มหาภารตะ · อัธยายะ 12.200
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.200.1
अक्षरात्खं ततो वायुस्ततो ज्योतिस्ततो जलम् ।
जलात्प्रसूता जगती जगत्या जायते जगत् ॥ १२.२००.१ ॥
จากอักษระนั้นเกิดอากาศ จากอากาศเกิดลม จากลมเกิดแสง จากแสงเกิดน้ำ จากน้ำเกิดแผ่นดิน และจากแผ่นดินโลกนี้จึงเกิดขึ้น
12.200.2
इमे शरीरैर्जलमेव गत्वा ।
जलाच्च तेजः पवनान्तरिक्षम्।
खाद्वै निवर्तन्ति न भाविनस्ते ।
ये भाविनस्ते परमाप्नुवन्ति ॥ १२.२००.२ ॥
สัตว์ที่มีร่างกายเมื่อรวมเข้ากับน้ำแล้วก็ไปจากน้ำสู่ไฟ ลม และอากาศ และกลับจากอากาศ ผู้ที่ยังอยู่ใต้การเกิดนั้นไม่กลับมา ส่วนผู้ที่ยังอยู่ใต้การเกิดจะบรรลุสิ่งสูงสุด
12.200.3
नोष्णं न शीतं मृदु नापि तीक्ष्णं ।
नाम्लं कषायं मधुरं न तिक्तम्।
न शब्दवन्नापि च गन्धवत्त ।
न्न रूपवत्तत्परमस्वभावम् ॥ १२.२००.३ ॥
ไม่ร้อน ไม่เย็น ไม่อ่อน ไม่แหลม ไม่เปรี้ยว ไม่ฝาด ไม่หวาน ไม่ขม ไม่มีเสียง ไม่มีกลิ่น และไม่มีรูป สิ่งสูงสุดนั้นไม่มีลักษณะเช่นนั้น
12.200.4
स्पर्शं तनुर्वेद रसं च जिह्वा ।
घ्राणं च गन्धाञ्श्रवणे च शब्दान्।
रूपाणि चक्षुर्नच तत्परं य ।
द्गृह्णन्त्यनध्यात्मविदो मनुष्याः ॥ १२.२००.४ ॥
ผิวกายรู้สัมผัส ลิ้นรู้รส จมูกรู้กลิ่น หูรู้เสียง ตารู้รูป แต่ไม่รู้สิ่งสูงสุดนั้น มนุษย์ผู้ไม่รู้ตนจับต้องสิ่งนั้นได้เพียงทางเหล่านี้
12.200.5
निवर्तयित्वा रसनां रसेभ्यो ।
घ्राणं च गन्धाच्छ्रवणे च शब्दात्।
स्पर्शात्तनुं रूपगुणात्तु चक्षु ।
स्ततः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.५ ॥
เมื่อดึงลิ้นกลับจากรส จมูกจากกลิ่น หูจากเสียง กายจากสัมผัส และตาจากคุณของรูป แล้วจึงเห็นสิ่งสูงสุดนั้นตามธรรมชาติของมันเอง
12.200.6
यतो गृहीत्वा हि करोति यच्च ।
यस्मिंश्च यामारभते प्रवृत्तिम्।
यस्मै च यद्येन च यश्च कर्ता ।
यत्कारणं तं स्वमुपेयमाहुः ॥ १२.२००.६ ॥
สิ่งที่ผู้นั้นยึดถือแล้วทำสิ่งใด สิ่งที่เขาเริ่มกิจกรรมในนั้น สิ่งที่เพื่อสิ่งนั้น ด้วยสิ่งนั้น และผู้ใดเป็นผู้กระทำ เขาเรียกเหตุนั้นว่าสิ่งที่ต้องบรรลุด้วยตนเอง
12.200.7
यद्वाऽप्यभूद्व्यापकं साधकं च ।
यन्मन्त्रवत्स्थास्यति चापि लोके।
यः सर्वहेतुः परमार्थकारी ।
तत्कारणं कार्यमतो यदन्यत् ॥ १२.२००.७ ॥
สิ่งที่แผ่ซ่านอยู่และทำให้สำเร็จ หรือสิ่งที่จะดำรงอยู่ในโลกเหมือนมนต์ สิ่งที่เป็นเหตุของทั้งปวงและทำประโยชน์สูงสุด นั่นคือเหตุ สิ่งอื่นนอกจากนี้คือผล
12.200.8
यथा हि कश्चित्सुकृतैर्मनुष्यः ।
शुभाशुभं प्राप्नुते चाविरोधात्।
एवं शरीरेषु शुभाशुभेषु ।
स्वकर्मभिर्ज्ञानमिदं निवद्धम् ॥ १२.२००.८ ॥
เช่นเดียวกับที่มนุษย์คนหนึ่งด้วยกรรมดีของตน ย่อมได้รับสิ่งดีและสิ่งชั่วโดยไม่ขัดแย้ง ในร่างทั้งหลายที่มีดีและชั่ว ก็เป็นเช่นนั้นด้วยกรรมของตนเอง ความรู้นี้จึงผูกโยงไว้ดังนี้
12.200.9
यथा प्रदीप्तः पुरतः प्रदीपः ।
प्रकाशमन्यस्य करोति दीप्यन्।
तथेह पञ्चेन्द्रियदीपवृक्षा ।
ज्ञानप्रदीप्ताः परवन्त एव ॥ १२.२००.९ ॥
เช่นตะเกียงที่จุดอยู่ข้างหน้า ทำแสงให้แก่ผู้อื่นขณะที่ตัวเองส่องแสงอยู่ ฉันใด ในที่นี้ อินทรีย์ทั้งห้าซึ่งเปรียบเหมือนต้นตะเกียง แม้จุดขึ้นด้วยความรู้ก็ยังต้องพึ่งพาสิ่งอื่น ฉันนั้น
12.200.10
यथा च राज्ञो बहवो ह्यमात्याः ।
पृथक् प्रमाणं प्रवदन्ति युक्ताः।
तद्वच्छरीरेषु भवन्ति पञ्च ।
ज्ञानैकदेशाः परमः स तेभ्यः ॥ १२.२००.१० ॥
เช่นอำมาตย์ทั้งหลายของพระราชา ผู้ควรแก่หน้าที่ย่อมกล่าวหลักฐานต่างกันไป ฉันใด ในร่างทั้งหลายก็มีความรู้เป็นส่วนย่อยห้าประการ และสิ่งสูงสุดนั้นแตกต่างจากส่วนเหล่านั้น ฉันนั้น
12.200.11
यथार्चिषोऽग्नेः पवनस्य वेगा ।
मरीचयोऽर्कस्य नदीषु चापः।
गच्छन्ति चायान्ति च संयताश्च ।
तद्वच्छरीराणि शरीरिणां तु ॥ १२.२००.११ ॥
เช่นเปลวไฟของไฟ แรงของลม รัศมีของพระอาทิตย์ และน้ำในแม่น้ำ ย่อมไปและมา และอยู่ติดกันไว้ ฉันใด ร่างของสัตว์ที่มีร่างก็เป็นเช่นนั้น ฉันนั้น
12.200.12
यथा च कश्चित्परशुं गृहीत्वा ।
धूमं न पश्येज्ज्वलनं च काष्ठे।
तद्वच्छरीरोदरपाणिपादं ।
छित्त्वा न पश्यन्ति ततो यदन्य ॥ १२.२००.१२ ॥
เช่นคนที่ถือขวานไปตัดท่อนไม้ ย่อมไม่เห็นควันหรือไฟในไม้ ฉันใด เมื่อตัดร่างกาย ท้อง มือ และเท้าออกแล้ว คนก็ไม่เห็นสิ่งอื่นใดนอกจากนั้น ฉันนั้น
12.200.13
तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य ।
धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात्।
तद्वत्सुबुद्धिः सममिन्द्रियार्थै ।
र्बुद्धः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.१३ ॥
เช่นเมื่อกวนท่อนไม้เหล่านั้นด้วยความพยายาม ก็เห็นควันและไฟ ฉันใด ผู้มีปัญญาที่ตื่นตัวและมีจิตสม่ำเสมอต่อวัตถุของอินทรีย์ ย่อมเห็นสิ่งสูงสุดตามธรรมชาติของมัน ฉันนั้น
12.200.14
यथात्मनोऽङ्गं पतितं पृथिव्यां ।
स्वप्नान्तरे पश्यति चात्मनोऽन्यत्।
श्रोत्रादियुक्तः सुमनाः सुबुद्धि ।
र्लिङ्गात्तथा गच्छति लिङ्गमन्यत् ॥ १२.२००.१४ ॥
เช่นในความฝันคนเห็นอวัยวะของตนล้มลงบนพื้นดิน และเห็นสิ่งอื่นที่ไม่ใช่ตน ฉันใด ผู้ที่มีหูและอินทรีย์อื่น มีจิตใจผ่องใสและปัญญาดี ย่อมผ่านจากร่างละเอียดหนึ่งไปสู่ร่างละเอียดอีกหนึ่ง ฉันนั้น
12.200.15
उत्पत्तिवृद्धिक्षयमसन्निपातै ।
र्न युज्यतेऽसौ परमः शरीरी।
अनेन लिङ्गेन तु लिङ्गमन्य ।
द्गच्छत्यदृष्टः प्रतिसन्धियोगात् ॥ १२.२००.१५ ॥
ตนสูงสุดผู้มีร่างนั้นไม่ถูกผูกมัดด้วยการเกิด การเจริญ การเสื่อม หรือการประสานและการแยก ด้วยร่างละเอียดนี้ เขาผ่านไปสู่ร่างละเอียดอีกหนึ่ง โดยมองไม่เห็น ผ่านการเชื่อมโยงแห่งการต่อกัน
