.186.1
असृजद्ब्राह्मणानेव पूर्वं ब्रह्मा प्रजापतीन् ।
आत्मतेजोभिनिर्वृत्तान्भास्कराग्निसमप्रभान् ॥ १२.१८६.१ ॥
ब्रह्म्याने प्रथम ब्राह्मणांनाच, प्रजापतींना निर्माण केले; ते आपल्याच तेजातून उत्पन्न होऊन सूर्य व अग्नीसारखे तेजस्वी होते.
12.186.2
ततः सत्यं च धर्मं च तपो ब्रह्म च शाश्वतम् ।
आचारं चैव शौचं च सर्गादौ विदधे प्रभुः ॥ १२.१८६.२ ॥
नंतर प्रभूने सृष्टीच्या आरंभी सत्य, धर्म, तप, शाश्वत ब्रह्म, आचार आणि शौच यांची स्थापना केली.
12.186.3
देवदानवगन्वर्गा दैत्यासुरमहोरगाः ।
यक्षराक्षसनागाश्च पिशाचा मनुजास्तथा ॥ १२.१८६.३ ॥
देव, दानव, गंधर्व, दैत्य, असुर, महोरग, यक्ष, राक्षस, नाग, पिशाच आणि मनुष्य.
12.186.4
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च द्विजसत्तम ।
ये चान्ये भूतसङ्घानां संघातास्तांश्च निर्ममे ॥ १२.१८६.४ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा! ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि इतर भूतसमूह — त्यांनाही त्याने निर्माण केले.
12.186.5
ब्राह्मणानां सितो वर्णः क्षत्रियाणां तु लोहितः ।
वैश्यानां पीतको वर्णः शूद्राणामसितस्तथा ॥ १२.१८६.५ ॥
ब्राह्मणांचा वर्ण श्वेत, क्षत्रियांचा रक्त, वैश्यांचा पीत आणि शूद्रांचा कृष्ण.
12.186.6
चातुर्वर्ण्यस्य वर्णेन यदि वर्णो विभज्यते ।
सर्वेषां खलु वर्णानां दृश्यते वर्णसंकरः ॥ १२.१८६.६ ॥
चातुर्वर्ण्याची विभागणी जर वर्णाने केली, तर सर्व वर्णांमध्ये वर्णसंकर दिसून येतो.
12.186.7
कामः क्रोधो भयं लोभः शोकश्चिन्ता क्षुधा श्रमः ।
सर्वेषां नः प्रभवति कस्माद्वर्णो विभज्यते ॥ १२.१८६.७ ॥
काम, क्रोध, भय, लोभ, शोक, चिंता, भूक आणि श्रम — हे सर्व आपणा सर्वांमध्ये उत्पन्न होतात; मग वर्णाची विभागणी का केली जाते?
12.186.8
स्वेदमूत्रपुरीषाणि श्लेष्मा पित्तं सशोणितम् ।
तनुः क्षरति सर्वेषां कस्माद्वर्णो विभज्यते ॥ १२.१८६.८ ॥
घाम, मूत्र, मल, कफ, पित्त आणि रक्त — सर्वांच्या शरीरातून हेच स्रवते; मग वर्णाची विभागणी का केली जाते?
12.186.9
जङ्गमानामसङ्ख्येयाः स्थावराणां च जातयः ।
तेषां विविधवर्णानां कुतो वर्णविनिश्चयः ॥ १२.१८६.९ ॥
जंगम प्राण्यांच्या असंख्य जाती आणि स्थावरांच्याही जाती आहेत; त्या विविध वर्णांच्या जीवांचा वर्णनिश्चय कसा होणार?
12.186.10
न विशेषोऽस्ति वर्णानां सर्वं ब्राह्ममिदं जगत् ।
ब्राह्मणाः पूर्वसृष्टा हि कर्मभिर्वर्णतां गताः ॥ १२.१८६.१० ॥
वर्णांमध्ये भेद नाही; हे सर्व जग ब्रह्ममय आहे. ब्राह्मण पूर्वी निर्माण झाले; कर्मांनी ते वर्णावस्था प्राप्त झाले.
12.186.11
कामभोगप्रियास्तीक्ष्णाः क्रोधनाः प्रियसाहसाः ।
त्यक्तस्वधर्मा रक्ताङ्गास्ते द्विजाः क्षत्रतां गताः ॥ १२.१८६.११ ॥
कामभोगप्रिय, तीक्ष्ण, क्रोधी, साहसप्रिय, स्वधर्म सोडलेले, लालसर शरीराचे ते द्विज क्षत्रियावस्था प्राप्त झाले.
12.186.12
गोषु वृत्तिं समाधाय पीताः कृष्युपजीविनः ।
स्वधर्मान्नानुतिष्ठन्ति ते द्विजा वैश्यतां गताः ॥ १२.१८६.१२ ॥
गायींवर उपजीविका चालवणारे, शेतीवर जगणारे आणि स्वधर्माचे पालन न करणारे ते द्विज वैश्य अवस्था प्राप्त झाले.
12.186.13
हिंसानृतप्रिया लुब्धाः सर्वकर्मोपजीविनः ।
कृष्णाः शौचपरिभ्रष्टास्ते द्विजाः शूद्रता गताः ॥ १२.१८६.१३ ॥
हिंसा आणि असत्य यांची आवड असलेले, लोभी, सर्व प्रकारच्या कर्मांनी उपजीविका करणारे, काळ्या स्वभावाचे आणि शौचभ्रष्ट झालेले ते द्विज शूद्रत्वाला प्राप्त झाले.
12.186.14
इत्येतैः कर्मभिर्व्यस्ता द्विजा वर्णान्तरं गताः ।
धर्मो यज्ञक्रिया चैषां नित्यं न प्रतिषिध्यते ॥ १२.१८६.१४ ॥
अशा प्रकारे या कर्मांनी विखुरलेले द्विज दुसऱ्या वर्णात गेले. तरीही त्यांच्यासाठी धर्म आणि यज्ञक्रिया सदैव निषिद्ध ठरत नाही.
12.186.15
इत्येते चतुरो वर्णा येषां ब्राह्मी सरस्वती ।
विहिता ब्रह्मणा पूर्वं लोभात्त्वज्ञानतां गताः ॥ १२.१८६.१५ ॥
असे हे चार वर्ण — ज्यांच्यासाठी ब्रह्मदेवाने पूर्वी ब्राह्मी सरस्वती विहित केली होती — परंतु लोभामुळे ते अज्ञानाला प्राप्त झाले.
12.186.16
ब्राह्मणा ब्रह्मतन्त्रस्थास्तपस्तेषां न नश्यति ।
ब्रह्म धारयतां नित्यं व्रतानि नियमांस्तथा ॥ १२.१८६.१६ ॥
ब्रह्मतंत्रात स्थिर राहिलेल्या ब्राह्मणांचे तप नष्ट होत नाही. जे सदैव ब्रह्माला धारण करतात, त्यांची व्रते आणि नियमही तसेच.
12.186.17
ब्रह्म वैव परं सृष्टं ये तु जानन्ति ते द्विजाः ।
तेषां बहुविधास्त्वन्ये तत्रतत्र द्विजातयः ॥ १२.१८६.१७ ॥
परब्रह्मच निर्माण झाले आहे हे जे जाणतात, तेच द्विज होत. त्यांच्याखेरीज अनेक प्रकारचे इतर द्विजाती इथे तिथे आहेत.
12.186.18
पिशाचा राक्षसाः प्रेता विविधा म्लेच्छजातयः ।
प्रनष्टज्ञानविज्ञानाः स्वच्छन्दाचारचेष्टिताः ॥ १२.१८६.१८ ॥
पिशाच, राक्षस, प्रेत, अनेक प्रकारच्या म्लेच्छ जाती — ज्यांचे ज्ञान आणि विज्ञान नष्ट झाले आहे, ज्यांचे आचरण स्वेच्छाचारी आहे.
12.186.19
प्रजा ब्राह्मणसंस्काराः स्वकर्मकृतनिश्चयाः ।
ऋषिभिः स्वेन तपसा सृज्यन्ते चापरे परैः ॥ १२.१८६.१९ ॥
प्रजा ब्राह्मणसंस्कार प्राप्त झालेल्या असून स्वकर्मात दृढनिश्चयी असतात. ऋषींकडून, स्वतःच्या तपाने त्या निर्माण होतात; इतर श्रेष्ठांकडून निर्माण होतात.
12.186.20
आदिदेवसमुद्भूता ब्रह्ममूलाक्षयाव्यया ।
सा सृष्टिर्मानसी नाम धर्मतन्त्रपरायणा ॥ १२.१८६.२० ॥
आदिदेवापासून उत्पन्न, ब्रह्म हेच मूळ असलेली, अक्षय आणि अव्यय अशी ती सृष्टी मानसी नावाची असून धर्मतंत्रात निष्ठ आहे.