મહાભારત · અધ્યાય 12.197
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.197.1
कालमृत्युयमानां ते इक्ष्वाकोर्ब्राह्मणस्य च ।
विवादो व्याहृतः पूर्वं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १२.१९७.१ ॥
કાળ, મૃત્યુ અને યમ સાથે, તથા ઇક્ષ્વાકુ અને એક બ્રાહ્મણ વચ્ચે પૂર્વે થયેલા વિવાદ વિશે આપ કહેવા યોગ્ય છો.
12.197.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इक्ष्वाकोः सूर्यपुत्रस्य यद्वृत्तं ब्राह्मणस्य च ॥ १२.१९७.२ ॥
અહીં પણ લોકો સૂર્યપુત્ર ઇક્ષ્વાકુ અને એક બ્રાહ્મણ વચ્ચે બનેલી આ પ્રાચીન ઇતિહાસકથા કહે છે.
12.197.3
कालस्य मृत्योश्च तथा यद्वृत्तं तन्निबोध मे ।
यथा स तेषां संवादो यस्मिन्स्थानेऽपि चाभवत्।
येनैव कारणेनात्र धर्मवादसमन्वितः ॥ १२.१९७.३ ॥
કાળ અને મૃત્યુ વિશે જે બન્યું તે મારી પાસેથી સાંભળો: તેમનો સંવાદ કેવી રીતે થયો, કયા સ્થાને થયો, અને કયા કારણે અહીં ધર્મવાદોથી યુક્ત એ વાત થઈ.
12.197.4
ब्राह्मणो जापकः कश्चिद्धर्मवृत्तो महायशाः ।
षडङ्गविन्महाप्राज्ञः पैप्पलादिः स कौशिकः ॥ १२.१९७.४ ॥
એક બ્રાહ્મણ હતા; જાપ કરનાર, ધર્મનિષ્ઠ, મહાયશસ્વી, છ વેદાંગના જ્ઞાતા, મહાપ્રાજ્ઞ અને પૈપ્પલાદિ વંશના કૌશિક.
12.197.5
तस्यापरोक्षं विज्ञानं षडङ्गेषु वभूव ह ।
वेदेषु चैव निष्णातो हिमवत्पादसंश्रयः ॥ १२.१९७.५ ॥
તેમને છ વેદાંગોનું પ્રત્યક્ષ જ્ઞાન થયું હતું; વેદોમાં પણ તે નિપુણ હતા અને હિમાલયની તળેટીમાં રહેતા હતા.
12.197.6
सोयं ब्राह्मं पस्तेपे संहितां संयतो जपन् ।
तस्य वर्षसहस्रं तु नियमेन तथा गतम् ॥ १२.१९७.६ ॥
તેમણે સંયમપૂર્વક સંહિતાનો જાપ કરતાં બ્રહ્મતપ કર્યું; આ રીતે નિયમપૂર્વક તેમનાં હજાર વર્ષ વીતી ગયાં.
12.197.7
स देव्या दर्शितः साक्षात्प्रीतास्मीति तदा किल ।
जप्यमावर्तयंस्तूष्णीं न स तां किंचिदब्रवीत् ॥ १२.१९७.७ ॥
દેવીએ તેને સાક્ષાત દર્શન આપ્યું અને કહ્યું, 'હું પ્રસન્ન છું.' ત્યારે તે મૌનપણે જપ ફરી ફરી કરતો રહ્યો અને તેને કંઈ જ કહ્યું નહીં.
12.197.8
तस्यानुकम्पया देवी प्रीता समभवत्तदा ।
वेदमाता ततस्तस्य तज्जप्यं समपूजयत् ॥ १२.१९७.८ ॥
તેના પ્રત્યેની કરુણાથી દેવી ત્યારે પ્રસન્ન થઈ. પછી વેદમાતાએ તેના તે જપનું સન્માન કર્યું.
12.197.9
चतुर्भिरक्षरैर्युक्ता सोमपानेऽक्षराष्टका ।
जगद्बीजसमायुक्ता चनुर्विशाक्षरात्मिका ॥ १२.१९७.९ ॥
સોમપાનમાં ચાર અક્ષરોથી યુક્ત અક્ષરાષ્ટક હતું; તે જગતના બીજથી યુક્ત અને ચોવીસ અક્ષરોના સ્વરૂપવાળું હતું.
12.197.10
समाप्य जप्यं तूत्थाय शिरसा पादयोस्तदा ।
पपात देव्या धर्मात्मा वचनं चेदमब्रवीत् ॥ १२.१९७.१० ॥
જપ પૂરો કરી તે ઊઠ્યો અને માથાથી દેવીના ચરણોમાં પડ્યો; ત્યારે તે ધર્માત્માએ આ વચન કહ્યું.
12.197.11
दिष्ट्या देवि प्रसन्ना त्वं दर्शनं चागता मम ।
यदि चापि प्रसन्नासि जप्ये मे रमतां मनः ॥ १२.१९७.११ ॥
'હે દેવી, સદ્ભાગ્યે તું પ્રસન્ન થઈને મને દર્શન દેવા આવી છે. અને જો તું સાચે જ પ્રસન્ન હોય, તો મારું મન જપમાં રમો.'
12.197.12
किं प्रार्थयसि विप्रर्षे किं चेष्टं करवाणि ते ।
प्रब्रूहि जपतां श्रेष्ठ सर्वं तत्ते भविष्यति ॥ १२.१९७.१२ ॥
'હે વિપ્રર્ષિ, તું શું માગે છે? તારા માટે કયું ઇષ્ટ હું કરું? હે જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, કહે; તે બધું તને પ્રાપ્ત થશે.'
12.197.13
इत्युक्तः स तदा देव्या विप्रः प्रोवाच धर्मवित् ।
जप्यं प्रति ममेच्छेयं वर्धत्विति पुनः पुनः ॥ १२.१९७.१३ ॥
દેવીએ આમ કહ્યું ત્યારે ધર્મજ્ઞ તે બ્રાહ્મણે વારંવાર કહ્યું, "જપ પ્રત્યે મારી ઇચ્છા વધે."
12.197.14
मनसश्च समाधिर्मे वर्धेताहरहः शुभे ।
तत्तथेति ततो देवी मधुरं प्रत्यभाषत ॥ १२.१९७.१४ ॥
"હે શુભે, મારા મનની સમાધિ દિવસે દિવસે વધે." ત્યારે દેવીએ મધુરતાથી કહ્યું, "તેમ જ થાઓ."
12.197.15
इदं चैवापरं प्राह देवी तत्प्रियकाम्यया ।
निरयं नैव याता त्वं यत्र याता द्विजर्षभाः ॥ १२.१९७.१५ ॥
પછી દેવીએ તેના હિતની ઇચ્છાથી બીજી એક વાત કહી, "હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજો ગયા તે નરકમાં તું નહીં જાય."
12.197.16
यास्यसि ब्रह्मणः स्थानमनिमित्तमतन्द्रितः ।
साधु ते भविता चैतद्यत्त्वयाऽहमिहार्थिता ॥ १२.१९७.१६ ॥
તું થાક્યા વિના, કોઈ કારણ વિના બ્રહ્મલોકે જઈશ. અહીં તેં મારી પાસે જે માંગ્યું તે તારા માટે શુભ થશે.
12.197.17
नियतो जप चैकाग्रो धर्मस्त्वां समुपैष्यति ।
कालो मृत्युर्यमश्चैव समायास्यन्ति तेऽन्तिकम्।
भविता च विवादोऽत्र तव तेषां च धर्मतः ॥ १२.१९७.१७ ॥
સંયમી અને એકાગ્ર થઈને જપ કર; ધર્મ તારી પાસે આવશે. કાળ, મૃત્યુ અને યમ તારી પાસે આવશે, અને ધર્મ મુજબ તેમની સાથે તારો વાદ થશે.
