مهابهاراتا · أدهيايا 12.192
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.192.1
अध्यात्मं नाम यदिदं पुरुषस्येह चिन्त्यते ।
यदध्यात्मं यथा चैतत्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१९२.१ ॥
ما هذا الذي يُسمّى أدهياتما، الذي يُتأمَّل هنا في شأن الإنسان؟ أخبرني ما الأدهياتما وكيف هو، يا جدّي.
12.192.2
कुतः सृष्टमिदं सर्वं ब्रह्मन्स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलये च कमभ्येति तन्मे वक्तुमिहार्हसि ॥ १२.१९२.२ ॥
من أين خُلق هذا العالم كله، الساكن والمتحرك؟ وعند الفناء، إلى أين يذهب؟ أيها البرهمي، ينبغي لك أن تخبرني بذلك هنا.
12.192.3
अध्यात्ममिति मां पार्थ यदेतदनुपृच्छसि ।
तद्व्याख्यास्यामि ते तात श्रेयस्करतमं शुभम् ॥ १२.१९२.३ ॥
يا ابن برِثا، ما تسألني عنه الآن بوصفه أدهياتما، سأبيّنه لك يا بُنيّ؛ وهو أعظم ما يُنفع وأسعد ما يكون.
12.192.4
सृष्टिप्रलयसंयुक्तमाचार्यैः परिदर्शितम् ।
यज्ज्ञात्वा पुरुषो लेके प्रीतिं सौख्यं च विन्दति।
फललाभश्च तस्य स्यात्सर्वभूतहितं च तत् ॥ १२.१९२.४ ॥
ما يتصل بالخلق والفناء، مما بيّنه المعلّمون؛ فمن عرفه نال الفرح والسعادة في العالم، وحصل على ثمرته؛ وهو نافع لجميع الكائنات.
12.192.5
आत्मानममलं राजन्नावृत्यैवं व्यवस्थितम् ।
तस्मिन्प्रकाशते नित्यं तमः सोमो यथैव तत् ॥ १२.१९२.५ ॥
أيها الملك، إن النفس النقية تقيم هكذا مغطّاةً؛ فيها تُشرق دائماً، كما يُشرق القمر في الظلمة.
12.192.6
तद्विद्वान्नष्टयाप्मैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ।
अण्डावरणभूतानां पर्यन्तं हि यथा तमः ॥ १२.१९२.६ ॥
العالم الذي يعرف ذلك، وقد فنيت خطيئته، يصلح لبلوغ حال البراهمان، كما يمتد الظلام حتى حدّ الكائنات المحصورة في قشرة البيض.
12.192.7
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
महाभूतानि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥ १२.१९२.७ ॥
الأرض والهواء والفضاء والماء، والخامس النور-النار: هذه هي العناصر الكبرى، وهي أصل كل الكائنات ومنتهاها.
12.192.8
यतः सृष्टानि तत्रैव तानि यान्ति पुनःपुनः ।
महाभूतानि भूतेभ्यः सागरस्योर्मयो यथा ॥ १२.१९२.८ ॥
من حيث خُلقت، إلى ذلك المكان نفسه تعود مراراً؛ كأمواج البحر، تنشأ العناصر الكبرى من الكائنات وتعود إليها.
12.192.9
प्रसार्य च यथाङ्गानि कूर्मः संहरते पुनः ।
तद्वद्भूतानि भूतात्मा सृष्ट्वा संहरते पुनः ॥ १२.१९२.९ ॥
كما تمدّ السلحفاة أطرافها ثم تعود فتقبضها، كذلك روح الكائنات تخلق ثم تعود فتقبض.
12.192.10
स तेषां गुणसंघातः शरीरे भरतर्षभ ।
सततं प्रविलीयन्ते गुणास्ते प्रभवन्ति च ॥ १२.१९२.१० ॥
يا ثور البهاراتا! تلك المجموعة من صفاتها تذوب باستمرار في الجسد، وتلك الصفات تنبثق من جديد.
12.192.11
यद्विना नैव शृणुते न पश्यति न दीप्यते ।
यदधीनं यतस्तस्मादध्यात्ममिति कथ्यते ॥ १२.१९२.११ ॥
ما بدونه لا يُسمع ولا يُرى ولا يُضيء شيء؛ وما عليه يتوقف كل شيء ومنه ينبثق — لذلك يُسمّى الذات الباطنة (أدهياتما).
