મહાભારત · અધ્યાય 12.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.19.1
वेदाहं तात शास्त्राणि अपराणि पराणि च ।
उभयं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च ॥ १२.१९.१ ॥
હે તાત, હું અપર અને પર બંને શાસ્ત્રો જાણું છું. વેદનાં બંને વચનો છે: કર્મ કર, અને કર્મ ત્યજ.
12.19.2
आकुलानि च शास्त्राणि हेतुभिश्चिन्तितानि च ।
निश्चयश्चैव यो मन्त्रे वेदाहं तं यथाविधि ॥ १२.१९.२ ॥
શાસ્ત્રો પરસ્પરવિરોધી છે અને તર્કોથી વિચારાયાં છે. પરંતુ મંત્રમાં રહેલો તેમનો નિશ્ચય હું વિધિપૂર્વક જાણું છું.
12.19.3
त्वं तु केवलशास्त्रज्ञो वीरव्रतसमन्वितः ।
शास्त्रार्थं तत्त्वतो गन्तुं न समर्थः कथंचन ॥ १२.१९.३ ॥
પણ તું માત્ર શાસ્ત્રજ્ઞ છે, વીરવ્રતથી યુક્ત છે. શાસ્ત્રાર્થને તત્ત્વથી જાણવા તું કોઈ પણ રીતે સમર્થ નથી.
12.19.4
शास्त्रार्थतत्त्वदर्शी यो धर्मनिश्चयकोविदः ।
तेनाप्येवं न वाच्योऽयं यदि धर्मं प्रपश्यसि ॥ १२.१९.४ ॥
શાસ્ત્રાર્થનું તત્ત્વ જોનાર અને ધર્મનિશ્ચયમાં કુશળ એવો પણ — જો તું ધર્મને જુએ છે તો — આ રીતે ન કહેવું જોઈએ.
12.19.5
भ्रातृसौहृदमास्थाय यदुक्तं वचनं त्वया ।
न्याय्यं युक्तं च कौन्तेय प्रीतोऽहं तेन तेऽर्जुन ॥ १२.१९.५ ॥
હે કૌન્તેય, ભ્રાતૃસ્નેહનો આશ્રય લઈને તેં જે વચન કહ્યું તે ન્યાયી અને યોગ્ય છે. હે અર્જુન, તેથી હું તારા પર પ્રસન્ન છું.
12.19.6
महेश्वरसमं सत्वं ब्रह्मणा चैव यत्समम् ।
वासुदेवसमं चैव न भूतं न भविष्यति ॥ १२.१९.६ ॥
મહેશ્વર સમાન, બ્રહ્મા સમાન જે સત્ત્વ (શક્તિ) — વાસુદેવ સમાન પણ — એવું કંઈ થયું નથી, થશે પણ નહીં.
12.19.7
तथा त्वं योधमुख्येषु सत्वं परममिष्यते ॥ १२.१९.७ ॥
એ જ રીતે તું શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓમાં પરમ સાહસી ગણાય છે.
12.19.8
बलमिन्द्रे च वायौ च बलं यच्च जनार्दने ।
तद्वलं भीमसेने च त्वयि चार्जुना विद्यते ॥ १२.१९.८ ॥
ઇન્દ્ર અને વાયુમાં જે બળ છે, અને જનાર્દનમાં જે બળ છે — તે જ બળ ભીમસેનમાં છે અને હે અર્જુન, તારામાં પણ છે.
12.19.9
त्वत्समश्चित्रयोधी च दूरपाती च पाण्डव ।
दिव्यास्त्रबलसंपन्नः को वाऽन्यस्त्वत्समो नरः ॥ १२.१९.९ ॥
હે પાંડવ, તારા જેવો વિચિત્ર યુદ્ધ કરનાર, દૂર સુધી બાણ મારનાર, દિવ્યાસ્ત્રબળસંપન્ન બીજો કયો મનુષ્ય છે?
12.19.10
युद्धधर्मेषु सर्वेषु क्रियाणां नैपुणेषु च ।
न त्वया सदृशः कश्चिन्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १२.१९.१० ॥
યુદ્ધધર્મોમાં અને કર્મોની નિપુણતામાં ત્રણે લોકમાં તારા સમાન કોઈ નથી.