12.197.18
एवमुक्त्वा भगवती जगाम भवनं स्वकम् ॥ १२.१९७.१८ ॥
એમ કહીને પૂજ્ય દેવી પોતાના ભવન તરફ ચાલ્યાં ગયાં.
12.197.19
ब्राह्मणोऽपि जपन्नास्ते दिव्यं वर्षशतं तथा ।
सदा दान्तो जितक्रोधः सत्यसन्धोऽनसूयकः ॥ १२.१९७.१९ ॥
તે બ્રાહ્મણ પણ દિવ્ય સો વર્ષ સુધી આ રીતે જપ કરતા રહ્યા; સદા સંયમી, ક્રોધ જીતેલા, સત્યનિષ્ઠ અને અસૂયારહિત.
12.197.20
समाप्ते नियमे तस्मिन्नथ विप्रस्य धीमतः ।
साक्षात्प्रीतस्तदा धर्मो दर्शयामास तं द्विजम् ॥ १२.१९७.२० ॥
તે નિયમ પૂર્ણ થતાં, તે બુદ્ધિમાન બ્રાહ્મણને ધર્મ સાક્ષાત્ પ્રસન્ન થઈને પ્રગટ થયા અને તે દ્વિજને દર્શન આપ્યું.
12.197.21
द्विजाते पश्य मां धर्ममहं त्वां द्रष्टुमागतः ।
जप्यस्यास्य फलं यत्तत्प्रंप्राप्तं तच्च मे शृणु ॥ १२.१९७.२१ ॥
હે દ્વિજ, મને જુઓ — હું ધર્મ છું; તમને મળવા આવ્યો છું. આ જપનું જે ફળ તમે મેળવ્યું છે, તે મારી પાસેથી સાંભળો.
12.197.22
जिता लोकास्त्वया सर्वे ये दिव्या ये च मानुषाः ।
देवानां निलयान्साधो सर्वानुत्क्रम्य यास्यसि ॥ १२.१९७.२२ ॥
તમે દિવ્ય અને માનવ સર્વ લોક જીતી લીધા છે. હે સાધુ, દેવતાઓના નિવાસોને પણ પાર કરીને તમે જશો.
12.197.23
प्राणत्यागं कुरु मुने गच्छ लोकान्यथेप्सितान् ।
त्यक्त्वाऽऽत्मनः शरीरं च ततो लोकानवाप्स्यसि ॥ १२.१९७.२३ ॥
હે મુનિ, પ્રાણત્યાગ કરો. જે લોક ઇચ્છો તેમાં જાઓ. તમારું શરીર ત્યજીને પછી તમે લોક પ્રાપ્ત કરશો.
12.197.24
कृतं लोकेन मे धर्म गच्छ त्वं च यथासुखम् ।
बहुदुःखमहं देहं नोत्सृजेयमहं विभो ॥ १२.१९७.२४ ॥
લોકને માટે મારું કર્તવ્ય પૂરું થયું. હે ધર્મ, તમે સુખપૂર્વક જાઓ. હે પ્રભુ, બહુ દુઃખથી ભરેલા આ દેહને હું ત્યજીશ નહીં.
12.197.25
अचलं ते मनः कृत्वा त्यज देहं महामते ।
अनेन किं ते संयोगः कथं मोहं गमिष्यसि ॥ १२.१९७.२५ ॥
તારું મન અચળ કરીને, હે મહામતિ, દેહનો ત્યાગ કર. આ દેહ સાથે તારે શો સંબંધ? તું મોહમાં કેવી રીતે પડીશ?
12.197.26
अवश्यं भोः शरीरं ते त्यक्तव्यं मुनिपुङ्गव ।
स्वर्गमारोह भो विप्र किं वा वै रोचतेऽनघ ॥ १२.१९७.२६ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તારો દેહ અવશ્ય ત્યજવો પડશે. હે વિપ્ર, સ્વર્ગમાં આરોહણ કર; હે નિષ્પાપ, તને શું રુચે છે?
12.197.27
किमुक्तं धर्म किं नेति कस्मान्मां प्रोक्तवानसि ।
त्यज देहं द्विजेति त्वं ससंबुध्यात्र मे यदि ॥ १२.१९७.२७ ॥
હે ધર્મ, શું કહેવાયું, શું નહીં? મને આવું તું કેમ કહી ગયો? હે દ્વિજ, દેહ ત્યજ — જો તું અહીં મારા માટે આ બરાબર સમજે.
12.197.28
न रोचये स्वर्गवासं विना देहमहं विभो ।
गच्छ धर्म न मे श्रद्धा स्वर्गं गन्तुं विनाऽऽत्मना ॥ १२.१९७.२८ ॥
હે વિભુ, દેહ વિના સ્વર્ગવાસ હું ઇચ્છતો નથી. હે ધર્મ, જા; પોતાના વિના સ્વર્ગે જવાની મારી શ્રદ્ધા નથી.
12.197.29
अलं देहे मनः कृत्वा त्यक्त्वा देहं सुखी भव ।
गच्छ लोकानरजसो यत्र गत्वा न शोचसि ॥ १२.१९७.२९ ॥
દેહમાં મન રાખવું બસ છે; દેહ ત્યજીને સુખી થા. રજોગુણ વિનાના તે લોકોમાં જા, જ્યાં જઈને તું શોક નહીં કરે.
12.197.30
रमे जपन्महाभाग कृतं लोकैः सनातनैः ।
सशरीरेण गन्तव्यं मया स्वर्गं न चान्यथा ॥ १२.१९७.३० ॥
હે મહાભાગ, જપ કરતાં હું રમું છું; સનાતન લોકોએ રચેલા (સ્વર્ગમાં). મારે દેહ સહિત જ સ્વર્ગે જવું છે, બીજી રીતે નહીં.
12.197.31
एवं ते कायसंप्रातिर्वर्तते मुनिसत्तम ।
यदि त्वं नेच्छसि त्यक्तुं शरीरं पश्य वै द्विज।
एष कालस्तथा मृत्युर्यमश्च त्वामुपागताः ॥ १२.१९७.३१ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તારી શારીરિક સ્થિતિ આમ જ ચાલે છે. જો તું શરીર છોડવા ઇચ્છતો ન હોય, તો હે દ્વિજ, જો — આ કાળ, મૃત્યુ અને યમ તારી પાસે આવ્યા છે.
12.197.32
अथ वैवस्वतः कालो मृत्युश्च त्रितयं विभो ।
ब्राह्मणं तं महाभागमुपगम्येदमब्रवन् ॥ १२.१९७.३२ ॥
ત્યારે વૈવસ્વત યમ, કાળ અને મૃત્યુ — આ ત્રણેય, હે વિભો, તે મહાભાગ્યવાન બ્રાહ્મણ પાસે જઈને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
12.197.33
तपसोऽस्य सुतप्तस्य तथा सुचरितस्य च ।
फलप्राप्तिस्तव श्रेष्ठा यमोऽहं त्वामुपब्रुवे ॥ १२.१९७.३३ ॥
આ સુતપ્ત તપ અને સદાચારનું તને શ્રેષ્ઠ ફળ મળ્યું છે. હું યમ છું, તને આ કહું છું.
12.197.34
यथावदस्य जप्यस्य फलं प्राप्तस्त्वमुत्तमम् ।
कालस्ते स्वर्गमारोढुं कालोऽहं त्वामुपागतः ॥ १२.१९७.३४ ॥
આ જપનું યથાર્થ અને ઉત્તમ ફળ તેં મેળવ્યું છે. સ્વર્ગારોહણનો સમય તારા માટે આવ્યો છે; કાળ એવો હું તારી પાસે આવ્યો છું.
12.197.35
मृत्युं मां विद्धि धर्मज्ञ रूपिणं स्वयमागतम् ।
कालेन चोदितो विप्र त्वामितो नेतुमद्य वै ॥ १२.१९७.३५ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, રૂપ ધારણ કરીને પોતે આવેલા મને મૃત્યુ જાણ. હે વિપ્ર, કાળથી પ્રેરાઈને આજે તને અહીંથી લઈ જવા હું આવ્યો છું.