12.192.12
ज्ञानं तदेकरूपाख्यं नानाप्रज्ञान्वितं तदा ।
न तेवाचाऽनुरूपं स्याद्यया रासविवर्जितम् ॥ १२.१९२.१२ ॥
تُسمّى تلك المعرفة ذات صورة واحدة، ومع ذلك فهي مشتملة على فهوم متعددة. لا يمكن أن تُطابقها الكلمة تمامًا، ولذلك قيل إنها خالية من ضجيج الألفاظ.
12.192.13
आकाशात्खलु याज्येषु भवन्ति सुमहागुणाः ।
इति तन्मयमेवैतत्सर्वं स्थावरजङ्गमम्। ॥ १२.१९२.१३ ॥
إنّ من الأثير تنشأ الصفات العظيمة في الأشياء التي تُقدَّم قرباناً؛ وهكذا فإن هذا كله، الساكن والمتحرك، مصنوع منه وحده.
12.192.14
प्रलये च तमभ्येति तस्मादुत्सृज्यते पुनः ।
महाभूतेषु भूतात्मा सृष्ट्वा संहरते पुनः ॥ १२.१९२.१४ ॥
عند الفناء يعود إليه؛ ولذلك يُصدَر من جديد. روح الكائنات، بعد أن تخلق في العناصر العظيمة، تسحبها ثانيةً.
12.192.15
महाभूतानि पञ्चैव सर्वभूतेषु भूतकृत् ।
अकरोत्तेषु वैषम्य तत्तु जीवो न पश्यति ॥ १२.१९२.१५ ॥
العناصر الكبرى الخمسة وحدها موجودة في جميع الكائنات. صانع الكائنات أحدث بينها التفاوت، لكنّ النفس الحيّة لا تدركه.
12.192.16
शब्दः श्रोत्रं तथा खानि त्रयमाकाशसंभवम् ।
वायोः स्पर्शस्तथा चेष्टा त्वक्चैव त्रितयं स्मृतम् ॥ १२.१९२.१६ ॥
الصوت والسمع والفتحات — هذه الثلاثة تنشأ من الفضاء. اللمس والحركة والجلد — هذه الثلاثة تُعدّ من الهواء.
12.192.17
रूपं चक्षुस्तथा पाकस्त्रिविधं तेज उच्यते ।
रसः क्लेदश्च जिह्वा च त्रयो जलगुणाः स्मृताः ॥ १२.१९२.१७ ॥
الشكل والعين وحرارة الهضم — يُقال إن النار ثلاثية. الطعم والرطوبة واللسان — هذه الثلاثة تُذكر صفاتٍ للماء.
12.192.18
घ्रेयं घ्राणं शरीरं च एते भूमिगुणास्त्रयः ।
महाभूतानि पञ्चैव षष्ठं च मन उच्यते ॥ १२.१९२.१८ ॥
الرائحة والأنف والجسد — هذه الثلاثة صفات الأرض. العناصر الكبرى الخمسة كذلك، والسادس يُقال إنه العقل.
12.192.19
इन्द्रियाणि मनश्चैव विज्ञानान्यस्य भारत ।
सप्तमी बुद्धिरित्याहुः क्षेत्रज्ञः पुनरष्टमः ॥ १२.१९२.१९ ॥
والحواس والعقل أيضًا، يا بهارata، هي معارفه. والسابعة تُسمّى البُدّهي، والثامنة هي عارف الحقل.
12.192.20
चक्षुरालोचनायैव संशयं कुरुते मनः ।
बुद्धिरध्यवसानाय क्षेत्रज्ञः साक्षिवत्स्थितः ॥ १२.१९२.२० ॥
العين للرؤية وحدها؛ والعقل يُحدث الشك؛ والبُدّهي للحسم؛ وعارف الحقل قائم كالشاهد.
12.192.21
चिच्छक्त्याधिष्ठिता बुद्धिश्चेतनेत्यभिविश्रुता ।
चेतनानन्तरो जीवस्तदा वेत्ति च लक्ष्यते ॥ १२.१९२.२१ ॥
البُدّهي المُدار بقوة الوعي يُعرف باسم الإحساس. وبعد الإحساس يأتي الجيفا، الذات الحية، فيعلم حينئذ ويُدرَك.