12.200.16
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो ।
न चापि संस्पर्शमुपैति किंचित्।
न चापि तैः साधयते स्वकार्यं ।
ते तं न पश्यन्ति स पश्यते तान् ॥ १२.२००.१६ ॥
เขาไม่เห็นรูปของตนด้วยตา และก็ไม่ได้รับการสัมผัสใดๆ ทั้งไม่ได้ทำกิจของตนด้วยอินทรีย์เหล่านั้น อินทรีย์เหล่านั้นไม่เห็นเขา แต่เขาเห็นอินทรีย์เหล่านั้น
12.200.17
यथा समीपे ज्वलतोऽनलस्य ।
संतापजं रूपमुपैति कश्चित्।
न चान्तरा रूपगुणं बिभर्ति ।
तथैव तद्दृश्यते रूपमस्य ॥ १२.२००.१७ ॥
เช่นใกล้กองไฟที่กำลังลุกโชน คนหนึ่งได้รูปร่างที่เกิดจากความร้อน และระหว่างนั้นก็ไม่ได้รับคุณของรูป ฉันใด รูปของเขาก็ถูกเห็นฉันนั้น
12.200.18
तथा मनुष्यः परिमुच्य काय ।
मदृश्यमन्यद्विशते शरीरम्।
विसृज्य भूतेषु महत्सु देहं ।
तदाश्रयं चैव बिभर्ति रूपम् ॥ १२.२००.१८ ॥
เช่นนั้นเอง มนุษย์เมื่อละทิ้งร่างกาย ก็เข้าสู่ร่างอื่นที่มองไม่เห็น เมื่อทิ้งร่างไว้ในธาตุใหญ่ทั้งหลาย และอาศัยธาตุเหล่านั้น ก็ทรงรูปไว้
12.200.19
खं वायुमग्निं सलिलं तथोर्वी ।
समन्ततोऽभ्याविशते शरीरी।
नान्याश्रयाः कर्मसु वर्तमानाः ।
श्रोत्रादयः पञ्चगुणाञ्श्रयन्ते ॥ १२.२००.१९ ॥
ผู้มีร่างเข้าไปในอากาศ ลม ไฟ น้ำ และแผ่นดินทุกด้าน อินทรีย์มีหูเป็นต้น เมื่อทำหน้าที่อยู่โดยไม่มีที่พึ่งอื่น ย่อมอาศัยคุณทั้งห้า
12.200.20
श्रोत्रं नभो घ्राणमथो पृथिव्या ।
स्तेजोमयं रूपमथो विपाकः।
जलाश्रयं तेज उक्तं रसं च ।
वाय्वात्मकः स्पर्शकृतो गुणश्च ॥ १२.२००.२० ॥
หูเกิดจากอากาศ จมูกจากแผ่นดิน รูปที่ประกอบด้วยแสงจากไฟ และการสุกงอมของมัน ไฟกล่าวว่าอาศัยน้ำ และรสก็เช่นกัน คุณของลมตามธรรมชาติซึ่งเกิดจากการสัมผัส
12.200.21
महत्सु भूतेषु च सन्ति पञ्च ।
पञ्चेन्द्रियार्थेषु तथेन्द्रियाणि।
सर्वाणि चैतानि मनोनुगानि ।
बुद्धिं मनोऽन्वेति मतिः स्वभावम् ॥ १२.२००.२१ ॥
ในบรรดาภูตใหญ่มีอยู่ห้า และอินทรีย์ทั้งหลายก็มีอยู่ในบรรดาอารมณ์ทั้งห้าเช่นกัน อินทรีย์ทั้งหมดนี้ล้วนตามใจ ใจตามปัญญา และความเห็นตามสภาวะ
12.200.22
शुभाशुभं कर्म कृतं यदस्य ।
तदेव प्रेत्याददतेऽन्यदेहे।
मनोऽनुवर्तन्ति परावराणि ।
जलौकसः स्रोत इवानुकूलम् ॥ १२.२००.२२ ॥
กรรมดีหรือชั่วที่บุคคลนี้ได้กระทำไว้ สิ่งนั้นแหละที่ถูกนำไปหลังความตาย ไปยังอีกร่างหนึ่ง สิ่งสูงและต่ำทั้งหลายล้วนตามใจ เหมือนกระแสน้ำที่เอื้อต่อสัตว์ที่อาศัยในน้ำ
12.200.23
चलं यथा दृष्टिपथं परैति ।
सूक्ष्मं महद्रूपमिवावभाति।
तातप्यमानो न पतेच्च धीरः ।
परं तथा बुद्धिपथं परैति ॥ १२.२००.२३ ॥
เหมือนวัตถุที่เคลื่อนไหวพ้นไปจากขอบเขตการมองเห็น และแม้จะละเอียดก็ปรากฏเหมือนรูปใหญ่ ผู้มั่นคงและฉลาดแม้จะถูกเผาร้อนก็ไม่ควรล้มลง ฉันใดก็ฉันนั้น สิ่งสูงสุดย่อมพ้นไปจากขอบเขตของปัญญา