12.197.36
स्वागतं सूर्यपुत्राय कालाय च महात्मने ।
मृत्यवे चाथ धर्माय किं कार्यं करवाणि वः ॥ १२.१९७.३६ ॥
સૂર્યપુત્ર યમ, મહાત્મા કાળ, મૃત્યુ અને ધર્મનું સ્વાગત છે. તમારા માટે હું શું કરું?
12.197.37
अर्ध्यं पाद्यं च दत्त्वा स तेभ्यस्तत्र समागम ।
अब्रवीत्परमप्रीतः स्वशक्त्या किं करोमि वः ॥ १२.१९७.३७ ॥
તેમને અર્ઘ્ય અને પાદ્ય આપીને, ત્યાં મિલન થતાં અત્યંત પ્રસન્ન થઈને તે બોલ્યો: હું મારી શક્તિ પ્રમાણે તમારા માટે શું કરું?
12.197.38
स्वकार्यनिर्भरा यूयं परोपद्रवहेतवः ।
भवन्तो लोकसामान्याः किमर्थं ब्रूत सत्तमाः ॥ १२.१९७.३८ ॥
તમે પોતાના કાર્યમાં મગ્ન છો, અન્યને ઉપદ્રવનું કારણ બનો છો. તમે લોકસામાન્ય છો; હે સત્તમો, કયા હેતુથી આવ્યા છો તે કહો.
12.197.39
वयमप्येवमत्युग्रा धातुराज्ञापुरः सराः ।
चोदिता धावमाना वै कर्मभावमनुव्रताः ॥ १२.१९७.३९ ॥
અમે પણ આ રીતે અત્યંત ઉગ્ર છીએ; ધાતૃરાજની આજ્ઞાથી આગળ ચાલનારા, પ્રેરાઈને દોડનારા, કર્મસ્વભાવને અનુસરનારા.
12.197.40
तस्मिन्नेवाथ काले तु तीर्थयात्रामुपागतः ।
इक्ष्वाकुरगमत्तत्र समेता यत्र ते विभो ॥ १२.१९७.४० ॥
તે જ સમયે તીર્થયાત્રાએ આવેલો ઇક્ષ્વાકુ ત્યાં ગયો, જ્યાં તેઓ બધા એકઠા થયા હતા, હે વિભો.
12.197.41
सर्वानेव तु राजर्षिः संपूज्याथ प्रणम्य च ।
कुशलप्रश्नमकरोत्सर्वेषां राजसत्तमः ॥ १२.१९७.४१ ॥
રાજર્ષિએ બધાનું સન્માન કરી, પ્રણામ કરીને સૌના કુશળ-ક્ષેમ પૂછ્યા; તે રાજશ્રેષ્ઠ.
12.197.42
तस्मै सोऽथासनं दत्त्वा पाद्यमर्ध्यं तथैव च ।
अब्रवीद्ब्राह्मणो वाक्यं कृत्वा कुशलसंविदम् ॥ १२.१९७.४२ ॥
તેને આસન, પાદ્ય અને અર્ઘ્ય આપીને, કુશળ-સંવાદ કરીને તે બ્રાહ્મણ આ વચન બોલ્યો.
12.197.43
स्वागतं ते महाराज ब्रूहि यद्यदिहेच्छसि ।
स्वशक्त्या किं करोमीह तद्भवान्प्रब्रवीतु माम ॥ १२.१९७.४३ ॥
મહારાજ, આપનું સ્વાગત છે. અહીં આપની જે જે ઇચ્છા હોય તે કહો. મારી શક્તિ અનુસાર અહીં હું શું કરી શકું? તે આપ મને કહો.
12.197.44
राजाऽहं ब्राह्मणश्च त्वं यदा षट्कर्मसंस्थितः ।
ददानि वसु किंचित्ते प्रार्थितं तद्वदस्व मे ॥ १२.१९७.४४ ॥
હું રાજા છું અને આપ ષટ્કર્મમાં સ્થિત બ્રાહ્મણ છો. હું આપને કંઈક ધન આપીશ; આપે જે માગ્યું હોય તે મને કહો.
12.197.45
द्विविधो ब्राह्मणो राजन्धर्मश्च द्विविधः स्मृतः ।
प्रवृत्तश्च निवृत्तश्च निवृत्तोऽह प्रतिग्रहात् ॥ १२.१९७.४५ ॥
હે રાજન્, બ્રાહ્મણ બે પ્રકારના છે અને ધર્મ પણ બે પ્રકારનો કહેવાયો છે. પ્રવૃત્ત અને નિવૃત્ત. હું પ્રતિગ્રહથી નિવૃત્ત છું.
12.197.46
तेभ्यः प्रयच्छ दानानि ये प्रवृत्ता नराधिप ।
अहं न प्रतिगृह्णामि किमिष्टं किं ददामि ते।
ब्रूहि त्वं नृपतिश्रेष्ठ तपसा साधयामि किम् ॥ १२.१९७.४६ ॥
હે નરાધિપ, જે પ્રવૃત્ત છે તેમને દાન આપો. હું પ્રતિગ્રહ સ્વીકારતો નથી. આપને શું ઇષ્ટ છે અને હું આપને શું આપું? હે નૃપશ્રેષ્ઠ, આપ જ કહો; તપથી હું શું સાધું?
12.197.47
क्षत्रियोऽहं न जानामि देहीति वचनं क्वचित् ।
प्रयच्छ युद्धमित्येवंवादी चास्मि द्विजोत्तम ॥ १२.१९७.४७ ॥
હું ક્ષત્રિય છું; 'આપો' એવું વચન હું ક્યાંય જાણતો નથી. 'યુદ્ધ આપો' એવું જ હું કહું છું, હે દ્વિજોત્તમ.
12.197.48
तुष्यसि त्वं स्वधर्मेण तथा तुष्टा वयं नृप ।
अन्योन्यस्योत्तरं नास्ति यदिष्टं तत्समाचर ॥ १२.१९७.४८ ॥
આપ આપના સ્વધર્મથી સંતુષ્ટ છો; તેવી જ રીતે અમે પણ સંતુષ્ટ છીએ, હે નૃપ. એકબીજાને ઉત્તર નથી. આપને જે ઇષ્ટ હોય તે આચરો.
12.197.49
स्वशक्त्याऽहं ददानीति त्वया पूर्वमुदाहृतम् ।
याचे त्वां दीयतां मह्यं जप्यस्यास्य फलं द्विज ॥ १२.१९७.४९ ॥
'તારી શક્તિ પ્રમાણે હું આપીશ એમ તેં પહેલાં કહ્યું હતું. હે દ્વિજ, આ જપનું ફળ મને આપ એવી હું તારી પાસે માંગણી કરું છું.'
12.197.50
युद्धं मम सदा वाणी याचतीति विकत्थसे ।
न च युद्धं मया सार्धं किमर्थं याचसे पुनः ॥ १२.१९७.५० ॥
'મારી વાણી હંમેશાં યુદ્ધ માંગે છે એમ કહીને તું બડાઈ મારે છે. પણ મારી સાથે યુદ્ધ કર્યા વિના તું ફરી શા માટે માંગે છે?'
12.197.51
वाग्वज्राब्राह्मणाः प्रोक्ताः क्षत्रिया बाहुजीविनः ।
वाग्युद्धं तदिदं तीव्रं मम विप्र त्वया सह ॥ १२.१९७.५१ ॥
'બ્રાહ્મણો વાણીરૂપી વજ્ર છે અને ક્ષત્રિયો બાહુબળથી જીવનારા છે એમ કહેવાયું છે. હે વિપ્ર, આ તારી સાથેનું મારું તીવ્ર વાક્યુદ્ધ છે.'
12.197.52
सेयमद्य प्रतिज्ञा मे स्वशक्त्या किं प्रदीयताम् ।
ब्रूहि दास्यामि राजेन्द्र विभवे सति माचिरम् ॥ १२.१९७.५२ ॥
'આ જ આજે મારું વ્રત છે: મારી શક્તિ પ્રમાણે શું આપવું? કહે, હે રાજેન્દ્ર, વૈભવ હોય તો હું વિલંબ વિના આપીશ.'
12.197.53
यत्तद्वर्षशतं पूर्णं जप्यं वै जपता त्वया ।
फलं प्राप्तं तत्प्रयच्छ मम दित्सुर्भवान्यदि ॥ १२.१९७.५३ ॥
'સો વર્ષ સુધી સંપૂર્ણ જપ કરીને તેં મેળવેલું તે ફળ, જો તું આપવા ઇચ્છે તો મને આપ.'
12.197.54
परमं गृह्यतां तस्य फलं यज्जपितं मया ।
अर्धं त्वमविचारेण फलं तस्य ह्यवाप्नुहि ॥ १२.१९७.५४ ॥
'મેં જપેલા તે ફળનો પરમ ભાગ તું લે. અર્ધું ફળ વિચાર્યા વિના તું મેળવ.'
12.197.55
अथवा सर्वमेवेह मामकं जापकं फलम् ।
राजन्प्राप्नुहि कामं त्वं यदि सर्वमिहेच्छसि ॥ १२.१९७.५५ ॥
અથવા જો તું અહીં મારા જપનું સર્વ ફળ ઇચ્છે છે, હે રાજન, તો ઇચ્છા મુજબ બધું પ્રાપ્ત કર.
12.197.56
कृतं सर्वेण भद्रं ते जप्यं यद्याचितं मया ।
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि किंच तस्य फलं वद ॥ १२.१९७.५६ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ. મેં માગેલો જપ બધો પૂર્ણ થયો. તને સ્વસ્તિ હો, હું જાઉં છું; પણ તેનું ફળ શું તે કહે.
12.197.57
फलप्राप्तिं न जानामि दत्तं यज्जपितं मया ।
अयं धर्मश्च कालश्च यमो मृत्युश्च साक्षिणः ॥ १२.१९७.५७ ॥
મેં આપેલા અને જપેલા જપની ફળપ્રાપ્તિ હું જાણતો નથી. આ ધર્મ, કાળ, યમ અને મૃત્યુ સાક્ષી છે.
12.197.58
अज्ञातमस्य धर्मस्य फलं किं मे करिष्यति ।
फलं ब्रवीषि धर्मस्य न चेज्जप्यकृतस्य माम्।
प्राप्नोतु तत्फलं विप्रो नाहमिच्छे ससंशयम् ॥ १२.१९७.५८ ॥
આ ધર્મનું ફળ અજ્ઞાત છે, તે મારું શું કરશે? જો તું જપથી થયેલા ધર્મનું ફળ મને નહીં કહે, તો તે ફળ બ્રાહ્મણને જ મળો; સંશય સાથે હું ઇચ્છતો નથી.
12.197.59
नाददेऽपरदत्तं वै दत्तं वा चाफलं मया ।
वाक्यं प्रमाणं राजर्षे ममाद्य तव चैव हि ॥ १२.१९७.५९ ॥
બીજાએ આપેલું હું સ્વીકારતો નથી; મેં આપેલું પણ નિષ્ફળ નથી. હે રાજર્ષિ, આજે મારું અને તારું વચન જ પ્રમાણ છે.
12.197.60
सकृदंशो निपतति सकृत्कन्या प्रदीतये ।
सकृदेव ददानीति त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् ॥ १२.१९७.६० ॥
ભાગ એક જ વાર પડે છે; કન્યા એક જ વાર અપાય છે; 'આપું છું' એ પણ એક જ વાર. આ ત્રણે એક-એક વાર જ થાય છે.
12.197.61
नाभिसंधिर्मया जप्ये कृतपूर्वः कदाचन ।
जप्यस्य राजशार्दूल कथं वेत्स्याम्यहं फलम् ॥ १२.१९७.६१ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, મેં જપમાં પહેલાં ક્યારેય કોઈ હેતુ રાખ્યો નથી; તો જપનું ફળ હું કેવી રીતે જાણું?
12.197.62
ददस्वेति त्वया चोक्तं दत्तं वाचा फलं मया ।
न वाचं दूषयिष्यामि सत्यं रक्ष स्थिरो भव ॥ १२.१९७.६२ ॥
'આપ' એમ તેં કહ્યું, મેં વચનથી ફળ આપ્યું છે. હું વચનને દૂષિત નહીં કરું; સત્યનું રક્ષણ કર, સ્થિર રહે.
12.197.63
अथैवं वदतो मेऽद्य वचनं न करिष्यसि ।
महानधर्मो भविता तव राजन्मृषा कृतः ॥ १२.१९७.६३ ॥
આમ હું કહું છું છતાં આજે તું મારું વચન નહીં કરે, તો હે રાજન્, અસત્ય કરવાથી તને મોટો અધર્મ લાગશે.
12.197.64
न युक्ता तु मृषावाणी त्वया वक्तुमरिंदम ।
तथा मयाऽप्यभिहितं मिथ्या कर्तुं न शक्यते ॥ १२.१९७.६४ ॥
હે અરિંદમ, તારે અસત્ય બોલવું યોગ્ય નથી; અને મેં કહેલું તે ખોટું કરવું પણ શક્ય નથી.
12.197.65
संश्रुतं च मया पूर्वं ददानीत्यविचारितम् ।
तद्गृह्णीष्वाविचारेण यदि सत्ये स्थितो भवान् ॥ १२.१९७.६५ ॥
મેં પહેલાં 'આપીશ' એમ વિચાર્યા વિના વચન આપ્યું હતું; જો તું સત્યમાં સ્થિર છે તો તે વિના સંકોચે સ્વીકાર.
12.197.66
इहागम्य हि मां राजञ्जाप्यं फलमयाचथाः ।
तन्मे निसृष्टं गृह्णीष्व भव सत्येस्थितोपि च ॥ १२.१९७.६६ ॥
હે રાજન, અહીં મારી પાસે આવીને તેં જપનું ફળ માંગ્યું હતું; મેં આપેલું તે ફળ સ્વીકાર અને સત્યમાં સ્થિર રહે.
12.197.67
नायं लोकोऽस्ति न परो न च पूर्वान्स तारयेत् ।
कुत एवापरान्राजन्मृषावादपरायणः ॥ १२.१९७.६७ ॥
હે રાજન, જે અસત્યભાષણમાં રત છે તેને આ લોક નથી કે પરલોક નથી; તે પૂર્વજોને પણ તારી શકતો નથી, તો પછીના વંશજોને કેવી રીતે તારશે?
12.197.68
न यज्ञाध्ययने दानं नियमास्तारयन्ति हि ।
यथा सत्यं परे लोके तथेह पुरुषर्षभ ॥ १२.१९७.६८ ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, યજ્ઞ, વેદાધ્યયન, દાન અને નિયમો પરલોકમાં સત્ય તારે છે તેમ તારતાં નથી; અહીં પણ એમ જ છે.
12.197.69
तपांसि यानि चीर्णानि चरिष्यन्ति च यत्तपः ।
समाशतैः सहस्रैश्च तत्सत्यान्न विशिष्यते ॥ १२.१९७.६९ ॥
જે તપ કરાયાં છે, જે કરાશે, અને સેંકડો-હજારો વર્ષો સુધી જે કરાશે, તે સત્યથી ચડિયાતાં નથી.