12.192.22
नोत्सृजन्विसृजंश्चैव शरीरं दृश्यते तमः ।
तस्मिंश्चेतोपलब्धिः स्यात्तमो वा सारयन्त्युत ॥ १२.१९२.२२ ॥
دون أن يُطلق أو يُرسل يُرى الجسد؛ ويُرى الظلام (التاماس). وفيه قد يكون إدراك الوعي، أو يقال إن الظلام يحمله بعيدًا.
12.192.23
ऊर्ध्वं पादतलाभ्यां यदर्वाक्चोर्ध्वं च पश्यति ।
एतेन सर्वमेवेदं बिद्ध्यभिव्याप्तमन्तरम् ॥ १२.१९२.२३ ॥
ما يرى من أخمص القدمين إلى أعلى، وإلى أسفل، ثم إلى أعلى ثانيةً — بهذا اعلم أن هذا كله منتشر في الداخل.
12.192.24
पुरुषैरिन्द्रियाणीह विजेतव्यानि कृत्स्नशः ।
तमो रजश्च सत्वं च तेऽपि भावास्तदाश्रिताः ॥ १२.१९२.२४ ॥
هنا ينبغي للناس أن يغلبوا الحواس تمامًا؛ والظلام والشغف والصفاء أيضًا أحوال للكينونة تعتمد عليها.
12.192.25
एतां बुद्ध्वा नरो बुद्ध्या भूतानामागतिं गतिम् ।
समवेक्ष्य शनैश्चैव लभते शममुत्तमम् ॥ १२.१९२.२५ ॥
فالإنسان، إذا أدرك هذا بالعقل وتأمل مجيء الكائنات وذهابها، نال شيئا فشيئا السكينة العليا.
12.192.26
गुणैर्नेनीयते बुद्धिर्बुद्धिरेवेन्द्रियाण्यपि ।
मनःषष्ठानि सर्वाणि बुद्ध्यभावे कुतो गुणाः ॥ १२.१९२.२६ ॥
لا تقود الصفات العقل؛ بل العقل يقود حتى الحواس. وكلها، والعقل سادسها، تخضع للعقل. فإذا غاب العقل، فمن أين تكون الصفات؟
12.192.27
इति तन्मयमेवैतत्सर्वं स्थावरजङ्गमम् ।
प्रलीयते चोद्भवति तस्मान्निर्दिश्यते तथा ॥ १२.१९२.२७ ॥
وهكذا، فإن كل هذا، الساكن والمتحرك، مصنوع من ذلك. يذوب ثم ينبثق من جديد، ولذلك يُقال هكذا.
12.192.28
येन पश्यति तच्चक्षुः शृणोति श्रोत्रमुच्यते ।
जिघ्रति घ्राणमित्याहू रसं जानाति जिह्वया ॥ १२.१९२.२८ ॥
ما به يُبصر هو العين؛ وما به يَسمع يُسمّى الأذن. ويقولون إن ما به يشمّ هو الأنف؛ وبالّلسان يعرف الطعم.
12.192.29
त्वचा स्पर्शयते स्पर्शं बुद्धिर्विक्रियतेऽसकृत् ।
येन संकल्पयत्यर्थं किंचिद्भवति तन्मनः ॥ १२.१९२.२९ ॥
بالجلد يُحسّ اللمس؛ ويتغيّر العقل مرارا. وما به يُعزم على أي شيء فذاك هو الذهن.
12.192.30
अधिष्ठानानि बुद्धेर्हि पृथगर्थानि पञ्चधा ।
पञ्चेन्द्रियाणि यान्याहुस्तान्यदृश्योऽधितिष्ठति ॥ १२.१९२.३० ॥
مستقرات العقل خمسة، ولكل منها متعلقاته. وعلى ما يُسمّى الحواس الخمس يتسلّط ذلك الخفيّ.
12.192.31
पुरुषाधिष्ठिता बुद्धिस्त्रिषु भावेषु वर्तते ।
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदनुशोचति ॥ १२.१९२.३१ ॥
العقل الذي يهيمن عليه الإنسان يقيم في الأحوال الثلاثة، فتارة ينال السرور وتارة يحزن.
12.192.32
न सुखेन न दुःखेन कदाचिदपि वर्तते ।
एवं नराणां मनसि त्रिषु भावेष्ववस्थिता ॥ १२.१९२.३२ ॥
لا تثبت أبدًا بالسرور ولا بالألم؛ وهكذا، في عقول الناس، تبقى راسخة في الأحوال الثلاثة.
12.192.33
सेयं भावात्मिका भावांस्त्रीनेतानतिवर्तते ।
सरितां सागरो भर्ता महावेलामिवोर्मिमान् ॥ १२.१९२.३३ ॥
هذا العقل المكوَّن من الأحوال يتجاوز هذه الأحوال الثلاثة، كما يتجاوز البحر، سيد الأنهار، بأمواجه الشاطئ العظيم.
12.192.34
अविभागगता बुद्धिर्भावे मनसि वर्तते ।
प्रवर्तमानं तु रजस्तद्भावमनुवर्तते ॥ १२.१९२.३४ ॥
العقل الذي بلغ الوحدة غير المنقسمة يقيم في الحال داخل العقل؛ أما الرجس الناهض فيتبع تلك الحال.
12.192.35
इन्द्रियाणि हि सर्वाणि प्रवर्तयति सा तदा ।
ततः सत्वं तमो भावः प्रातियोगात्प्रवर्तते ॥ १२.१९२.३५ ॥
عندئذ تحرّك جميع الحواس؛ ثم تنشأ السَّتْفا وحال التَّمَس بالتضاد المتبادل.
12.192.36
प्रीतिः सत्वं रजः शोकस्तमो मोहस्तु ते त्रयः ।
येये च भावा लोकेऽस्मिन्सर्वेष्वेतेषु वै त्रिषु ॥ १२.१९२.३६ ॥
السرور هو السَّتْفا، والشغف هو الحزن، والتَّمَس هو الوهم — هذه هي الثلاثة. وجميع الأحوال الموجودة في هذا العالم تقع ضمن هذه الثلاثة.
12.192.37
इति बुद्धिगतिः सर्वा व्याख्याता तव भारत ।
इन्द्रियाणि च सर्वाणि विजेतव्यानि धीमता ॥ १२.१९२.३७ ॥
هكذا شُرحت لك يا بهارتا جميع مسالك العقل. وعلى الحكيم أن يغلب جميع الحواس.
12.192.38
सत्वं रजस्तमश्चैव प्राणिनां संश्रिताः सदा ।
त्रिविधा वेदना चैव सर्वसत्वेषु दृश्यते ॥ १२.१९२.३८ ॥
السَّتْفا والرَّجَس والتَّمَس تسكن الكائنات دائمًا، ويُرى في جميع الكائنات إحساس ثلاثي.
12.192.39
सात्विकी राजसी चैव तामसी चेति भारत ।
सुखस्पर्शः सत्त्वगुणो दुःखस्पर्शो रजोगुणः।
तमोगुणेन संयुक्तौ भवतो व्यावहारिकौ ॥ १२.१९२.३९ ॥
يا بهارتا، هي ثلاثة أنواع: السَّاتْفيكية والرَّاجَسِيَّة والتَّامَسِيَّة. لمسُ اللذة صفةُ السَّتْفا، ولمسُ الألم صفةُ الرَّجَس؛ وإذا اقترنا بصفة التَّمَس صارا من شؤون التعامل الدنيوي.
12.192.40
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
वर्तते सात्विको भाव इत्युपेक्षेत तत्तथा ॥ १२.१९२.४० ॥
ومن بينها ما يقترن بالسرور في الجسد أو في النفس ويجري حالةً سَتْفيّة، فينبغي أن يُنظر إليه كذلك بتجرّد.
12.192.41
अथ यद्दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मनः ।
प्रवृत्तं रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत् ॥ १२.१९२.४१ ॥
أما ما يقترن بالألم ويكون غير مُرضٍ للنفس ويجري صفةَ الرَّجَس، فلا ينبغي أن يُفكَّر فيه بغضب واضطراب.
12.192.42
अथ यन्मोहसंयुक्तमव्यक्तविषयं भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत्। ॥ १२.१९२.४२ ॥
أما ما يقترن بالوَهْم، ويكون متعلقه غير المتجلّي، ولا يُدرَك بالتفكير ولا يُعلَم، فيُعرَف بأنه التَّمَس.
12.192.43
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः सुखं संशान्तचित्तता ।
कथंचिदभिवर्तन्त इत्येते सात्विका गुणा ॥ १२.१९२.४३ ॥
الفرح والمودة والنشوة والسعادة وسكون النفس، هذه الصفات السattvية تنشأ على نحو ما.
12.192.44
अतुष्टिः परितापश्च शोको लोभस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि दृश्यन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ १२.१९२.४४ ॥
عدم الرضا والاضطراب والحزن والطمع وعدم الصبر، هذه علامات الرجس تظهر بأسباب وبلا أسباب.
12.192.45
अभिमानस्तथा मोहः प्रमादः स्वप्नतन्द्रिता ।
कथंचिदभिवर्तन्ते विविधास्तामसा गुणाः ॥ १२.१९२.४५ ॥
الكبرياء والوهم والغفلة والنوم والخمول، هذه الصفات التامسية المتنوعة تنشأ على نحو ما.
12.192.46
दूरगं बहुधागामि प्रार्थनासंशयात्मकम् ।
मनः सुनियतं यस्य स सुखी प्रेत्य चेह च ॥ १२.१९२.४६ ॥
من يضبط جيدًا عقله الذي يذهب بعيدًا ويتجول في شتى الاتجاهات، المملوء بالرغبة والشك، فهو سعيد هنا وبعد الموت.
12.192.47
सत्वक्षेत्रज्ञयोरेतदन्तरं पश्य सूक्ष्मयोः ।
सृजते तु गुणानेक एको न सृजते गुणान् ॥ १२.१९२.४७ ॥
انظر إلى هذا الفرق بين السattva والعارف بالحقل، هذين المبدأين اللطيفين: أحدهما يخلق الصفات، والآخر لا يخلق الصفات.
12.192.48
मशकोदुम्बरौ वाऽपि संप्रयुक्तौ यथा सदा ।
अन्योन्यमेतौ स्यातां च संप्रयोगस्तथा तयोः ॥ १२.१९२.४८ ॥
كما أن البعوضة وشجرة التين متصلتان دائمًا، كذلك اتصال هذين: يعتمد أحدهما على الآخر.
12.192.49
पृथग्भूतौ प्रकृत्या तौ संप्रयुक्तौ च सर्वदा ।
यथा मत्स्यो जलं चैव संप्रयुक्तौ तथैव तौ ॥ १२.१९२.४९ ॥
هما متمايزان بطبيعتهما، ومع ذلك فهما متصلان دائمًا، كما يتصل السمك بالماء، فكذلك يتصل هذان.
12.192.50
न गुणा विदुरात्मानं स गुणान्वेति सर्वशः ।
परिद्रष्टा गुणानां स संसृष्टान्मन्यते तथा ॥ १२.१९२.५० ॥
الصفات لا تعرف الذات؛ أما هو فيعرف الصفات تمامًا. ومن يشاهد الصفات يحسبها مختلطة به.
12.192.51
इन्द्रियैस्तु प्रदीपार्थं कुरुते बुद्धिसप्तमैः ।
निर्विचेष्टैरजानद्भिः परमात्मा प्रदीपवत् ॥ १२.१९२.५१ ॥
بالحواس، والعقل سابعها، يعمل الذات العليا من أجل النور كالمصباح؛ وهي غير متحركة ولا تعلم.
12.192.52
सृजते हि गुणान्सत्वं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ।
संप्रयोगस्तयोरेष सत्वक्षेत्रज्ञयोर्ध्रुवः ॥ १२.१९२.५२ ॥
إن الساتفا يُنتج الصفات، وعارف الحقل يُبصرها. وهذا الاتصال بين الساتفا وعارف الحقل ثابت.
12.192.53
आश्रयो नास्ति सत्वस्य क्षेत्रज्ञस्य च कश्चन ।
सत्वं मनः संसृजते न गुणान्वै कदाचन ॥ १२.१९२.५३ ॥
ليس للساتفا ولا لعارف الحقل أي سند. الساتفا يُنتج العقل، لكنه لا يُنتج الصفات أبدًا.
12.192.54
रश्मीस्तेषां स मनसा यदा सम्यङ्गियच्छति ।
तदा प्रकाशतेऽस्यात्मा घटे दीपो ज्वलन्निव ॥ १२.१९२.५४ ॥
حين يضبط أشعتها بالعقل ضبطًا تامًّا، عندئذٍ تتألق ذاته، كمصباح يتّقد في جرّة.
12.192.55
त्यक्त्वा यः प्राकृतं कर्म नित्यमात्मरतिर्मुनिः ।
सर्वभूतात्मभूस्तस्मात्स गच्छेदुत्तमां गतिम् ॥ १२.१९२.५५ ॥
فالحكيم الذي يترك الفعل الدنيوي، ويفرح دائمًا بذاته، ويصير ذات جميع الكائنات، يبلغ الغاية العليا.
12.192.56
यथा वारिचरः पक्षी सलिलेन न लिप्यते ।
एवमेव कृतप्रज्ञो भूतेषु परिवर्तते ॥ १२.१९२.५६ ॥
كما أن الطائر السابح في الماء لا يتلوث به، كذلك صاحب الحكمة الكاملة يتحرك بين الكائنات دون أن يتلوث.
12.192.57
एवं स्वभावमेवैतत्स्वबुद्ध्या विहरेन्नरः ।
अशोचन्नप्रहृष्यंश्च चरेद्विगतमत्सरः ॥ १२.१९२.५७ ॥
هكذا طبيعته؛ وعلى الإنسان أن يعيش بفهمه هكذا: لا يحزن، ولا يفرح فرحًا مفرطًا، ويسلك متحررًا من الحسد.
12.192.58
स्वभावसिद्ध्या युक्तस्तु स नित्यं सृजत गुणान् ।
ऊर्णनाभिर्यथा सूत्रं विज्ञेयास्तन्तुवद्गुणाः ॥ १२.१९२.५८ ॥
والمتصل بكمال طبيعته يُنشئ الصفات دائمًا، كما تُنشئ العنكبوت خيطها؛ وينبغي أن تُفهم الصفات كخيوط.
12.192.59
प्रध्वस्ता न निवर्न्तते निवृत्तिर्नोपलभ्यते ।
प्रत्यक्षेण परोक्षं तदनुमानेन सिध्यति ॥ १२.१९२.५९ ॥
ما فني لا يعود، والانقطاع لا يُدرك بالإدراك المباشر؛ وما هو غير ظاهر يثبت بالاستدلال.
12.192.60
एवमेकेऽध्यवस्यन्ति निवृत्तिरिति चापरे ।
उभयं संप्रधार्यैतद्व्यवस्येत यथामति ॥ १२.१९२.६० ॥
فيحكم بعضهم هكذا، ويقول آخرون إن هذا هو الانقطاع. وبعد أن يزن المرء كلا القولين، فليحسم أمره بحسب فهمه.
12.192.61
इतीमं हृदयग्रत्थिं बुद्धिभेदमयं दृढम् ।
विमुच्य सुखमासीत न शोचेच्छिन्नसंशयः ॥ १२.१९२.६१ ॥
وهكذا، بعد حلّ هذه العقدة الصلبة في القلب، المصنوعة من انقسام العقل، ينبغي للمرء أن يجلس في سكينة؛ ومن انقطعت شكوكه فلا يحزن.
12.192.62
मलिनाः प्राप्नुयुः शुद्धिं यथा पूर्णां नदीं नराः ।
अवगाह्य सुविद्वांसो विद्धि ज्ञानमिदं तथा ॥ १२.१९२.६२ ॥
كما ينال الناس الملوّثون الطهارة بالاغتسال في نهر جارٍ ممتلئ، كذلك ينال العلماء الراسخون الطهارة بالغوص في هذه المعرفة؛ فاعلم ذلك.
12.192.63
महानद्या हि पारज्ञस्तप्यते न तदन्यथा ।
न तु तप्यति तत्त्वज्ञः फले ज्ञाते तरत्युत ॥ १२.१९२.६३ ॥
إن من يعرف الضفة الأخرى لنهر عظيم لا يتألم، ولا يكون على غير ذلك؛ أما العارف بالحقيقة فلا يتألم، وإذا عرف الثمرة عبر.
12.192.64
एवं ये विदुराध्यात्मं केवलं ज्ञानमुत्तमम् ॥ १२.१९२.६४ ॥
وهكذا من يعرف الذات الباطنة لا يعرف إلا المعرفة العليا.
