ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.199
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.199.1
किं फलं ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च ।
भूतात्मा च कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१९९.१ ॥
ಜ್ಞಾನಯೋಗದ, ವೇದಗಳ ಮತ್ತು ನಿಯಮದ ಫಲವೇನು? ಭೂತಾತ್ಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಓ ಪಿತಾಮಹ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.199.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मनोः प्रजापतेर्वादं महर्षेश्च बृहस्पतेः ॥ १२.१९९.२ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮನು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಸಂವಾದ.
12.199.3
प्रजापतिं श्रेष्ठतमं प्रजानां ।
देवर्षिसङप्रवरो महर्षिः।
बृहस्पतिः प्रश्नमिमं पुराणं ।
प्रपच्छ शिष्योऽथ गुरुं प्रणम्य ॥ १२.१९९.३ ॥
ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು, ದೇವರ್ಷಿಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಪುರಾತನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.199.4
यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो ।
ज्ञाने फलं यत्प्रवदन्ति विप्राः।
यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यतां मे भगवन्यथावत् ॥ १२.१९९.४ ॥
ಮಂತ್ರವಿಧಿ ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿತು, ಜ್ಞಾನದ ಫಲವೆಂದು ವಿಪ್ರರು ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮಂತ್ರಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿರುವುದು ಯಾವುದು—ಭಗವನ್, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿ.
12.199.5
यत्स्तोत्रशास्त्रागममन्त्रिविद्भि ।
र्यज्ञैरनेकैरथ गोप्रदानैः।
फलं महद्भिर्यदुपास्यते च ।
किं तत्कथं वा भविता क्व वा तत् ॥ १२.१९९.५ ॥
ಸ್ತೋತ್ರ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಆಗಮ, ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಗೋದಾನದಿಂದಲೂ ಅನುಸರಿಸುವ ಮಹಾಫಲ ಯಾವುದು—ಅದು ಏನು, ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?
12.199.6
मही महीजाः पवनोऽन्तरिक्षं ।
जलौकसश्चैव जलं तथा द्यौः।
दिवौकसश्चापि यतः प्रसूता ।
स्तदुच्यतां मे भगवन्पुराणम् ॥ १२.१९९.६ ॥
ಭೂಮಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಜಲಚರಗಳು, ಜಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರೋ ಆ ಪುರಾಣವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಲಿ, ಭಗವನ್.
12.199.7
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै ।
ततस्तदर्था भवति प्रवृत्तिः।
न चाप्यहं वेद परं पुराणं ।
मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥ १२.१९९.७ ॥
ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಆ ಪರಮ ಪುರಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯೆ; ಹಾಗಾದರೆ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಿ?
12.199.8
ऋक्सामसङ्घांश्च यजूंषि चाहं ।
छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम्।
अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं ।
शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥ १२.१९९.८ ॥
ನಾನು ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುರ್ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ, ಛಂದಸ್ಸು, ನಕ್ಷತ್ರಗತಿ, ನಿರುಕ್ತ, ಕಲ್ಪಸಹಿತ ವ್ಯಾಕರಣ, ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಭೂತಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯೆ.
12.199.9
स मे भवाञ्शंसतु सर्वमेत ।
त्सामान्यशब्दैश्च विशेषणैश्च।
स मे भवाञ्शंसतु तावदेत ।
ज्ज्ञाने फलं कर्मणि वा यदस्ति ॥ १२.१९९.९ ॥
ನೀವು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳಿಂದಲೂ ವಿಶೇಷ ಪದಗಳಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಹೇಳಲಿ. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಫಲವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೂ ನನಗೆ ಹೇಳಲಿ.
12.199.10
यथा च देहाच्च्यवते शरीरी ।
पुनः शरीरं च यथाऽभ्युपैति।
यद्यत्प्रियं यस्य सुखं तदाहु ।
स्तदेव दुःखं प्रवदन्त्यनिष्टम् ॥ १२.१९९.१० ॥
ಜೀವಿ ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ, ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಸುಖಕರವೋ ಅದನ್ನೇ ಸುಖ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಅನಿಷ್ಟವಾದಾಗ ದುಃಖ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.199.11
इष्टं च मे स्यादितरच्च न स्या ।
देतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
इष्टं त्वनिष्टं च न मां भजेते ।
त्येतत्कृते ज्ञानविधिः प्रवृत्तः ॥ १२.१९९.११ ॥
ಇಷ್ಟವಾದುದು ನನಗಿರಲಿ, ಇತರವು ಇರದಿರಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕರ್ಮವಿಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು. ಇಷ್ಟವೂ ಅನಿಷ್ಟವೂ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸದಿರಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜ್ಞಾನವಿಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.
12.199.12
कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा ।
एभिर्विमुक्तः परमश्नुवीत्।
नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी ।
नरः प्रवृत्तो निरयं प्रयाति।
इष्टं त्वनिष्टं च सुखासुखे च ।
साशीस्तपश्छन्दति कर्मभिश्च ॥ १२.१९९.१२ ॥
ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನ ಕರ್ಮಯೋಗಗಳು ಕಾಮಸ್ವರೂಪವಾದವು. ಇವುಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದವನು ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಸುಖಾರ್ಥಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯ ನಾನಾ ವಿಧದ ಕರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟ-ಅನಿಷ್ಟ, ಸುಖ-ದುಃಖ, ಫಲಾಶೆಯೊಡನೆ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ (ಛಂದಸ್ಸು) ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
12.199.13
एभिर्विमुक्तः परमाविवेश ।
एतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
कामात्मकांश्छन्दति कर्मयोग ।
एभिर्विमुक्तः परमाददीत ॥ १२.१९९.१३ ॥
ಇವುಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದವನು ಪರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕರ್ಮವಿಧಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು. ಛಂದಸ್ಸು ಕಾಮಸ್ವರೂಪ ಕರ್ಮಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದವನು ಪರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ.
12.199.14
आत्मादिभिः कर्मभिरिध्यमानो ।
धर्मे प्रवृत्तो द्युतिमान्सुखार्थी।
परं हि तत्कर्मफलादपेतं ।
निराशिषो यत्पदमाप्नुवन्ति ॥ १२.१९९.१४ ॥
ಆತ್ಮಾದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದ ತೇಜಸ್ವಿ, ಸುಖಾರ್ಥಿ ಪರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರಮವು ಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ರಹಿತವಾದುದು; ನಿರಾಶೆ ಹೊಂದಿದವರು ಪಡೆಯುವ ಪದವದು.
12.199.15
प्रजाः सृष्टा मनसा कर्मणा च ।
द्वावेवैतौ सत्पथौ लोकजुष्टौ।
दृष्टं कर्माशाश्वतं चान्तवच्च ।
मनस्त्यागे कारणं नान्यदस्ति ॥ १२.१९९.१५ ॥
ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು. ಲೋಕ ಅನುಸರಿಸುವ ಸತ್ಪಥಗಳು ಇವೆರಡೇ. ಕಾಣುವ ಕರ್ಮ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು. ಮನಸ್ಸಿನ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
12.199.16
निराशिषो ब्रह्म परं ह्युपेतम् ॥ १२.१९९.१६ ॥
ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವರು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12.199.17
स्वेनात्मना चक्षुरिव प्रणेता ।
निशात्यये तमसा संवृतात्मा।
ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्तं ।
कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम् ॥ १२.१९९.१७ ॥
ತನ್ನ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ, ಕಣ್ಣಿನಂತೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ; ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಆತ್ಮವುಳ್ಳವನು. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜ್ಞಾನವು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾದ ಅಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
12.199.18
सर्पान्कृशाग्राणि तथोदपानं ।
त्वा मनुष्याः परिवर्जयन्ति।
अज्ञामतस्तत्र पतन्ति मूढा ।
ज्ञाने फलं पश्य यथा विशिष्टम् ॥ १२.१९९.१८ ॥
ಮನುಷ್ಯರು ಹಾವುಗಳನ್ನು, ಚೂಪಾದ ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿಗಳನ್ನು, ಬಾವಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ; ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಮೂಢರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನದ ಫಲವನ್ನು ನೋಡು, ಅದು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು.
12.199.19
कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत्प्रयुक्तो ।
यज्ञा यथोक्तास्त्विह दक्षिणाश्च।
अन्नप्रदानं मनसः समाधिः ।
पञ्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति ॥ १२.१९९.१९ ॥
ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ ಯಜ್ಞಗಳು, ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳು, ಅನ್ನದಾನ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಾಧಿ — ಈ ಐದು ಸ್ವರೂಪದ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
12.199.20
गुणात्मकं कर्म वदन्ति वेदा ।
स्तस्मान्मन्त्रो मन्नपूर्वं हि कर्म।
विधिर्विधेयं मनसोपपत्तिः ।
फलस्य भोक्ता तु तथा शरीरी ॥ १२.१९९.२० ॥
ವೇದಗಳು ಕರ್ಮವನ್ನು ಗುಣಾತ್ಮಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರವೂ ಕರ್ಮವೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಧಿ, ವಿಧೇಯವಾದದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಇವೆ; ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು ದೇಹಧಾರಿಯೇ.