12.197.70
सत्यमेकं परं ब्रह्म सत्यमेकं परं तपः ।
सत्यमेकं परो यज्ञः सत्यमेकं परं श्रुतम् ॥ १२.१९७.७० ॥
સત્ય જ એકમાત્ર પરમ બ્રહ્મ છે, સત્ય જ એકમાત્ર પરમ તપ છે, સત્ય જ એકમાત્ર પરમ યજ્ઞ છે, સત્ય જ એકમાત્ર પરમ શ્રુત છે.
12.197.71
सत्यं वेदेषु जागर्ति फलं सत्ये परं स्मृतम् ।
तपो धर्मो दमश्चैव सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ १२.१९७.७१ ॥
સત્ય વેદોમાં જાગૃત રહે છે; સત્યમાં જ પરમ ફળ સ્મૃત છે. તપ, ધર્મ અને દમ—સર્વ સત્યમાં પ્રતિષ્ઠિત છે.
12.197.72
सत्यं वेदास्तथाङ्गानि सत्यं यज्ञास्तथा विधिः ।
व्रतचर्या तथा सत्यमोंकारः सत्यमेव च ॥ १२.१९७.७२ ॥
સત્ય જ વેદો છે, અને તેમના અંગો પણ સત્ય છે; સત્ય જ યજ્ઞો છે, અને તેમનું વિધાન પણ સત્ય છે; વ્રતાચરણ પણ સત્ય છે, અને ઓંકાર પણ સત્ય છે.
12.197.73
प्राणिनां जननं सत्यं सत्यं सन्ततिरेव च ।
सत्येन वायुरभ्येति सत्येन तपते रविः ॥ १२.१९७.७३ ॥
પ્રાણીઓનો જન્મ સત્ય છે, સંતતિ પણ સત્ય છે. સત્યથી વાયુ વહે છે; સત્યથી સૂર્ય તપે છે.
12.197.74
सत्येन चाग्निर्दहति स्वर्गः सत्ये प्रतिष्ठितः ।
सत्यं यज्ञस्तपो वेदाः स्तोभा मन्त्राः सरस्वती ॥ १२.१९७.७४ ॥
સત્યથી અગ્નિ બાળે છે; સ્વર્ગ સત્યમાં સ્થિર છે. સત્ય જ યજ્ઞ, તપ, વેદ, સ્તોભ, મંત્ર અને સરસ્વતી છે.
12.197.75
तुलामारोपितो धर्मः सत्यं चैवेति नः श्रुतम् ।
समां कक्षां धारयतो यः सत्यं ततोऽधिकम् ॥ १२.१९७.७५ ॥
ધર્મને ત્રાજવે મૂકવામાં આવ્યો, અને સત્ય પણ એમ — એવું અમે સાંભળ્યું છે. સમાન પલ્લું ધારણ કરનારને સત્ય તેનાથી પણ અધિક છે.
12.197.76
यतो धर्मस्ततः सत्यं सर्वं सत्येन वर्धते ।
किमर्थमनृतं कर्म कर्तुं राजंस्त्वमिच्छसि ॥ १२.१९७.७६ ॥
જ્યાં ધર્મ છે ત્યાં સત્ય છે; સઘળું સત્યથી વધે છે. હે રાજન, અસત્ય કર્મ કરવાની તું કેમ ઇચ્છા કરે છે?
12.197.77
सत्ये कुरु स्थिरं भावं मा राजन्ननृतं कृथाः ।
कस्मात्त्वमनृतं वाक्यं देहीति कुरुषेऽशुभम् ॥ १२.१९७.७७ ॥
સત્યમાં સ્થિર ભાવ રાખ; હે રાજન, અસત્ય ન કર. 'આપ' એમ કહીને તું અસત્ય વાક્ય કેમ બોલે છે, આ અશુભ કર્મ કેમ કરે છે?
12.197.78
यदि जप्यफलं दत्तं मया नेच्छसि वै नृप ।
स्वधर्मेभ्यः परिभ्रष्टो लोकाननुचरिष्यसि ॥ १२.१९७.७८ ॥
મેં આપેલું જપફળ જો તું નથી ઇચ્છતો, હે નૃપ, તો તું સ્વધર્મથી ભ્રષ્ટ થઈને લોકોમાં ભટકીશ.
12.197.79
संश्रुत्य यो न दित्सेत याचित्वा यश्च नेच्छति ।
उभावानृतिकावेतो न मृपा कर्तुमर्हसि ॥ १२.१९७.७९ ॥
વચન આપીને જે નથી આપતો, અને માંગવામાં આવ્યા છતાં જે લેવા નથી ઇચ્છતો — આ બંને જૂઠા છે. તારે અસત્ય ન કરવું જોઈએ.
12.197.80
योद्धव्यं रक्षितव्यं च क्षत्रधर्मः किल द्विज ।
दातारः क्षत्रियाः प्रोक्ता गृह्णीयां भवतः कथम् ॥ १२.१९७.८० ॥
હે દ્વિજ, યુદ્ધ કરવું અને રક્ષણ કરવું એ જ ક્ષત્રિયધર્મ છે; ક્ષત્રિયોને દાતા કહેવાયા છે. હું તમારી પાસેથી કેવી રીતે લઉં?
12.197.81
न च्छन्दयामि ते राजन्नापि ते गृहमाव्रजम् ।
इहागम्य तु याचित्वा न गृह्णीषे पुनः कथम् ॥ १२.१९७.८१ ॥
હે રાજા, હું તારી પાસેથી કંઈ ઇચ્છતો નથી, તારા ઘરે આવવા પણ ઇચ્છતો નથી. અહીં આવીને માંગ્યા છતાં તું ફરી કેમ નથી લેતો?
12.197.82
अविवादोऽस्तु युवयोर्वित्तं मां धर्ममागतम् ।
द्विजो दानफलैर्युक्तो राजा सत्यफलेन च ॥ १२.१९७.८२ ॥
તમારા બંને વચ્ચે વિવાદ ન રહે. ધનરૂપે આવેલા મને ધર્મ જાણો. દ્વિજ દાનના ફળથી અને રાજા સત્યના ફળથી યુક્ત છે.
12.197.83
स्वर्गं मां विद्धि राजेन्द्र रूपिणं स्वयमागतम् ।
अविवादोऽस्तु युवयोरुमौ तुल्यफलौ युवाम् ॥ १२.१९७.८३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, મને સ્વર્ગ જાણ; હું પોતે રૂપ ધરીને આવ્યો છું. તમારા બંને વચ્ચે વિવાદ ન રહે; તમે બંને સમાન ફળવાળા છો.
12.197.84
कृतं स्वर्गेण मे कार्यं गच्छ स्वर्ग यथागतम् ।
विप्रो यदीच्छते दातुं चीर्णं गृह्णातु मे फलम् ॥ १२.१९७.८४ ॥
મારે સ્વર્ગનું કંઈ કામ નથી. જેમ આવ્યો તેમ સ્વર્ગમાં પાછો જા. જો બ્રાહ્મણ આપવા ઇચ્છે, તો તે મારા સંચિત પુણ્યનું ફળ ગ્રહણ કરે.
12.197.85
बाल्ये यदि स्मादज्ञानान्मया हस्तः प्रसारितः ।
निवृत्तलक्षणं धर्ममुपासे संहितां जपन् ॥ १२.१९७.८५ ॥
બાલ્યાવસ્થામાં અજ્ઞાનથી જો મેં હાથ લંબાવ્યો હોય, તોપણ હું નિવૃત્તિના લક્ષણવાળા ધર્મનું પાલન કરું છું અને સંહિતાનો જપ કરું છું.
12.197.86
निवृत्तं मां चिराद्राजन्विप्रलोभयसे कथम् ।
स्वेन कार्यं करिष्यामि त्वत्तो नेच्छे फलं नृप।
तपःस्वाध्यायशीलोऽहं निवृत्तश्च प्रतिग्रहात् ॥ १२.१९७.८६ ॥
હે રાજન, હું ઘણા સમયથી નિવૃત્ત છું; તમે બ્રાહ્મણને કેમ લલચાવો છો? હું મારું પોતાનું કર્મ કરીશ; હે નૃપ, હું તમારી પાસેથી ફળ ઇચ્છતો નથી. હું તપ અને સ્વાધ્યાયમાં લીન છું અને દાન લેવાથી નિવૃત્ત છું.
12.197.87
यदि विप्र विसृष्टं ते जप्यस्य फलमुत्तमम् ।
आवयोर्यत्फलं किंचित्सहितं नौ तदस्त्विह ॥ १२.१९७.८७ ॥
હે વિપ્ર, જો જપનું ઉત્તમ ફળ તને અર્પિત થયું હોય, તો આપણા બંનેનું જે કંઈ ફળ હોય તે અહીં આપણા બંનેનું સહિયારું થાઓ.
12.197.88
द्विजाः प्रतिग्रहे युक्ता दातारो राजवंशजाः ।
यदि धर्मः क्षुतो विप्र सहैव फलमस्तु नौ ॥ १२.१९७.८८ ॥
દ્વિજો દાન સ્વીકારવામાં રોકાયેલા હોય છે; દાતા રાજવંશમાં જન્મેલા હોય છે. હે વિપ્ર, જો ધર્મ ખંડિત થયો હોય, તો આપણા બંનેનું ફળ સાથે જ રહો.
12.197.89
मा वा भूत्सह भोज्यं नौ मदीयं फलमाप्नुहि ।
प्रतीच्छ मत्कृतं धर्मं यदि ते मय्यनुग्रहः ॥ १२.१९७.८९ ॥
અથવા આપણા બંનેનું ભોજન સાથે ન હો; મારું ફળ તું મેળવ. મેં કરેલો ધર્મ સ્વીકાર, જો મારા પર તારી કૃપા હોય.
12.197.90
ततो विकृतवैषौ द्वौ पुरुषौ समुपस्थितौ ।
गृहीत्वाऽन्योन्यमावेष्ठ्य कुचेलावूचतुर्वचः ॥ १२.१९७.९० ॥
ત્યારે વિકૃત વેષવાળા બે પુરુષો ઉપસ્થિત થયા. એકબીજાને પકડીને વીંટળાઈને, મેલાં વસ્ત્રવાળા તે બંનેએ આ વચનો કહ્યાં.
12.197.91
न मे धारयसीत्येको धारयामीति चापरः ।
इहास्ति नौ विवादोऽयमयं राजाऽनुशासकः ॥ १२.१९७.९१ ॥
"તું મારું દેવું ચૂકવતો નથી" એમ એકે કહ્યું; "હું ચૂકવું છું" એમ બીજાએ કહ્યું. અહીં અમારા બંને વચ્ચે આ વિવાદ છે; આ રાજા શાસક છે.
12.197.92
सत्यं ब्रवीम्यहमिदं न मे धारयते भवान् ।
अनृतं वदसीह त्वमृणं ते धारयाम्यहम्। ॥ १२.१९७.९२ ॥
"હું સત્ય કહું છું: તું મારું દેવું ચૂકવતો નથી. અહીં તું જૂઠું બોલે છે; હું તારું દેવું ચૂકવું છું."
12.197.93
तावुभौ सुभृशं तप्तौ राजानमिदमृचतुः ।
परीक्ष्यौ तु यथा स्याव नावामिह विगर्हितौ ॥ १२.१९७.९३ ॥
બંને અત્યંત દુઃખી થઈને રાજાને આમ કહ્યું: "અમારી પરીક્ષા કરો, જેથી અમે અહીં નિંદિત ન થઈએ."
12.197.94
घारयामि नरव्याघ्र विकृतस्येह गोः फलम् ।
ददतश्च न गृह्णाति विकृतो मे महीपते ॥ १२.१९७.९४ ॥
"હે નરવ્યાઘ્ર, હું અહીં વિકૃતની ગાયનું ફળ ચૂકવું છું. હે મહીપતિ, હું આપું છું છતાં વિકૃત મારી પાસેથી લેતો નથી."
12.197.95
न मे धारयते किंचिद्विरूपोऽयं नराधिप ।
मिथ्या ब्रवीत्ययं हि त्वां सत्याभासं नराधिप ॥ १२.१९७.९५ ॥
"હે નરાધિપ, આ વિરૂપ મારું કંઈ પણ દેવું ચૂકવતો નથી. એ તમારી સાથે જૂઠું બોલે છે, હે નરાધિપ, સત્ય જેવું લાગતું જૂઠ."
12.197.96
विरूप किं धारयते भवानस्य ब्रवीतु मे ।
श्रुत्वा तथा करिष्येऽहमिति मे धीयते मनः ॥ १२.१९७.९६ ॥
"વિરૂપ, તું આને શું ચૂકવે છે? મને કહો. સાંભળીને હું તે પ્રમાણે કરીશ, એવું મારું મન નક્કી કરે છે."
12.197.97
शृणुष्वावहितो राजन्यथैतद्धारयाम्यहम् ।
विकृतस्यास्य राजर्षे निखिलेन नराधिप ॥ १२.१९७.९७ ॥
રાજન, હું આ જેમ ધારણ કરું છું તેમ ધ્યાનથી સાંભળ. રાજર્ષિ, નરાધિપ, આ વિકૃત પુરુષ વિશે હું સંપૂર્ણ કહું છું.
12.197.98
अनेन धर्मप्राप्त्यर्थं शुभा दत्ता पुराऽनघ ।
धेनुर्विप्राय राजर्षे तपःस्वाध्यायशीलिने ॥ १२.१९७.९८ ॥
હે નિષ્પાપ, ધર્મફળ મેળવવા માટે તેણે પહેલાં એક શુભ ગાય દાન આપી હતી. રાજર્ષિ, તપ અને સ્વાધ્યાયમાં લીન એક બ્રાહ્મણને તે આપવામાં આવી હતી.
12.197.99
तस्याश्चायं मया राजन्फलमभ्येत्य याचितः ।
विकृतेन च मे दत्तं विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.१९७.९९ ॥
રાજન, તે ગાયનું આ ફળ મારી પાસે આવીને માગવામાં આવ્યું. અને તે વિકૃત પુરુષે વિશુદ્ધ અંતરાત્માથી તે મને આપ્યું.
12.197.100
ततो मे सुकृतं कर्म कृतमात्मविशुद्धये ।
गावौ च कपिले क्रीत्वा वत्सले बहुदोहने ॥ १२.१९७.१०० ॥
પછી મેં મારી આત્મશુદ્ધિ માટે એક પુણ્યકર્મ કર્યું. વાછરડાવાળી, ઘણું દૂધ આપનારી બે કપિલા ગાયો મેં ખરીદી.
12.197.101
ते चोञ्छवृत्तये राजन्मया समुपवर्जिते ।
यथाविधि यथाश्रद्धं तदस्याहं पुनः प्रभो ॥ १२.१९७.१०१ ॥
રાજન, તે બે ગાયોને ઉંછવૃત્તિથી જીવનારા તેને મેં છોડી દીધી હતી. પ્રભો, વિધિ પ્રમાણે અને શ્રદ્ધાથી હું તે ફરી તેને આપું છું.
12.197.102
इहाद्यैव प्रयच्छामि गृहीत्वा द्विगुणां फलम् ।
एवं स्यात्पुरुषव्याघ्र कःशुद्धः कोऽत्र दोषवान् ॥ १२.१९७.१०२ ॥
આજે જ અહીં બમણું ફળ લઈને હું તેને આપું છું. એમ જ થાય, હે પુરુષવ્યાઘ્ર. અહીં કોણ શુદ્ધ છે અને કોણ દોષી?
12.197.103
एवं विवदमानौ स्वस्त्यामिहाभ्यागतौ नृप ।
कुरु धर्ममधर्मं वा विनये नौ समादध ॥ १२.१९७.१०३ ॥
આ રીતે વિવાદ કરતા અમે બંને અહીં આવ્યા છીએ, હે રાજન્. ધર્મ કે અધર્મ, અમારા બંનેના વિષયમાં નિર્ણય કરો.
12.197.104
यदि नेच्छति मे दानं यथा दत्तमनेन वै ।
भवानत्र स्थिरो भूत्वा मार्गे स्थापयिताऽद्य नौ ॥ १२.१९७.१०४ ॥
જો આ મારું દાન ન ઇચ્છતો હોય, તો તેણે આપ્યું હતું તેમ, તમે અહીં સ્થિર રહી આજે અમને બંનેને માર્ગ પર સ્થાપિત કરો.
12.197.105
दीयमानं न गृह्णासि ऋणं कस्मात्त्वमद्य वै ।
यथैव तेऽभ्यनुज्ञातं यथा गृह्णीष्व माचिरम् ॥ १२.१९७.१०५ ॥
આપવામાં આવે છે તે તું કેમ નથી લેતો? આ ઋણ આજે તને મંજૂર છે તેમ લઈ લે, વિલંબ ન કર.
12.197.106
दीयतामित्यनेनोक्तं ददानीति तथा मया ।
नायं मे धारयत्यत्र गच्छतां यत्र वाञ्छति ॥ १२.१९७.१०६ ॥
'આપવામાં આવે' એમ એણે કહ્યું, અને 'હું આપું છું' એમ મેં કહ્યું; પણ આ મારું રાખતો નથી. જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં એ જાય.
12.197.107
ददतोऽस्य न गृह्णासि विषमं प्रतिभाति मे ।
दणड्यो हि त्वं मम मतो नास्त्यत्र खलु संशयः ॥ १२.१९७.१०७ ॥
આ આપતો હોવા છતાં તું લેતો નથી, આ મને અન્યાયી લાગે છે. મારા મતે તું દંડને પાત્ર છે; એમાં સંદેહ નથી.
12.197.108
मयाऽस्य दत्तं राजर्षे गृह्णीयां तत्कथं पुनः ।
को ममात्रापराधो मे दण्डमाज्ञापय प्रभो ॥ १२.१९७.१०८ ॥
હે રાજર્ષિ, મેં એને આપેલું હું ફરી કેવી રીતે લઉં? આમાં મારો અપરાધ શો? હે પ્રભુ, મને દંડની આજ્ઞા આપો.
12.197.109
दीयमानं यदि मया न गृह्णासि कथंचन ।
नियच्छति त्वां नृपतिरयं धर्मानुशासकः ॥ १२.१९७.१०९ ॥
હું આપું છું તે જો તું કોઈ પણ રીતે સ્વીકારીશ નહીં, તો ધર્મનો અનુશાસક આ રાજા તને નિયંત્રિત કરશે.
12.197.110
स्वयं मया याचितेन दत्तं कथमिहाद्य तत् ।
गृह्णीयां गच्छतु भवानभ्यनुज्ञां ददानि ते ॥ १२.१९७.११० ॥
મેં પોતે માંગીને મેળવેલું, તમે આપેલું તે આજે અહીં હું કેવી રીતે સ્વીકારી શકું? તમે જાઓ, હું તમને અનુમતિ આપું છું.
12.197.111
श्रुतमेतत्त्वया राजन्ननयोः कथितं द्वयोः ।
प्रतिज्ञातं मया यत्ते तद्गृहाणाविचारितम् ॥ १२.१९७.१११ ॥
હે રાજા, આ બંનેની વાત તમે સાંભળી. મેં તમને જે વચન આપ્યું છે તે વિચાર્યા વિના સ્વીકારો.
12.197.112
प्रस्तुतं सुमहत्कार्यमनयोर्गह्वरं यथा ।
जापकस्य दृढीकारः कथमेतद्भविष्यति ॥ १२.१९७.११२ ॥
આ બંનેનું આ મહાન કાર્ય ગુફાની જેમ જટિલ રીતે સામે આવ્યું છે. જપ કરનારની દૃઢતા આ કેવી રીતે થશે?
12.197.113
यदि तावन्न गृह्णामि जापकेनापवर्जितम् ।
कथं न लिप्येयमहं पापेन महताऽद्य वै ॥ १२.१९७.११३ ॥
જે જપ કરનારે નકાર્યું છે તે જો હું ન લઉં, તો આજે આ મહાપાપથી હું કેમ લિપ્ત ન થાઉં?
12.197.114
तौ चोवाच स राजर्षिः कृतकार्यौ गमिष्यथः ।
नेदानीं मामिहासाद्य राजधर्मो भवेन्मृषा ॥ १२.१९७.११४ ॥
તે બંનેને તે રાજર્ષિએ કહ્યું: 'તમે બંને તમારું કાર્ય પૂરું કરીને જશો. હમણાં અહીં મને મળીને રાજધર્મ અસત્ય થઈ જશે.'
12.197.115
स्वधर्मः परिपाल्यस्तु राज्ञामिति विनिश्चयः ।
विप्रधर्मश्च गहनो मामनात्मानमाविशत् ॥ १२.१९७.११५ ॥
રાજાઓએ પોતાના ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ, એ જ નિશ્ચય છે. બ્રાહ્મણધર્મ ગહન છે; તે સ્વાધીન ન રહેલા મને ઘેરી વળ્યો.
12.197.116
गृहाण धारयेऽहं च याचितं संश्रुतं मया ।
न चेद्भहीष्यसे राजञ्शपिष्ये त्वां न संशयः ॥ १२.१९७.११६ ॥
લો, હું પણ તે ધારણ કરીશ; મેં માગ્યું અને મને વચન અપાયું તે જ. હે રાજન્, જો તું તે સ્વીકારીશ નહીં તો હું તને શાપ આપીશ, એમાં સંશય નથી.
12.197.117
धिग्राजधर्मं यस्यायं कार्यस्येह विनिश्चयः ।
इत्यर्थं मे ग्रहीतव्यं कथं तुल्यं भवेदिति ॥ १२.१९७.११७ ॥
રાજધર્મને ધિક્કાર! આ કાર્યનો અહીં આ જ નિશ્ચય છે. આ હેતુથી મારે તે સ્વીકારવું જોઈએ; પણ તે કેવી રીતે સમાન થશે?
12.197.118
एष पाणिरपूर्वं मे निक्षेपार्थं प्रसारितः ।
यन्मे धारयसे विप्र तदिदानीं प्रदीयताम् ॥ १२.१९७.११८ ॥
આ મારો હાથ છે, અપૂર્વ રીતે નિક્ષેપ માટે લંબાવ્યો છે. હે વિપ્ર, જે મારું તમે ધારણ કરો છો તે હવે અપાઈ જાઓ.
12.197.119
संहितां जपता यावान्गुणः कश्चित्कृतो मया ।
तत्सर्वं प्रतिगृह्णीष्व यदि किंचिदिहास्ति मे ॥ १२.१९७.११९ ॥
સંહિતા જપીને મેં જે કંઈ પુણ્ય કર્યું છે તે બધું સ્વીકારો; અહીં મારું કંઈ પણ હોય તો.
12.197.120
जलमेतन्निपतितं मम पाणौ द्विजोत्तम ।
सममस्तु सहैवास्तु प्रतिगृह्णातु वै भवान् ॥ १२.१९७.१२० ॥
હે દ્વિજોત્તમ, આ પાણી મારી હથેળીમાં પડ્યું છે. તે સમાન થાઓ, સાથે જ થાઓ; આપ અવશ્ય તેને સ્વીકારો.
12.197.121
कामक्रोधौ विद्धि नौ त्वमावाभ्यां कारितो भवान् ।
जिज्ञासमानौ युवयोर्मनोत्थं तु द्विजोत्तम ॥ १२.१९७.१२१ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, જાણ કે કામ અને ક્રોધ એ આપણે બન્ને છીએ. અમે બન્નેએ જ તને પ્રેરિત કર્યો છે. તમારા બન્નેના મનમાંથી ઉદ્ભવેલી આ જિજ્ઞાસા છે.
12.197.122
सहेति च यदुक्तं ते समा लोकास्तवास्य च ।
नायं धारयते किंचिज्जिज्ञासा त्वत्कृते कृता ॥ १२.१९७.१२२ ॥
'સહ' એમ તેં જે કહ્યું, અને તારા તથા આના લોક સમાન હો એમ કહ્યું, તારા માટે જ આ જિજ્ઞાસા કરવામાં આવી હતી; આ કંઈ ધારણ કરતી નથી.
12.197.123
कालो धर्मस्तथा मृत्युः कामक्रोधौ तथा युवाम् ।
सर्वमन्योन्यनिष्कर्षे निकृष्टं पश्यतस्तव ॥ १२.१९७.१२३ ॥
કાળ, ધર્મ, તેમ જ મૃત્યુ, કામ-ક્રોધ, તેમ જ તમે બન્ને; આ બધું એકબીજાને ખેંચવામાં — તું જોતો હોય ત્યારે — નિકૃષ્ટ છે.
12.197.124
सर्वेषामुपरिस्थानं ब्रह्मणो व्यक्तजन्मनः ।
युवयोः स्थानमूलं निर्द्वन्द्वममलात्मकम् ॥ १२.१९७.१२४ ॥
સૌથી ઉપરનું સ્થાન વ્યક્તજન્મા બ્રહ્મનું છે; તમારા બન્નેના સ્થાનનું મૂળ દ્વંદ્વાતીત, નિર્મળ સ્વરૂપવાળું છે.
12.197.125
सर्वे गच्छाम यत्र स्वान्स्वाँल्लोकांश्च तथा वयम् ।
गच्छ लोकाञ्जितान्स्वेन कर्मणा यत्र वाञ्छसि ॥ १२.१९७.१२५ ॥
આપણે બધા જ્યાં પોતપોતાના લોકમાં જઈએ છીએ, તેમ આપણે પણ જઈએ. તું તારા કર્મથી જીતેલા લોકમાં જા, જ્યાં તું ઇચ્છે છે ત્યાં.
12.197.126
ततो धर्मयमाद्यास्ते वाक्यमूचुर्नपर्द्विजौ ।
अस्माकं यः स्मृतो मूर्धा ब्रह्मलोकमिति स्मृतं ॥ १२.१९७.१२६ ॥
ત્યારે ધર્મ, યમ આદિએ એ વચનો કહ્યાં — હે રાજા, અમે બન્ને દ્વિજ; અમારામાં જે મસ્તક તરીકે સ્મરાય છે, તે બ્રહ્મલોક તરીકે સ્મરાય છે.
12.197.127
तत्रस्थौ हि भवन्तौ हि युवाभ्यां निर्जिता वयम् ।
युवयोः काम आपन्नस्तत्काम्यमविशङ्कया ॥ १२.१९७.१२७ ॥
ત્યાં ઊભેલા તમે બંનેએ જ અમને જીત્યા છે. તમારા બંનેને ઇચ્છા ઉત્પન્ન થઈ છે; તો તે ઇચ્છિત વાત નિઃસંકોચ કહો.
12.197.128
जापकानां फलावाप्तिर्मया ते संप्रदर्शिता ।
गतिः स्थानं च लोकाश्च जापकेन यथा जिताः ॥ १२.१९७.१२८ ॥
જપ કરનારાઓને મળતું ફળ મેં તને બતાવ્યું છે—તેમની ગતિ, સ્થાન અને લોકો, અને જપ કરનાર કેવી રીતે જીતે છે.
12.197.129
प्रयाति संहिताध्यायी ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
अथवाऽग्निं समायाति सूर्यमाविशतेऽपि वा ॥ १२.१९७.१२९ ॥
સંહિતાનો અધ્યયન કરનાર પરમેષ્ઠી બ્રહ્માને પામે છે; અથવા અગ્નિને પહોંચે છે, અથવા સૂર્યમાં પ્રવેશે છે.
12.197.130
स तैजसेन भावेन यदि तत्र रमत्युत ।
गुणांस्तेषां समाधत्ते रागेण प्रतिमोहितः ॥ १२.१९७.१३० ॥
જો તે તેજોમય ભાવમાં ત્યાં રમે, તો રાગથી અત્યંત મોહિત થઈને તેમના ગુણો ધારણ કરે છે.
12.197.131
एवं सोमे तथा वायौ भूम्याकाशशरीरगः ।
सरागस्तत्र वसति गुणांस्तेषां समाचरन् ॥ १२.१९७.१३१ ॥
એ જ રીતે ચંદ્રમાં અને વાયુમાં, પૃથ્વી-આકાશના શરીરવાળો, આસક્તિથી ત્યાં વસે છે અને તેમના ગુણોનું આચરણ કરે છે.
12.197.132
अथ तत्र विरागी स परं गच्छत्यसंशयम् ।
परमव्ययमिच्छन्स तमेवाविशते पुनः ॥ १२.१९७.१३२ ॥
પછી ત્યાં જે વૈરાગી છે તે નિઃસંશય પરમને પામે છે. અવ્યય પરમની ઇચ્છા કરીને તે ફરી તેમાં જ પ્રવેશે છે.
12.197.133
अमृताच्चामृतं प्राप्तः शान्तीभूतो निरात्मवान् ।
ब्रह्मभूतः स निर्द्वन्द्वः सुखी शान्तो निरामयः ॥ १२.१९७.१३३ ॥
અમૃતમાંથી અમૃત પામીને, શાંત થઈને, આત્મભાવ રહિત થઈને, બ્રહ્મસ્વરૂપ થઈને, દ્વંદ્વોથી મુક્ત, સુખી, શાંત અને નિરામય બને છે.
12.197.134
ब्रह्मस्थानमनावर्तमेकमक्षरसंज्ञकम् ।
अदुःखमजरं शान्तं स्थानं तत्प्रतिपद्यते ॥ १२.१९७.१३४ ॥
તે તે બ્રહ્મસ્થાન પામે છે; જે અનાવર્ત, એક, અક્ષર નામનું, દુઃખરહિત, જરારહિત અને શાંત છે.
12.197.135
चतुर्भिर्लक्षणैर्हीनं तथा पड्भिः सषोडशैः ।
पुरुषं तमतिक्रम्य आकाशं प्रतिपद्यते ॥ १२.१९७.१३५ ॥
ચાર, છ અને સોળ લક્ષણોથી રહિત તે પુરુષને ઓળંગીને તે આકાશ પામે છે.
12.197.136
अथ नेच्छति रागात्मा सर्वं तदधितिष्ठति ।
यच्च प्रार्थयते तच्च मनसा प्रतिपद्यते ॥ १२.१९७.१३६ ॥
રાગાત્મા ઇચ્છા ન કરે તોપણ બધું તેનામાં સ્થિત થાય છે; તે મનથી જે માંગે છે તે પણ તે પામે છે.
12.197.137
अथवा चेक्षते लोकान्सर्वान्निरयसंज्ञितान् ।
निस्पृहः सर्वतो मुक्तस्तत्र वै रमते सुखम् ॥ १२.१९७.१३७ ॥
અથવા નરક નામે ઓળખાતા સર્વ લોકોને તે જુએ છે; પણ નિઃસ્પૃહ અને સર્વ રીતે મુક્ત થઈને તે ત્યાં જ સુખપૂર્વક રમે છે.
12.197.138
एवमेषा महाराज जापकस्य गतिर्यथा ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमर्हसि ॥ १२.१९७.१३८ ॥
મહારાજ, જપ કરનારની ગતિ આ રીતે છે. આ બધું તમને કહેવામાં આવ્યું; હવે બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છો છો?