12.192.65
एतां बुद्धा नरः सर्वां भूतानामागतिं गतिम् ।
अवेक्ष्य च शनैर्बुद्ध्या लभते शममुत्तमम् ॥ १२.१९२.६५ ॥
بعد أن يفهم هذا كله ويتأمل مجيء الكائنات وذهابها بعناية، ينال الإنسان بعقله السكينة العليا شيئاً فشيئاً.
12.192.66
त्रिवर्गो यस्य विदितः प्रेक्ष्य तं स विमुच्यते ।
अन्वीक्ष्य मनसा युक्तस्तत्त्वदर्शी निरुत्सुकः ॥ १२.१९२.६६ ॥
من عرف الغايات الثلاث يتحرر بمجرد رؤيتها؛ والعارف بالحقيقة المتحد بالتأمل، إذ يتدبرها بعقله تدبراً جيداً، يصير خالياً من التلهف.
12.192.67
न चात्मा शक्यते द्रष्टुमिन्द्रियेषु विभागशः ।
तत्रतत्र विसृष्टेषु दुर्वार्येष्वकृतात्मभिः ॥ १२.१९२.६७ ॥
لا يمكن رؤية الذات جزءًا جزءًا بين الحواس المتفرقة هنا وهناك والعصية على الكبح، عند من لم يهذبوا أنفسهم.
12.192.68
एतद्बुद्धा भवेद्बुद्धः किमन्यद्बुद्धिलक्षणम् ।
प्रतिगृह्य च निह्नोति ह्यन्यथा च प्रदृश्यते ॥ १२.१९२.६८ ॥
من يعرف هذا وحده يصير حكيمًا؛ فما علامة الحكمة سوى ذلك؟ ومن يقبل ثم يخفي، يظهر على غير حاله.
12.192.69
न सर्पति च यं प्राहुः सर्वत्र प्रतिहन्यते ।
धूमेन चाप्रसन्नोऽग्निर्यथाऽर्कं न प्रवर्तयेत् ॥ १२.१९२.६९ ॥
ما يسمونه غير متحرك يُعاق في كل مكان، كما أن النار المعتمة بالدخان لا تحرّك الشمس.
12.192.70
धिष्ण्याधिपे प्रसन्ने तु स्थितिमेतां निरीक्षते ।
अतिक्षूराच्च सूक्ष्मत्वात्प्रस्थानं न प्रकाशते ॥ १२.१९२.७० ॥
عندما يكون سيد المنازل القمرية راضيًا، يُرى هذا الموضع؛ لكن لدقته الشديدة وخفائه لا يتبين انطلاقه.
12.192.71
प्रपद्य तच्छ्रुताह्नानि चिन्मयं स्वीकृतं विना ।
विज्ञाय तद्धि मन्यन्ते कृतकृत्या मनीषिणः ॥ १२.१९२.७१ ॥
ولاذًا بأيام ما سُمع، عارفين دون قبول ما هو جوهر الوعي، يعتبر الحكماء ذلك ويصيرون مكتملين.
12.192.72
न भवति विदुषां ततो भयं ।
यदविदुषां सुमहद्भयं भवेत्।
न हि गतिरधिकास्ति कस्यचि ।
त्सति हि गुणे प्रवदन्त्यतुल्यताम् ॥ १२.१९२.७२ ॥
لا يعتري العلماءَ ذلك الخوفُ الذي يكون عظيمًا جدًا عند غير العلماء؛ إذ ليس لأحدٍ مصيرٌ أرفع من هذا، وعند وجود الفضيلة يقولون إنه لا نظير له.
12.192.73
यः करोत्यनभिसन्धिपूर्वकं ।
तच्च निर्णुदति यत्पुरा कृतम्।
नाप्रियं तदुभयं कुतः प्रियं ।
तस्य तज्जनयतीह सर्वतः ॥ १२.१९२.७३ ॥
من يعمل دون نية مسبقة يزيل حتى ما فعله من قبل. فلا يبقى له حينئذ مكروه ولا محبوب؛ وهنا يُنشئ ذلك نفسه من كل جهة.
12.192.74
ये विदुस्तदुभयं पदं सताम् ॥ १२.१९२.७४ ॥
من يعرف هذين الأمرين يقف في مقام الصالحين.