ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.19.1
वेदाहं तात शास्त्राणि अपराणि पराणि च ।
उभयं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च ॥ १२.१९.१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮੈਂ ਅਪਰ ਅਤੇ ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਵੇਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਚਨ ਹਨ: ਕਰਮ ਕਰ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗ।
12.19.2
आकुलानि च शास्त्राणि हेतुभिश्चिन्तितानि च ।
निश्चयश्चैव यो मन्त्रे वेदाहं तं यथाविधि ॥ १२.१९.२ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਮੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
12.19.3
त्वं तु केवलशास्त्रज्ञो वीरव्रतसमन्वितः ।
शास्त्रार्थं तत्त्वतो गन्तुं न समर्थः कथंचन ॥ १२.१९.३ ॥
ਪਰ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈਂ, ਵੀਰਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।
12.19.4
शास्त्रार्थतत्त्वदर्शी यो धर्मनिश्चयकोविदः ।
तेनाप्येवं न वाच्योऽयं यदि धर्मं प्रपश्यसि ॥ १२.१९.४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤਵ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ — ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.19.5
भ्रातृसौहृदमास्थाय यदुक्तं वचनं त्वया ।
न्याय्यं युक्तं च कौन्तेय प्रीतोऽहं तेन तेऽर्जुन ॥ १२.१९.५ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਭਰਾਤਰੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
12.19.6
महेश्वरसमं सत्वं ब्रह्मणा चैव यत्समम् ।
वासुदेवसमं चैव न भूतं न भविष्यति ॥ १२.१९.६ ॥
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜੋ ਸੱਤਵ (ਸ਼ਕਤੀ) — ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ — ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
12.19.7
तथा त्वं योधमुख्येषु सत्वं परममिष्यते ॥ १२.१९.७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
12.19.8
बलमिन्द्रे च वायौ च बलं यच्च जनार्दने ।
तद्वलं भीमसेने च त्वयि चार्जुना विद्यते ॥ १२.१९.८ ॥
ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਲ ਹੈ — ਉਹੀ ਬਲ ਭੀਮਸੇਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ।
12.19.9
त्वत्समश्चित्रयोधी च दूरपाती च पाण्डव ।
दिव्यास्त्रबलसंपन्नः को वाऽन्यस्त्वत्समो नरः ॥ १२.१९.९ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵਿਚਿੱਤਰ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ ਤੱਕ ਤੀਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦਿਵਿਆਸਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ?
12.19.10
युद्धधर्मेषु सर्वेषु क्रियाणां नैपुणेषु च ।
न त्वया सदृशः कश्चिन्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ १२.१९.१० ॥
ਯੁੱਧ-ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
12.19.11
धार्मिकं धर्मयुक्तं च निःशेषं ज्ञायते मया ।
धर्मसूक्ष्मं तु यद्वाच्यं तत्र दुष्प्रतरं त्वया।
धनञ्जय न मे बुद्धिमतिशङ्कितुमर्हसि ॥ १२.१९.११ ॥
ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਧਰਮ ਦੀ ਸੂਖਮ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
12.19.12
युद्धशास्त्रविदेव त्वं न वृद्धाः सेवितास्त्वया ।
समासविस्तरविदां न तेषां वेत्सि निश्चयम् ॥ १२.१९.१२ ॥
ਤੂੰ ਯੁੱਧ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਹੀ; ਪਰ ਤੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.19.13
तपस्त्यागो विधिरिति निश्चयस्तात धीमताम् ।
परस्परं ज्याय एषामिति नः श्रेयसी मतिः ॥ १२.१९.१३ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੈ, ਹੇ ਤਾਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਉੱਤਮ ਮਤ ਹੈ।
12.19.14
यत्त्वेतन्मन्यसे पार्थ न ज्यायोऽस्ति धनादिति ।
तत्र ते वर्तयिष्यामि यथा नैतत्प्रधानतः ॥ १२.१९.१४ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਧਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.19.15
तपः स्वाध्यायशीला हि दृश्यन्ते धार्मिका जनाः ।
ऋषयस्तपसा युक्ता येषां लोकाः सनातनाः ॥ १२.१९.१५ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਧਾਰਮਿਕ ਲੋਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਨਾਤਨ ਹਨ।
12.19.16
अजातश्मश्रवो धीरास्तथाऽन्ये वनवासिनः ।
अरुणाः केतवश्चैव स्वाध्यायेन दिवं गताः ॥ १२.१९.१६ ॥
ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਾ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਣਵਾਸੀ, ਅਰੁਣ ਤੇ ਕੇਤੂ ਵੀ ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਏ।