12.199.21
शब्दाश्च रूपाणि रसाश्च पुण्याः ।
स्पर्शाश्च गन्धाश्च शुभास्तथैव।
नरोऽत्र हि स्थानगतः प्रभुः स्या ।
देतत्फलं सिद्ध्यति कर्मणोऽस्य ॥ १२.१९९.२१ ॥
ಶಬ್ದಗಳು, ರೂಪಗಳು, ಪುಣ್ಯ ರಸಗಳು, ಸ್ಪರ್ಶಗಳು, ಗಂಧಗಳು, ಶುಭವಾದವುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಮನುಷ್ಯನು ಒಡೆಯನಾಗಬಹುದು; ಈ ಕರ್ಮದ ಈ ಫಲವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
12.199.22
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
शरीरयुक्तः समुपाश्नुते तत्।
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥ १२.१९९.२२ ॥
ದೇಹದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ದೇಹಯುಕ್ತನು ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇಹವೇ ಸುಖದ ಆಶ್ರಯ; ದುಃಖದ ಆಶ್ರಯವೂ ದೇಹವೇ.
12.199.23
वाचा तु यत्कर्म करोति किंचि ।
द्वाचैव सर्वं समुपाश्नुते तत्।
मनस्तु यत्कर्म करोति किंचि ।
न्मनःस्थ एवायमुपाश्नुते तत् ॥ १२.१९९.२३ ॥
ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅದನ್ನು ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಇವನು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.199.24
यथायथा कर्मगुणां फलार्थी ।
करोत्ययं कर्मफले निविष्टः।
तथातथाऽयं गुणसंप्रयुक्तः ।
शुभाशुभं कर्मफलं भुनस्ति ॥ १२.१९९.२४ ॥
ಹೇಗೆ ಹೇಗೆ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸಿ ಕರ್ಮದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಕರ್ಮಫಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು, ಹಾಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ ಇವನು ಶುಭಾಶುಭ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.199.25
मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती ।
तथा कृतं पूर्वमुपैति कर्म।
शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु ।
न तुष्यते वै परमः शरीरी ॥ १२.१९९.२५ ॥
ಮೀನು ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದ ವಿರುದ್ಧ ಈಜುವಂತೆ, ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು (ಜೀವವನ್ನು) ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅವನು ಶುಭಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ದುಷ್ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪರಮ ಶರೀರಿ ಸಂತೋಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.199.26
यतो जगत्सर्वमिदं प्रसूतं ।
ज्ञात्वाऽऽत्मवन्तो ह्युपयान्ति शान्तिम्।
यन्मन्त्रशब्देरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यमानं शणु मे परं यत् ॥ १२.१९९.२६ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಯಾರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂತ್ರಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗದ, ನಾನು ಹೇಳುವ ಆ ಪರಮವಾದುದನ್ನು ಕೇಳು.
12.199.27
रसैर्विमुक्तं विविधैश्च गन्धै ।
रशब्दमस्पर्शमरूपवच्च।
अग्राह्यमव्यक्तमवर्णमेकं ।
पञ्चप्रकारान्ससृजे प्रजानाम् ॥ १२.१९९.२७ ॥
ರಸಗಳು ಮತ್ತು ನಾನಾ ಗಂಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದುದು, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪವಿಲ್ಲದುದು; ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ವರ್ಣರಹಿತ, ಏಕವಾದುದು; ಅದು ಪ್ರಜೆಗಳ ಐದು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
12.199.28
न स्त्री पुमान्नापि नपुंसकं च ।
न सन्न चासत्सदसच्च तन्न।
पश्यन्ति तद्ब्रह्मविदो मनुष्या ।
स्तदक्षरं न क्षरतीति विद्धि ॥ १२.१९९.२८ ॥
ಅದು ಸ್ತ್ರೀಯಲ್ಲ, ಪುರುಷನಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕನೂ ಅಲ್ಲ; ಸತ್ತಲ್ಲ, ಅಸತ್ತಲ್ಲ, ಸದಸತ್ತೂ ಅಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಅಕ್ಷರ, ಕ್ಷಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿ.