ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.199
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.199.1
किं फलं ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च ।
भूतात्मा च कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.१९९.१ ॥
ਗਿਆਨਯੋਗ ਦਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ? ਭੂਤਾਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.199.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मनोः प्रजापतेर्वादं महर्षेश्च बृहस्पतेः ॥ १२.१९९.२ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਮਨੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
12.199.3
प्रजापतिं श्रेष्ठतमं प्रजानां ।
देवर्षिसङप्रवरो महर्षिः।
बृहस्पतिः प्रश्नमिमं पुराणं ।
प्रपच्छ शिष्योऽथ गुरुं प्रणम्य ॥ १२.१९९.३ ॥
ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ, ਦੇਵਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।
12.199.4
यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो ।
ज्ञाने फलं यत्प्रवदन्ति विप्राः।
यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यतां मे भगवन्यथावत् ॥ १२.१९९.४ ॥
ਮੰਤਰਵਿਧੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚੱਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਦੱਸੋ।
12.199.5
यत्स्तोत्रशास्त्रागममन्त्रिविद्भि ।
र्यज्ञैरनेकैरथ गोप्रदानैः।
फलं महद्भिर्यदुपास्यते च ।
किं तत्कथं वा भविता क्व वा तत् ॥ १२.१९९.५ ॥
ਸਤੋਤਰ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਆਗਮ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਯਗਾਂ ਅਤੇ ਗੋਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋ ਮਹਾਨ ਫਲ ਭਾਲਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ?
12.199.6
मही महीजाः पवनोऽन्तरिक्षं ।
जलौकसश्चैव जलं तथा द्यौः।
दिवौकसश्चापि यतः प्रसूता ।
स्तदुच्यतां मे भगवन्पुराणम् ॥ १२.१९९.६ ॥
ਧਰਤੀ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਜੀਵ, ਹਵਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਜਲਚਰ ਅਤੇ ਜਲ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਪੁਰਾਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਗਵਨ।
12.199.7
ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै ।
ततस्तदर्था भवति प्रवृत्तिः।
न चाप्यहं वेद परं पुराणं ।
मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥ १२.१९९.७ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਤਾਂ ਮਿਥਿਆ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?
12.199.8
ऋक्सामसङ्घांश्च यजूंषि चाहं ।
छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम्।
अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं ।
शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥ १२.१९९.८ ॥
ਮੈਂ ਰਿਚਾ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਛੰਦ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ, ਨਿਰੁਕਤ, ਕਲਪ ਸਹਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
12.199.9
स मे भवाञ्शंसतु सर्वमेत ।
त्सामान्यशब्दैश्च विशेषणैश्च।
स मे भवाञ्शंसतु तावदेत ।
ज्ज्ञाने फलं कर्मणि वा यदस्ति ॥ १२.१९९.९ ॥
ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਸਾਮਾਨਯ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.199.10
यथा च देहाच्च्यवते शरीरी ।
पुनः शरीरं च यथाऽभ्युपैति।
यद्यत्प्रियं यस्य सुखं तदाहु ।
स्तदेव दुःखं प्रवदन्त्यनिष्टम् ॥ १२.१९९.१० ॥
ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੁਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਅਣਚਾਹਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.199.11
इष्टं च मे स्यादितरच्च न स्या ।
देतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
इष्टं त्वनिष्टं च न मां भजेते ।
त्येतत्कृते ज्ञानविधिः प्रवृत्तः ॥ १२.१९९.११ ॥
ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਭਜਣ। ਇਸੇ ਲਈ ਗਿਆਨ-ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਈ ਹੈ।
12.199.12
कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा ।
एभिर्विमुक्तः परमश्नुवीत्।
नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी ।
नरः प्रवृत्तो निरयं प्रयाति।
इष्टं त्वनिष्टं च सुखासुखे च ।
साशीस्तपश्छन्दति कर्मभिश्च ॥ १२.१९९.१२ ॥
ਵੇਦ-ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਕਾਮ-ਸਰੂਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਵੇ। ਸੁਖ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਮਨੁੱਖ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਟ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਵਾਲੇ ਤਪ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ (ਛੰਦ ਵਿੱਚ) ਵਿਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
12.199.13
एभिर्विमुक्तः परमाविवेश ।
एतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः।
कामात्मकांश्छन्दति कर्मयोग ।
एभिर्विमुक्तः परमाददीत ॥ १२.१९९.१३ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ (ਮਨੁੱਖ) ਪਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਛੰਦ ਕਾਮ-ਸਰੂਪ ਕਰਮ-ਯੋਗਾਂ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ (ਮਨੁੱਖ) ਪਰਮ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।
12.199.14
आत्मादिभिः कर्मभिरिध्यमानो ।
धर्मे प्रवृत्तो द्युतिमान्सुखार्थी।
परं हि तत्कर्मफलादपेतं ।
निराशिषो यत्पदमाप्नुवन्ति ॥ १२.१९९.१४ ॥
ਆਤਮਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਇੱਛੁਕ (ਮਨੁੱਖ) ਪਰਮ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਕਰਮ-ਫਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕ ਜਿਸ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਹੈ।
12.199.15
प्रजाः सृष्टा मनसा कर्मणा च ।
द्वावेवैतौ सत्पथौ लोकजुष्टौ।
दृष्टं कर्माशाश्वतं चान्तवच्च ।
मनस्त्यागे कारणं नान्यदस्ति ॥ १२.१९९.१५ ॥
ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਰਚੇ ਗਏ ਜੀਵ। ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਸਤ ਮਾਰਗ ਇਹ ਦੋ ਹੀ ਹਨ। ਦਿੱਸਦਾ ਕਰਮ ਅਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
12.199.16
निराशिषो ब्रह्म परं ह्युपेतम् ॥ १२.१९९.१६ ॥
ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਲੋਕ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.199.17
स्वेनात्मना चक्षुरिव प्रणेता ।
निशात्यये तमसा संवृतात्मा।
ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्तं ।
कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम् ॥ १२.१९९.१७ ॥
ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਵਾਂਗ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ; ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ। ਪਰ ਵਿਗਿਆਨ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗਿਆਨ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.199.18
सर्पान्कृशाग्राणि तथोदपानं ।
त्वा मनुष्याः परिवर्जयन्ति।
अज्ञामतस्तत्र पतन्ति मूढा ।
ज्ञाने फलं पश्य यथा विशिष्टम् ॥ १२.१९९.१८ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪਾਂ, ਤਿੱਖੀ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ; ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮੂਰਖ ਉੱਥੇ ਹੀ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਫਲ ਵੇਖੋ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ।
12.199.19
कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत्प्रयुक्तो ।
यज्ञा यथोक्तास्त्विह दक्षिणाश्च।
अन्नप्रदानं मनसः समाधिः ।
पञ्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति ॥ १२.१९९.१९ ॥
ਪੂਰਾ ਮੰਤਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਹੇ ਗਏ ਯਗ, ਇੱਥੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ, ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮਫਲ ਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
12.199.20
गुणात्मकं कर्म वदन्ति वेदा ।
स्तस्मान्मन्त्रो मन्नपूर्वं हि कर्म।
विधिर्विधेयं मनसोपपत्तिः ।
फलस्य भोक्ता तु तथा शरीरी ॥ १२.१९९.२० ॥
ਵੇਦ ਕਰਮ ਨੂੰ ਗੁਣਾਤਮਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਧੀ, ਵਿਧੇਯ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਹੈ; ਫਲ ਦਾ ਭੋਗੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੀ ਹੈ।
12.199.21
शब्दाश्च रूपाणि रसाश्च पुण्याः ।
स्पर्शाश्च गन्धाश्च शुभास्तथैव।
नरोऽत्र हि स्थानगतः प्रभुः स्या ।
देतत्फलं सिद्ध्यति कर्मणोऽस्य ॥ १२.१९९.२१ ॥
ਸ਼ਬਦ, ਰੂਪ, ਪੁੰਨ ਰਸ, ਛੋਹਾਂ, ਗੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸੁਆਮੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਮ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.199.22
यद्यच्छरीरेण करोति कर्म ।
शरीरयुक्तः समुपाश्नुते तत्।
शरीरमेवायतनं सुखस्य ।
दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥ १२.१९९.२२ ॥
ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਹੀ ਸੁਖ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਵੀ ਸਰੀਰ ਹੀ ਹੈ।
12.199.23
वाचा तु यत्कर्म करोति किंचि ।
द्वाचैव सर्वं समुपाश्नुते तत्।
मनस्तु यत्कर्म करोति किंचि ।
न्मनःस्थ एवायमुपाश्नुते तत् ॥ १२.१९९.२३ ॥
ਬੋਲ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੋਲ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.199.24
यथायथा कर्मगुणां फलार्थी ।
करोत्ययं कर्मफले निविष्टः।
तथातथाऽयं गुणसंप्रयुक्तः ।
शुभाशुभं कर्मफलं भुनस्ति ॥ १२.१९९.२४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਫਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
12.199.25
मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती ।
तथा कृतं पूर्वमुपैति कर्म।
शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु ।
न तुष्यते वै परमः शरीरी ॥ १२.१९९.२५ ॥
ਮੱਛੀ ਜਿਵੇਂ ਧਾਰਾ ਦੇ ਉਲਟ ਤੈਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ (ਜੀਵ ਤੱਕ) ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਪਰਮ ਸ਼ਰੀਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
12.199.26
यतो जगत्सर्वमिदं प्रसूतं ।
ज्ञात्वाऽऽत्मवन्तो ह्युपयान्ति शान्तिम्।
यन्मन्त्रशब्देरकृतप्रकाशं ।
तदुच्यमानं शणु मे परं यत् ॥ १२.१९९.२६ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਸੁਣੋ।
12.199.27
रसैर्विमुक्तं विविधैश्च गन्धै ।
रशब्दमस्पर्शमरूपवच्च।
अग्राह्यमव्यक्तमवर्णमेकं ।
पञ्चप्रकारान्ससृजे प्रजानाम् ॥ १२.१९९.२७ ॥
ਰਸਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਗੰਧਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਰੂਪ ਨਹੀਂ; ਅਗ੍ਰਾਹ੍ਯ, ਅਵਿਅਕਤ, ਵਰਨਹੀਣ, ਇੱਕ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਚੇ।
12.199.28
न स्त्री पुमान्नापि नपुंसकं च ।
न सन्न चासत्सदसच्च तन्न।
पश्यन्ति तद्ब्रह्मविदो मनुष्या ।
स्तदक्षरं न क्षरतीति विद्धि ॥ १२.१९९.२८ ॥
ਉਹ ਨਾ ਇਸਤਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੁਰਸ਼, ਨਾ ਨਪੁੰਸਕ; ਨਾ ਸਤ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਤ, ਨਾ ਸਤ-ਅਸਤ ਹੀ। ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਹੈ, ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।