12.19.17
उत्तरेण तु पन्थानमार्या विषयनिग्रहात् ।
अबुद्धिजं तमस्त्यक्त्वा लोकांस्त्यागवतां गताः ॥ १२.१९.१७ ॥
ਉੱਤਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਰੀਆ ਲੋਕ ਤਿਆਗੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਏ।
12.19.18
दक्षिणेन तु पन्थानं यं भास्वन्तं प्रचक्षते ।
एते क्रियावतां लोका ये श्मशानानि भेजिरे ॥ १२.१९.१८ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਗਏ—ਇਹ ਕਰਮਕਾਂਡੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ।
12.19.19
अनिर्देश्या गतिः सा तु यां प्रपश्यन्ति मोक्षिणः ।
तस्मात्त्यागः प्रधानेष्टः स तु दुःखं प्रवेदितुम् ॥ १२.१९.१९ ॥
ਮੋਕਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਗ ਹੀ ਮੁੱਖ ਇੱਛਤ ਹੈ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਜਾਣਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਹੈ।
12.19.20
अनुस्मृत्य तु शास्त्राणि कवयः समवस्थिताः ।
अपीह स्यादपीह स्यात्सारासारदिदृक्षया ॥ १२.१९.२० ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਸਥਿਰ ਹੋਏ ਗਿਆਨੀ, ਸਾਰ ਅਤੇ ਅਸਾਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ ਹਨ: 'ਇਥੇ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਥੇ ਉਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ'।
12.19.21
वेदवादानतिक्रम्य शास्त्राण्यारण्यकानि च ।
विपाट्य कदलीस्तम्भं सारं ददृशिरे न ते ॥ १२.१९.२१ ॥
ਵੇਦ-ਵਚਨਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰਣਯਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਤਣੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ।
12.19.22
अथैकान्तव्युदासेन शरीरे पाञ्चभौतिके ।
इच्छाद्वेषसमायुक्तमात्मानं प्राहुरिङ्गितैः ॥ १२.१९.२२ ॥
ਫਿਰ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
12.19.23
अग्राह्यं चक्षुषा सत्वमनिर्देश्यं च तद्गिरा ।
कर्महेतुपुरस्कारं भूतेषु पस्विर्तते ॥ १२.१९.२३ ॥
ਉਹ ਸੱਤ ਅੱਖ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਰਮ-ਹੇਤੂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
12.19.24
कल्याणगोचरं कृत्वा मानं तृष्णां निगृह्य च ।
कर्मसंततिमुत्सृज्य स्यान्निरालम्बनः सुखी ॥ १२.१९.२४ ॥
ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਿਰਆਲੰਬ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖੀ ਰਹੇ।
12.19.25
अस्मिन्नेवं सूक्ष्मगम्ये मार्गे सद्भिर्निषेविते ।
कथमर्थमनर्थाढ्यमर्जुन त्वं प्रशंससि ॥ १२.१९.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਖਮ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਅਤੇ ਸਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਗਏ ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਅਨਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਫਲ ਦੀ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
12.19.26
पूर्वशास्त्रविदोऽप्येवं जनाः पश्यन्ति भारत ।
क्रियासु निरता नित्यं दाने यज्ञे च कर्मणि ॥ १२.१९.२६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਦਾ ਕਰਮਾਂ, ਦਾਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.19.27
भवन्ति सुदुरावर्ता हेतुमन्तोऽपि पण्डिताः ।
दृढपूर्वे स्मृता मूढा नैतदस्तीति वादिनः ॥ १२.१९.२७ ॥
ਕਾਰਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੰਡਿਤ ਬਹੁਤ ਔਖਿਆਈ ਨਾਲ ਮੋੜੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੀ ਧਾਰਣਾ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ 'ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ' ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੂਰਖ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
12.19.28
अनृतस्यावमन्तारो वक्तारो जनसंसदि ।
चरन्ति वसुधां कृत्स्नां वावदूका बहुश्रुताः ॥ १२.१९.२८ ॥
ਲੋਕ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਵਕਤਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
12.19.29
पार्थ यन्न विजानीमः कस्ताञ्ज्ञातुमिहार्हति ।
एवं प्राज्ञाः श्रुताश्चापि महान्तः शास्त्रवित्तमाः ॥ १२.१९.२९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ, ਸੁਣੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਵੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ ਵੀ।
12.19.30
तपसा महदाप्नोति बुद्ध्या वै विन्दते महत् ।
त्यागेन सुखमाप्नोति सदा कौन्तेय धर्मवित् ॥ १२.१९.३० ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ।