ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.200
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.200.1
अक्षरात्खं ततो वायुस्ततो ज्योतिस्ततो जलम् ।
जलात्प्रसूता जगती जगत्या जायते जगत् ॥ १२.२००.१ ॥
ଅକ୍ଷରରୁ ଆକାଶ, ତା'ପରେ ବାୟୁ, ତା'ପରେ ଜ୍ୟୋତି, ତା'ପରେ ଜଳ। ଜଳରୁ ପୃଥିବୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ପୃଥିବୀରୁ ଏହି ଜଗତ୍ ଜନ୍ମେ।
12.200.2
इमे शरीरैर्जलमेव गत्वा ।
जलाच्च तेजः पवनान्तरिक्षम्।
खाद्वै निवर्तन्ति न भाविनस्ते ।
ये भाविनस्ते परमाप्नुवन्ति ॥ १२.२००.२ ॥
ଶରୀରଧାରୀମାନେ ଜଳରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଜଳରୁ ତେଜ, ବାୟୁ, ଅନ୍ତରୀକ୍ଷକୁ ଯାʼନ୍ତି; ଆକାଶରୁ ସେମାନେ ଫେରନ୍ତି। ଭାବୀମାନେ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଭାବୀମାନେ ପରମକୁ ପାʼନ୍ତି।
12.200.3
नोष्णं न शीतं मृदु नापि तीक्ष्णं ।
नाम्लं कषायं मधुरं न तिक्तम्।
न शब्दवन्नापि च गन्धवत्त ।
न्न रूपवत्तत्परमस्वभावम् ॥ १२.२००.३ ॥
ଉଷ୍ଣ ନୁହେଁ, ଶୀତଳ ନୁହେଁ; କୋମଳ ନୁହେଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନୁହେଁ; ଅମ୍ଳ ନୁହେଁ, କଷାୟ ନୁହେଁ, ମଧୁର ନୁହେଁ, ତିକ୍ତ ନୁହେଁ; ଶବ୍ଦବିଶିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧବିଶିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ରୂପବିଶିଷ୍ଟ ନୁହେଁ — ସେହି ପରମ ଏପରି ସ୍ୱଭାବର ନୁହେଁ।
12.200.4
स्पर्शं तनुर्वेद रसं च जिह्वा ।
घ्राणं च गन्धाञ्श्रवणे च शब्दान्।
रूपाणि चक्षुर्नच तत्परं य ।
द्गृह्णन्त्यनध्यात्मविदो मनुष्याः ॥ १२.२००.४ ॥
ତ୍ୱଚା ସ୍ପର୍ଶ ଜାଣେ, ଜିହ୍ୱା ରସ, ନାସିକା ଗନ୍ଧ, କାନ ଶବ୍ଦ, ଆଖି ରୂପ; କିନ୍ତୁ ସେହି ପରମକୁ ନୁହେଁ — ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ନ ଜାଣିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
12.200.5
निवर्तयित्वा रसनां रसेभ्यो ।
घ्राणं च गन्धाच्छ्रवणे च शब्दात्।
स्पर्शात्तनुं रूपगुणात्तु चक्षु ।
स्ततः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.५ ॥
ଜିହ୍ୱାକୁ ରସରୁ, ନାସିକାକୁ ଗନ୍ଧରୁ, କାନକୁ ଶବ୍ଦରୁ, ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶରୁ, ଆଖିକୁ ରୂପଗୁଣରୁ ଫେରାଇ — ତା'ପରେ ସେ ସେହି ପରମକୁ ତା'ର ସ୍ୱଭାବ ସହିତ ଦେଖେ।
12.200.6
यतो गृहीत्वा हि करोति यच्च ।
यस्मिंश्च यामारभते प्रवृत्तिम्।
यस्मै च यद्येन च यश्च कर्ता ।
यत्कारणं तं स्वमुपेयमाहुः ॥ १२.२००.६ ॥
ଯାହାଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଯାହା କରେ, ଯାହାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଆରମ୍ଭ କରେ, ଯାହା ପାଇଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଯେ କର୍ତ୍ତା — ସେହି କାରଣକୁ ନିଜର ପ୍ରାପ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
12.200.7
यद्वाऽप्यभूद्व्यापकं साधकं च ।
यन्मन्त्रवत्स्थास्यति चापि लोके।
यः सर्वहेतुः परमार्थकारी ।
तत्कारणं कार्यमतो यदन्यत् ॥ १२.२००.७ ॥
ଯାହା ବ୍ୟାପକ ଓ ସାଧକ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଯାହା ମନ୍ତ୍ର ପରି ଲୋକରେ ସ୍ଥିର ରହିବ, ଯିଏ ସର୍ବହେତୁ ଏବଂ ପରମାର୍ଥ ସାଧନ କରେ — ସେହି କାରଣ; ଏଥିରୁ ଭିନ୍ନ ଯାହା ତାହା କାର୍ଯ୍ୟ।
12.200.8
यथा हि कश्चित्सुकृतैर्मनुष्यः ।
शुभाशुभं प्राप्नुते चाविरोधात्।
एवं शरीरेषु शुभाशुभेषु ।
स्वकर्मभिर्ज्ञानमिदं निवद्धम् ॥ १२.२००.८ ॥
ଯେପରି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସୁକର୍ମରୁ ଶୁଭାଶୁଭ ଅବିରୋଧରେ ପାଏ, ସେପରି ଶରୀରରେ ଶୁଭାଶୁଭ ନିଜ କର୍ମରୁ — ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏପରି ବନ୍ଧା ହୋଇଛି।
12.200.9
यथा प्रदीप्तः पुरतः प्रदीपः ।
प्रकाशमन्यस्य करोति दीप्यन्।
तथेह पञ्चेन्द्रियदीपवृक्षा ।
ज्ञानप्रदीप्ताः परवन्त एव ॥ १२.२००.९ ॥
ସମ୍ମୁଖରେ ଜଳୁଥିବା ଦୀପ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟକୁ ଆଲୋକ ଦିଏ, ସେହିପରି ଏଠାରେ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ — ଦୀପବୃକ୍ଷ — ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ।
12.200.10
यथा च राज्ञो बहवो ह्यमात्याः ।
पृथक् प्रमाणं प्रवदन्ति युक्ताः।
तद्वच्छरीरेषु भवन्ति पञ्च ।
ज्ञानैकदेशाः परमः स तेभ्यः ॥ १२.२००.१० ॥
ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ଅନେକ ଅମାତ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୃଥକ ପୃଥକ ପ୍ରମାଣ କୁହନ୍ତି, ସେପରି ଶରୀରରେ ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ଏକଦେଶ ଅଛି; ପରମ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ।
12.200.11
यथार्चिषोऽग्नेः पवनस्य वेगा ।
मरीचयोऽर्कस्य नदीषु चापः।
गच्छन्ति चायान्ति च संयताश्च ।
तद्वच्छरीराणि शरीरिणां तु ॥ १२.२००.११ ॥
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ପବନର ବେଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ, ନଦୀରେ ଜଳ ଯାଆନ୍ତି ଓ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରୁହନ୍ତି, ସେହିପରି ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟ।
12.200.12
यथा च कश्चित्परशुं गृहीत्वा ।
धूमं न पश्येज्ज्वलनं च काष्ठे।
तद्वच्छरीरोदरपाणिपादं ।
छित्त्वा न पश्यन्ति ततो यदन्य ॥ १२.२००.१२ ॥
ଯେପରି କେହି କୁରାଢ଼ି ଧରି କାଠରେ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେଖେନାହିଁ, ସେହିପରି ଶରୀର, ଉଦର, ହାତ ଓ ପାଦ କାଟି ସେମାନେ ସେଥିରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
12.200.13
तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य ।
धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात्।
तद्वत्सुबुद्धिः सममिन्द्रियार्थै ।
र्बुद्धः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.१३ ॥
ସେହି କାଠ ମନ୍ଥନ କଲେ ଯେପରି ଯତ୍ନରେ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ସୁବୁଦ୍ଧି ପୁରୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ ସମଭାବ ରଖି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେହି ସ୍ୱଭାବର ପରମକୁ ଦେଖେ।
12.200.14
यथात्मनोऽङ्गं पतितं पृथिव्यां ।
स्वप्नान्तरे पश्यति चात्मनोऽन्यत्।
श्रोत्रादियुक्तः सुमनाः सुबुद्धि ।
र्लिङ्गात्तथा गच्छति लिङ्गमन्यत् ॥ १२.२००.१४ ॥
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ମଣିଷ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଓ ନିଜଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖେ, ସେହିପରି ଶ୍ରବଣାଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଯୁକ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନମନା ଓ ସୁବୁଦ୍ଧି ଜୀବ ଲିଙ୍ଗରୁ ଅନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯାଏ।
12.200.15
उत्पत्तिवृद्धिक्षयमसन्निपातै ।
र्न युज्यतेऽसौ परमः शरीरी।
अनेन लिङ्गेन तु लिङ्गमन्य ।
द्गच्छत्यदृष्टः प्रतिसन्धियोगात् ॥ १२.२००.१५ ॥
ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଓ ସଂଯୋଗ-ବିୟୋଗ ସହିତ ସେହି ପରମ ଶରୀରୀ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ସେ ଅନ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହକୁ ଯାଏ, ପ୍ରତିସନ୍ଧି ଯୋଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ।
