ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.199
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.199.1
किं फलं ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च ।
भूतात्मा च कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१९९.१ ॥
ଜ୍ଞାନଯୋଗ, ବେଦ ଓ ନିୟମର ଫଳ କ'ଣ? ଭୂତାତ୍ମାକୁ କିପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.199.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मनोः प्रजापतेर्वादं महर्षेश्च बृहस्पतेः ॥ १२.१९९.२ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି—ମନୁ, ପ୍ରଜାପତି ଓ ମହର୍ଷି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସଂଳାପ।
12.199.3
प्रजापतिं श्रेष्ठतमं प्रजानां ।
देवर्षिसङप्रवरो महर्षिः।
बृहस्पतिः प्रश्नमिमं पुराणं ।
प्रपच्छ शिष्योऽथ गुरुं प्रणम्य ॥ १२.१९९.३ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ, ଦେବର୍ଷିସଂଘରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହର୍ଷି ବୃହସ୍ପତି, ଶିଷ୍ୟ ରୂପେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ପୁରାତନ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।
12.199.4
यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो ।
ज्ञाने फलं यत्प्रवदन्ति विप्राः।
यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यतां मे भगवन्यथावत् ॥ १२.१९९.४ ॥
ମନ୍ତ୍ରବିଧି କେଉଁ କାରଣରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା, ବିପ୍ରମାନେ ଜ୍ଞାନର କେଉଁ ଫଳ କୁହନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରଶବ୍ଦରେ ଯାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ—ହେ ଭଗବନ୍, ତାହା ମୋତେ ଯଥାବତ୍ କୁହନ୍ତୁ।
12.199.5
यत्स्तोत्रशास्त्रागममन्त्रिविद्भि ।
र्यज्ञैरनेकैरथ गोप्रदानैः।
फलं महद्भिर्यदुपास्यते च ।
किं तत्कथं वा भविता क्व वा तत् ॥ १२.१९९.५ ॥
ସ୍ତୋତ୍ର, ଶାସ୍ତ୍ର, ଆଗମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଗୋଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ମହାଫଳ ଖୋଜନ୍ତି—ତାହା କ'ଣ, କିପରି ହେବ, ନା କେଉଁଠି ହେବ?
12.199.6
मही महीजाः पवनोऽन्तरिक्षं ।
जलौकसश्चैव जलं तथा द्यौः।
दिवौकसश्चापि यतः प्रसूता ।
स्तदुच्यतां मे भगवन्पुराणम् ॥ १२.१९९.६ ॥
ପୃଥିବୀ, ପୃଥିବୀଜାତ ପ୍ରାଣୀ, ବାୟୁ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ଜଳଚର ଏବଂ ଜଳ, ଆଉ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବତା ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ପୁରାଣ ମୋତେ କୁହାଯାଉ, ହେ ଭଗବନ୍।
12.199.7
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै ।
ततस्तदर्था भवति प्रवृत्तिः।
न चाप्यहं वेद परं पुराणं ।
मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥ १२.१९९.७ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ତାହାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସେହି ପରମ ପୁରାଣ ଜାଣେ ନାହିଁ; ତେବେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରବୃତ୍ତି କିପରି କରିବି?
12.199.8
ऋक्सामसङ्घांश्च यजूंषि चाहं ।
छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम्।
अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं ।
शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥ १२.१९९.८ ॥
ମୁଁ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ରସମୂହ, ଛନ୍ଦ, ନକ୍ଷତ୍ରଗତି, ନିରୁକ୍ତ, କଳ୍ପସହିତ ବ୍ୟାକରଣ ଓ ଶିକ୍ଷା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ତଥାପି ଭୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତି ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
12.199.9
स मे भवाञ्शंसतु सर्वमेत ।
त्सामान्यशब्दैश्च विशेषणैश्च।
स मे भवाञ्शंसतु तावदेत ।
ज्ज्ञाने फलं कर्मणि वा यदस्ति ॥ १२.१९९.९ ॥
ଆପଣ ଏ ସବୁ ସାମାନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ବିଶେଷ ଶବ୍ଦରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଜ୍ଞାନ ବା କର୍ମରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.199.10
यथा च देहाच्च्यवते शरीरी ।
पुनः शरीरं च यथाऽभ्युपैति।
यद्यत्प्रियं यस्य सुखं तदाहु ।
स्तदेव दुःखं प्रवदन्त्यनिष्टम् ॥ १२.१९९.१० ॥
ଜୀବ ଯେପରି ଦେହରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ନୂତନ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଯାହାକୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ଓ ସୁଖକର, ଲୋକେ ତାହାକୁ ହିଁ ସୁଖ କହନ୍ତି; ଏବଂ ତାହା ଅନିଷ୍ଟ ହେଲେ ଦୁଃଖ କହନ୍ତି।