12.19.11
धार्मिकं धर्मयुक्तं च निःशेषं ज्ञायते मया ।
धर्मसूक्ष्मं तु यद्वाच्यं तत्र दुष्प्रतरं त्वया।
धनञ्जय न मे बुद्धिमतिशङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१९.११ ॥
ધાર્મિક અને ધર્મયુક્ત સર્વ કંઈ હું સંપૂર્ણ જાણું છું; પરંતુ કહેવા યોગ્ય ધર્મનું સૂક્ષ્મ તત્ત્વ તારા માટે પણ કઠિન છે. હે ધનંજય, મારી બુદ્ધિ પર અતિશય શંકા કરવી તને યોગ્ય નથી.
12.19.12
युद्धशास्त्रविदेव त्वं न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ १२.१९.१२ ॥
તું યુદ્ધશાસ્ત્ર જાણનાર છે ખરો; પરંતુ તેં વૃદ્ધોની સેવા કરી નથી. સંક્ષેપ અને વિસ્તાર બંને જાણનારાઓનો નિશ્ચય તું જાણતો નથી.
12.19.13
तपस्त्यागो विधिरिति निश्चयस्तात धीमताम् ।
परस्परं ज्याय एषामिति नः श्रेयसी मतिः ॥ १२.१९.१३ ॥
તપ અને ત્યાગ વિધિઓ છે, એ બુદ્ધિમાનોનો નિશ્ચય છે, હે તાત. આમાંથી એક બીજા કરતાં ચડિયાતું છે કે નહીં, એ જ અમારો શ્રેષ્ઠ મત છે.
12.19.14
यत्त्वेतन्मन्यसे पार्थ न ज्यायोऽस्ति धनादिति ।
तत्र ते वर्तयिष्यामि यथा नैतत्प्रधानतः ॥ १२.१९.१४ ॥
હે પાર્થ, ધનથી ચડિયાતું કંઈ નથી એવું તું માને છે, તે વિશે હું તને સમજાવીશ કે આ મુખ્યત્વે એવું નથી.
12.19.15
तपः स्वाध्यायशीला हि दृश्यन्ते धार्मिका जनाः ।
ऋषयस्तपसा युक्ता येषां लोकाः सनातनाः ॥ १२.१९.१५ ॥
તપ અને સ્વાધ્યાયમાં લીન ધાર્મિક લોકો દેખાય છે. તપથી યુક્ત ઋષિઓના લોક સનાતન છે.
12.19.16
अजातश्मश्रवो धीरास्तथाऽन्ये वनवासिनः ।
अरुणाः केतवश्चैव स्वाध्यायेन दिवं गताः ॥ १२.१९.१६ ॥
દાઢી ન ઊગેલા ધીર પુરુષો તથા બીજા વનવાસીઓ, અરુણ અને કેતુ પણ સ્વાધ્યાયથી સ્વર્ગે ગયા.
12.19.17
उत्तरेण तु पन्थानमार्या विषयनिग्रहात् ।
अबुद्धिजं तमस्त्यक्त्वा लोकांस्त्यागवतां गताः ॥ १२.१९.१७ ॥
ઉત્તર માર્ગે, ઇન્દ્રિય-નિગ્રહથી, અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન અંધકાર છોડીને, આર્યો ત્યાગીઓના લોકે ગયા.
12.19.18
दक्षिणेन तु पन्थानं यं भास्वन्तं प्रचक्षते ।
एते क्रियावतां लोका ये श्मशानानि भेजिरे ॥ १२.१९.१८ ॥
જે તેજસ્વી કહેવાય છે તે દક્ષિણ માર્ગે જેઓએ સ્મશાનનો આશ્રય લીધો તેઓ ગયા—આ ક્રિયાવાન લોકોના લોક છે.
12.19.19
अनिर्देश्या गतिः सा तु यां प्रपश्यन्ति मोक्षिणः ।
तस्मात्त्यागः प्रधानेष्टः स तु दुःखं प्रवेदितुम् ॥ १२.१९.१९ ॥
મોક્ષ ઇચ્છનારા જે ગતિને જુએ છે તે વર્ણવી ન શકાય એવી છે. તેથી ત્યાગ જ મુખ્ય ઇષ્ટ છે; અને તે દુઃખ જાણવાનું સાધન પણ છે.
12.19.20
अनुस्मृत्य तु शास्त्राणि कवयः समवस्थिताः ।
अपीह स्यादपीह स्यात्सारासारदिदृक्षया ॥ १२.१९.२० ॥
શાસ્ત્રોને સ્મરીને સ્થિર થયેલા જ્ઞાનીઓ, સાર અને અસાર જોવાની ઇચ્છાથી, 'અહીં આ હોઈ શકે, અહીં તે હોઈ શકે' એમ વિચારે છે.
12.19.21
वेदवादानतिक्रम्य शास्त्राण्यारण्यकानि च ।
विपाट्य कदलीस्तम्भं सारं ददृशिरे न ते ॥ १२.१९.२१ ॥
વેદવચનો, શાસ્ત્રો અને આરણ્યકોને ઓળંગીને પણ, કેળના થડને ચીરીને પણ તેમને તેનો સાર દેખાયો નહીં.
12.19.22
अथैकान्तव्युदासेन शरीरे पाञ्चभौतिके ।
इच्छाद्वेषसमायुक्तमात्मानं प्राहुरिङ्गितैः ॥ १२.१९.२२ ॥
પછી, પંચમહાભૂતોથી બનેલા શરીરને સંપૂર્ણ ત્યજીને, ઇચ્છા-દ્વેષથી યુક્ત આત્માને તેઓ સંકેતોથી કહે છે.
12.19.23
अग्राह्यं चक्षुषा सत्वमनिर्देश्यं च तद्गिरा ।
कर्महेतुपुरस्कारं भूतेषु पस्विर्तते ॥ १२.१९.२३ ॥
તે સત્ત્વ આંખથી ગ્રહણ થતું નથી અને વાણીથી વર્ણવી શકાતું નથી. કર્મહેતુને આગળ રાખીને તે પ્રાણીઓમાં વર્તે છે.
12.19.24
कल्याणगोचरं कृत्वा मानं तृष्णां निगृह्य च ।
कर्मसंततिमुत्सृज्य स्यान्निरालम्बनः सुखी ॥ १२.१९.२४ ॥
કલ્યાણને લક્ષ્ય બનાવી, માન અને તૃષ્ણાને નિગ્રહ કરી, કર્મપરંપરાનો ત્યાગ કરીને, નિરાલંબ થઈ સુખી થવું.
12.19.25
अस्मिन्नेवं सूक्ष्मगम्ये मार्गे सद्भिर्निषेविते ।
कथमर्थमनर्थाढ्यमर्जुन त्वं प्रशंससि ॥ १२.१९.२५ ॥
આ રીતે સૂક્ષ્મ, પહોંચવા મુશ્કેલ અને સજ્જનોએ સેવેલા આ માર્ગમાં, હે અર્જુન, અનર્થથી ભરેલા તે ફળની તું કેમ પ્રશંસા કરે છે?
12.19.26
पूर्वशास्त्रविदोऽप्येवं जनाः पश्यन्ति भारत ।
क्रियासु निरता नित्यं दाने यज्ञे च कर्मणि ॥ १२.१९.२६ ॥
હે ભારત, પૂર્વ શાસ્ત્રોના જાણકાર લોકો પણ આ રીતે જુએ છે; જેઓ સદા ક્રિયાઓમાં, દાનમાં, યજ્ઞમાં અને કર્મમાં લીન રહે છે.
12.19.27
भवन्ति सुदुरावर्ता हेतुमन्तोऽपि पण्डिताः ।
दृढपूर्वे स्मृता मूढा नैतदस्तीति वादिनः ॥ १२.१९.२७ ॥
કારણવાળા હોવા છતાં પંડિતો અત્યંત મુશ્કેલીથી પાછા વાળી શકાય તેવા બને છે; પૂર્વ ધારણામાં દૃઢ થઈ 'આ નથી' એમ કહેનારા મૂઢ ગણાયા છે.
12.19.28
अनृतस्यावमन्तारो वक्तारो जनसंसदि ।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वावदूका बहुश्रुताः ॥ १२.१९.२८ ॥
જનસભામાં અસત્યનો તિરસ્કાર કરનારા, વાક્પટુ અને બહુશ્રુત વક્તાઓ આખી પૃથ્વી પર ફરે છે.
12.19.29
पार्थ यन्न विजानीमः कस्ताञ्ज्ञातुमिहार्हति ।
एवं प्राज्ञाः श्रुताश्चापि महान्तः शास्त्रवित्तमाः ॥ १२.१९.२९ ॥
હે પાર્થ, જે આપણે જાણતા નથી, તેમને અહીં કોણ જાણી શકે? એ રીતે પ્રાજ્ઞ, પ્રસિદ્ધ, મહાન અને શાસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ લોકો પણ.
12.19.30
तपसा महदाप्नोति बुद्ध्या वै विन्दते महत् ।
त्यागेन सुखमाप्नोति सदा कौन्तेय धर्मवित् ॥ १२.१९.३० ॥
તપથી માણસ મહાનને પામે છે; બુદ્ધિથી જ મહાનને મેળવે છે; ત્યાગથી સદા સુખ પામે છે, હે કૌંતેય, ધર્મજ્ઞ.