12.200.16
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो ।
न चापि संस्पर्शमुपैति किंचित्।
न चापि तैः साधयते स्वकार्यं ।
ते तं न पश्यन्ति स पश्यते तान् ॥ १२.२००.१६ ॥
ଆତ୍ମାର ରୂପ ସେ ଆଖିରେ ଦେଖେ ନାହିଁ, କିଛି ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସାଧେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ।
12.200.17
यथा समीपे ज्वलतोऽनलस्य ।
संतापजं रूपमुपैति कश्चित्।
न चान्तरा रूपगुणं बिभर्ति ।
तथैव तद्दृश्यते रूपमस्य ॥ १२.२००.१७ ॥
ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ନିକଟରେ ଯେପରି କେହି ତାପରୁ ଜନ୍ମିତ ରୂପ ପାଏ, ମଝିରେ ତାହା ରୂପଗୁଣ ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଏହାର ସେହି ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
12.200.18
तथा मनुष्यः परिमुच्य काय ।
मदृश्यमन्यद्विशते शरीरम्।
विसृज्य भूतेषु महत्सु देहं ।
तदाश्रयं चैव बिभर्ति रूपम् ॥ १२.२००.१८ ॥
ସେହିପରି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
12.200.19
खं वायुमग्निं सलिलं तथोर्वी ।
समन्ततोऽभ्याविशते शरीरी।
नान्याश्रयाः कर्मसु वर्तमानाः ।
श्रोत्रादयः पञ्चगुणाञ्श्रयन्ते ॥ १२.२००.१९ ॥
ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରବେଶ କରେ। କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ ଶ୍ରବଣ ଆଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
12.200.20
श्रोत्रं नभो घ्राणमथो पृथिव्या ।
स्तेजोमयं रूपमथो विपाकः।
जलाश्रयं तेज उक्तं रसं च ।
वाय्वात्मकः स्पर्शकृतो गुणश्च ॥ १२.२००.२० ॥
ଶ୍ରୋତ୍ର ଆକାଶରୁ, ଘ୍ରାଣ ପୃଥିବୀରୁ; ରୂପ ତେଜୋମୟ, ପରିପାକ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଜଳାଶ୍ରିତ ତେଜ କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ରସ; ବାୟୁସ୍ୱରୂପ, ସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ।
12.200.21
महत्सु भूतेषु च सन्ति पञ्च ।
पञ्चेन्द्रियार्थेषु तथेन्द्रियाणि।
सर्वाणि चैतानि मनोनुगानि ।
बुद्धिं मनोऽन्वेति मतिः स्वभावम् ॥ १२.२००.२१ ॥
ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଟି ଅଛି; ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏ ସବୁ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ମନ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ମତି ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.200.22
शुभाशुभं कर्म कृतं यदस्य ।
तदेव प्रेत्याददतेऽन्यदेहे।
मनोऽनुवर्तन्ति परावराणि ।
जलौकसः स्रोत इवानुकूलम् ॥ १२.२००.२२ ॥
ଏହାର କୃତ ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମ ଯାହା, ତାହା ହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ସବୁ ମନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଜଳଚରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ସ୍ରୋତ ପରି।
12.200.23
चलं यथा दृष्टिपथं परैति ।
सूक्ष्मं महद्रूपमिवावभाति।
तातप्यमानो न पतेच्च धीरः ।
परं तथा बुद्धिपथं परैति ॥ १२.२००.२३ ॥
ଗତିଶୀଳ ବସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟିପଥ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ରୂପ ପରି ପ୍ରତୀତ ହୁଏ; ତପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀର ପୁରୁଷ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ପରମ ବୁଦ୍ଧିପଥ ଅତିକ୍ରମ କରେ।