12.199.11
इष्टं च मे स्यादितरच्च न स्या ।
देतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
इष्टं त्वनिष्टं च न मां भजेते ।
त्येतत्कृते ज्ञानविधिः प्रवृत्तः ॥ १२.१९९.११ ॥
ଯାହା ଇଷ୍ଟ ତାହା ମୋ ପାଇଁ ହେଉ, ଆଉ ଅନ୍ୟ ନ ହେଉ। ଏହାରି ପାଇଁ କର୍ମବିଧି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି। ଇଷ୍ଟ ଓ ଅନିଷ୍ଟ ମୋତେ ଭଜନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହାରି ପାଇଁ ଜ୍ଞାନବିଧି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି।
12.199.12
कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा ।
एभिर्विमुक्तः परमश्नुवीत्।
नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी ।
नरः प्रवृत्तो निरयं प्रयाति।
इष्टं त्वनिष्टं च सुखासुखे च ।
साशीस्तपश्छन्दति कर्मभिश्च ॥ १२.१९९.१२ ॥
ବେଦଛନ୍ଦର କର୍ମଯୋଗ ସବୁ କାମସ୍ୱରୂପ। ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ପରମକୁ ପାଉ। ସୁଖାର୍ଥୀ ମନୁଷ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର କର୍ମପଥରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ନରକକୁ ଯାଏ। ଇଷ୍ଟ-ଅନିଷ୍ଟ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ଫଳାଶା ସହିତ ତପ ଓ କର୍ମ ମଧ୍ୟ (ଛନ୍ଦରେ) ବିଧାନ କରେ।
12.199.13
एभिर्विमुक्तः परमाविवेश ।
एतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
कामात्मकांश्छन्दति कर्मयोग ।
एभिर्विमुक्तः परमाददीत ॥ १२.१९९.१३ ॥
ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ (ମନୁଷ୍ୟ) ପରମରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ। ଏହାରି ପାଇଁ କର୍ମବିଧି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇଛି। ଛନ୍ଦ କାମସ୍ୱରୂପ କର୍ମଯୋଗର ବିଧାନ କରେ। ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ (ମନୁଷ୍ୟ) ପରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
12.199.14
आत्मादिभिः कर्मभिरिध्यमानो ।
धर्मे प्रवृत्तो द्युतिमान्सुखार्थी।
परं हि तत्कर्मफलादपेतं ।
निराशिषो यत्पदमाप्नुवन्ति ॥ १२.१९९.१४ ॥
ଆତ୍ମାଦି କର୍ମରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଧର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସୁଖାର୍ଥୀ ମନୁଷ୍ୟ ପରମକୁ ପାଏ। ସେହି ପରମ କର୍ମଫଳରୁ ରହିତ; ନିରାଶୀମାନେ ଯେଉଁ ପଦ ପାଆନ୍ତି ତାହା।
12.199.15
प्रजाः सृष्टा मनसा कर्मणा च ।
द्वावेवैतौ सत्पथौ लोकजुष्टौ।
दृष्टं कर्माशाश्वतं चान्तवच्च ।
मनस्त्यागे कारणं नान्यदस्ति ॥ १२.१९९.१५ ॥
ମନ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀ। ଲୋକସେବିତ ସତ୍ପଥ ଏ ଦୁଇଟି। ଦୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଅଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ। ମନତ୍ୟାଗର କାରଣ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
12.199.16
निराशिषो ब्रह्म परं ह्युपेतम् ॥ १२.१९९.१६ ॥
ନିଷ୍କାମ ଲୋକେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
12.199.17
स्वेनात्मना चक्षुरिव प्रणेता ।
निशात्यये तमसा संवृतात्मा।
ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्तं ।
कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम् ॥ १२.१९९.१७ ॥
ନିଜ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା, ଆଖି ପରି ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ; ରାତ୍ରିର ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଆତ୍ମା ଯାହାର। କିନ୍ତୁ ବିଜ୍ଞାନଗୁଣଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ବର୍ଜନୀୟ ଅଶୁଭ କର୍ମ ଦେଖେ।
12.199.18
सर्पान्कृशाग्राणि तथोदपानं ।
त्वा मनुष्याः परिवर्जयन्ति।
अज्ञामतस्तत्र पतन्ति मूढा ।
ज्ञाने फलं पश्य यथा विशिष्टम् ॥ १२.१९९.१८ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସାପ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଘାସର ଅଗ୍ରଭାଗ ଓ କୂଅକୁ ଯେପରି ଏଡ଼ାନ୍ତି; ଅଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକହୀନତାରୁ ମୂଢ଼ମାନେ ସେଠାରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଜ୍ଞାନର ଫଳ ଦେଖ, ତାହା କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.199.19
कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत्प्रयुक्तो ।
यज्ञा यथोक्तास्त्विह दक्षिणाश्च।
अन्नप्रदानं मनसः समाधिः ।
पञ्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति ॥ १२.१९९.१९ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରୟୁକ୍ତ ହେଲେ, କହିଥିବା ଯଜ୍ଞ, ଏଠାରେ ଦକ୍ଷିଣା, ଅନ୍ନଦାନ ଓ ମନର ସମାଧି — ଏହି ପଞ୍ଚାତ୍ମକ କର୍ମଫଳ ବୋଲି ସେମାନେ କହନ୍ତି।
12.199.20
गुणात्मकं कर्म वदन्ति वेदा ।
स्तस्मान्मन्त्रो मन्नपूर्वं हि कर्म।
विधिर्विधेयं मनसोपपत्तिः ।
फलस्य भोक्ता तु तथा शरीरी ॥ १२.१९९.२० ॥
ବେଦ କର୍ମକୁ ଗୁଣାତ୍ମକ କହନ୍ତି। ତେଣୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ କର୍ମ ମନକୁ ଆଗରେ ରଖି ହୁଏ। ବିଧି, ବିଧେୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଅଛି; ଫଳର ଭୋକ୍ତା ଦେହଧାରୀ ହିଁ।
12.199.21
शब्दाश्च रूपाणि रसाश्च पुण्याः ।
स्पर्शाश्च गन्धाश्च शुभास्तथैव।
नरोऽत्र हि स्थानगतः प्रभुः स्या ।
देतत्फलं सिद्ध्यति कर्मणोऽस्य ॥ १२.१९९.२१ ॥
ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ପୁଣ୍ୟ ରସ, ସ୍ପର୍ଶ, ଗନ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ଏଠାରେ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ମଣିଷ ପ୍ରଭୁ ହୋଇପାରେ; ଏହି କର୍ମର ଏହି ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.199.22
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
शरीरयुक्तः समुपाश्नुते तत्।
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥ १२.१९९.२२ ॥
ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଯାହା କର୍ମ କରେ, ଶରୀରଯୁକ୍ତ ସେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରେ। ଶରୀର ହିଁ ସୁଖର ଆଧାର; ଦୁଃଖର ଆଧାର ମଧ୍ୟ ଶରୀର।
12.199.23
वाचा तु यत्कर्म करोति किंचि ।
द्वाचैव सर्वं समुपाश्नुते तत्।
मनस्तु यत्कर्म करोति किंचि ।
न्मनःस्थ एवायमुपाश्नुते तत् ॥ १२.१९९.२३ ॥
ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି କର୍ମ କରେ, ତାହା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରେ। ମନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି କର୍ମ କରେ, ମନରେ ସ୍ଥିତ ଏ ତାହା ଭୋଗ କରେ।
12.199.24
यथायथा कर्मगुणां फलार्थी ।
करोत्ययं कर्मफले निविष्टः।
तथातथाऽयं गुणसंप्रयुक्तः ।
शुभाशुभं कर्मफलं भुनस्ति ॥ १२.१९९.२४ ॥
ଯେମିତି ଫଳ ଇଚ୍ଛାରେ ଏ କର୍ମର ଗୁଣ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରେ, ଓ କର୍ମଫଳରେ ଲାଗି ରହେ, ସେମିତି ଗୁଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମଫଳ ଭୋଗେ।
12.199.25
मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती ।
तथा कृतं पूर्वमुपैति कर्म।
शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु ।
न तुष्यते वै परमः शरीरी ॥ १२.१९९.२५ ॥
ମାଛ ଯେପରି ସ୍ରୋତର ବିପରୀତ ଦିଗରେ ସନ୍ତରଣ କରେ, ସେହିପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ (ଜୀବ ନିକଟକୁ) ପହଞ୍ଚେ। ସେ ଶୁଭ କର୍ମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଦୁଷ୍କର୍ମରେ ହୁଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପରମ ଶରୀରୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.199.26
यतो जगत्सर्वमिदं प्रसूतं ।
ज्ञात्वाऽऽत्मवन्तो ह्युपयान्ति शान्तिम्।
यन्मन्त्रशब्देरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यमानं शणु मे परं यत् ॥ १२.१९९.२६ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାହା ଜାଣି ଆତ୍ମସଂଯମୀମାନେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ରଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ନ ଥିବା, ମୁଁ କହୁଥିବା ସେହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ।
12.199.27
रसैर्विमुक्तं विविधैश्च गन्धै ।
रशब्दमस्पर्शमरूपवच्च।
अग्राह्यमव्यक्तमवर्णमेकं ।
पञ्चप्रकारान्ससृजे प्रजानाम् ॥ १२.१९९.२७ ॥
ରସ ଓ ବିବିଧ ଗନ୍ଧରୁ ମୁକ୍ତ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ନାହିଁ; ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ବର୍ଣହୀନ, ଏକ ସେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.199.28
न स्त्री पुमान्नापि नपुंसकं च ।
न सन्न चासत्सदसच्च तन्न।
पश्यन्ति तद्ब्रह्मविदो मनुष्या ।
स्तदक्षरं न क्षरतीति विद्धि ॥ १२.१९९.२८ ॥
ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ନୁହେଁ, ପୁରୁଷ ନୁହେଁ, ନପୁଂସକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସତ୍ ନୁହେଁ, ଅସତ୍ ନୁହେଁ, ସଦସତ୍ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ତାହା ଅକ୍ଷର, କ୍ଷୟ ପାଏ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣ।