Mahābhārata · Adhyāya 12.200
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.200.1
अक्षरात्खं ततो वायुस्ततो ज्योतिस्ततो जलम् ।
जलात्प्रसूता जगती जगत्या जायते जगत् ॥ १२.२००.१ ॥
Dari yang tak musnah lahirlah angkasa, lalu udara, lalu cahaya, lalu air. Dari air lahirlah bumi, dan dari bumi lahirlah dunia ini.
12.200.2
इमे शरीरैर्जलमेव गत्वा ।
जलाच्च तेजः पवनान्तरिक्षम्।
खाद्वै निवर्तन्ति न भाविनस्ते ।
ये भाविनस्ते परमाप्नुवन्ति ॥ १२.२००.२ ॥
Makhluk berbadan, setelah melebur ke dalam air, pergi dari air ke api, angin, dan angkasa, lalu kembali dari angkasa. Yang terikat pada menjadi tidak kembali; yang tidak terikat pada menjadi mencapai yang tertinggi.
12.200.3
नोष्णं न शीतं मृदु नापि तीक्ष्णं ।
नाम्लं कषायं मधुरं न तिक्तम्।
न शब्दवन्नापि च गन्धवत्त ।
न्न रूपवत्तत्परमस्वभावम् ॥ १२.२००.३ ॥
Ia tidak panas, tidak dingin; tidak lembut, tidak tajam; tidak asam, tidak sepat, tidak manis, tidak pahit; tidak memiliki suara, bau, maupun bentuk. Yang tertinggi itu bukanlah berwatak demikian.
12.200.4
स्पर्शं तनुर्वेद रसं च जिह्वा ।
घ्राणं च गन्धाञ्श्रवणे च शब्दान्।
रूपाणि चक्षुर्नच तत्परं य ।
द्गृह्णन्त्यनध्यात्मविदो मनुष्याः ॥ १२.२००.४ ॥
Kulit mengenal sentuhan, lidah mengenal rasa, hidung mengenal bau, telinga mengenal bunyi, mata mengenal rupa; tetapi bukan yang tertinggi. Manusia yang tidak mengenal diri hanya menangkapnya dengan cara itu.
12.200.5
निवर्तयित्वा रसनां रसेभ्यो ।
घ्राणं च गन्धाच्छ्रवणे च शब्दात्।
स्पर्शात्तनुं रूपगुणात्तु चक्षु ।
स्ततः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.५ ॥
Setelah menarik lidah dari rasa, hidung dari bau, telinga dari bunyi, tubuh dari sentuhan, dan mata dari sifat rupa, barulah orang melihat yang tertinggi itu dalam hakikat dirinya.
12.200.6
यतो गृहीत्वा हि करोति यच्च ।
यस्मिंश्च यामारभते प्रवृत्तिम्।
यस्मै च यद्येन च यश्च कर्ता ।
यत्कारणं तं स्वमुपेयमाहुः ॥ १२.२००.६ ॥
Setelah menggenggam apa yang dari situ ia lakukan, apa yang di dalamnya ia mulai perbuatannya, untuk apa, dengan apa, dan siapa pelakunya — sebab itulah yang disebut sebagai yang harus dicapai sebagai milik sendiri.
12.200.7
यद्वाऽप्यभूद्व्यापकं साधकं च ।
यन्मन्त्रवत्स्थास्यति चापि लोके।
यः सर्वहेतुः परमार्थकारी ।
तत्कारणं कार्यमतो यदन्यत् ॥ १२.२००.७ ॥
Apa yang telah meliputi dan mewujudkan, atau yang akan tetap ada di dunia seperti mantra, yang menjadi sebab segala sesuatu dan mewujudkan tujuan tertinggi — itulah sebab; yang lain darinya adalah akibat.
12.200.8
यथा हि कश्चित्सुकृतैर्मनुष्यः ।
शुभाशुभं प्राप्नुते चाविरोधात्।
एवं शरीरेषु शुभाशुभेषु ।
स्वकर्मभिर्ज्ञानमिदं निवद्धम् ॥ १२.२००.८ ॥
Sebagaimana seseorang dengan perbuatan baiknya memperoleh yang baik dan yang buruk tanpa pertentangan, demikian pula dalam tubuh-tubuh, yang baik dan buruk datang karena perbuatan sendiri — demikianlah pengetahuan ini terikat.
12.200.9
यथा प्रदीप्तः पुरतः प्रदीपः ।
प्रकाशमन्यस्य करोति दीप्यन्।
तथेह पञ्चेन्द्रियदीपवृक्षा ।
ज्ञानप्रदीप्ताः परवन्त एव ॥ १२.२००.९ ॥
Seperti lampu menyala di depan yang memberi cahaya bagi yang lain sambil bercahaya sendiri, demikian di sini lima indra — pohon-pohon pelita — meski dinyalakan oleh pengetahuan, tetap bergantung pada yang lain.
12.200.10
यथा च राज्ञो बहवो ह्यमात्याः ।
पृथक् प्रमाणं प्रवदन्ति युक्ताः।
तद्वच्छरीरेषु भवन्ति पञ्च ।
ज्ञानैकदेशाः परमः स तेभ्यः ॥ १२.२००.१० ॥
Seperti banyak menteri seorang raja yang dengan tepat menyatakan bukti-bukti yang terpisah, demikian dalam tubuh-tubuh terdapat lima bagian pengetahuan, dan yang tertinggi berbeda dari semuanya itu.
12.200.11
यथार्चिषोऽग्नेः पवनस्य वेगा ।
मरीचयोऽर्कस्य नदीषु चापः।
गच्छन्ति चायान्ति च संयताश्च ।
तद्वच्छरीराणि शरीरिणां तु ॥ १२.२००.११ ॥
Seperti nyala api, arus angin, sinar matahari, dan air sungai yang pergi dan datang serta tetap terkendali, demikian pula tubuh makhluk yang berbadan.
12.200.12
यथा च कश्चित्परशुं गृहीत्वा ।
धूमं न पश्येज्ज्वलनं च काष्ठे।
तद्वच्छरीरोदरपाणिपादं ।
छित्त्वा न पश्यन्ति ततो यदन्य ॥ १२.२००.१२ ॥
Seperti orang yang membawa kapak tidak melihat asap maupun api dalam kayu, demikian pula setelah memotong tubuh, perut, tangan dan kaki, mereka tidak melihat sesuatu yang lain darinya.
12.200.13
तान्येव काष्ठानि यथा विमथ्य ।
धूमं च पश्येज्ज्वलनं च योगात्।
तद्वत्सुबुद्धिः सममिन्द्रियार्थै ।
र्बुद्धः परं पश्यति तत्स्वभावम् ॥ १२.२००.१३ ॥
Seperti dengan menggosok potongan-potongan kayu itu dengan usaha, asap dan api terlihat, demikian pula orang bijak yang terjaga dan seimbang terhadap objek indera melihat yang tertinggi dalam sifat aslinya.
12.200.14
यथात्मनोऽङ्गं पतितं पृथिव्यां ।
स्वप्नान्तरे पश्यति चात्मनोऽन्यत्।
श्रोत्रादियुक्तः सुमनाः सुबुद्धि ।
र्लिङ्गात्तथा गच्छति लिङ्गमन्यत् ॥ १२.२००.१४ ॥
Seperti dalam mimpi seseorang melihat anggota tubuhnya sendiri terjatuh di tanah dan sesuatu yang lain dari dirinya, demikian pula makhluk yang dilengkapi pendengaran dan indera lainnya, berpikiran tenang dan berakal baik, berpindah dari tubuh halus yang satu ke tubuh halus yang lain.
12.200.15
उत्पत्तिवृद्धिक्षयमसन्निपातै ।
र्न युज्यतेऽसौ परमः शरीरी।
अनेन लिङ्गेन तु लिङ्गमन्य ।
द्गच्छत्यदृष्टः प्रतिसन्धियोगात् ॥ १२.२००.१५ ॥
Diri yang tertinggi dan berbadan tidak terikat oleh kelahiran, pertumbuhan, kemerosotan, atau persatuan dan perpisahan. Dengan tubuh halus ini ia pergi ke tubuh halus lain, tak terlihat, melalui hubungan kesinambungan.
12.200.16
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो ।
न चापि संस्पर्शमुपैति किंचित्।
न चापि तैः साधयते स्वकार्यं ।
ते तं न पश्यन्ति स पश्यते तान् ॥ १२.२००.१६ ॥
Ia tidak melihat rupa diri dengan mata, tidak pula memperoleh sentuhan apa pun. Dengan semua itu ia tidak menyelesaikan tugasnya sendiri. Mereka tidak melihatnya; ia melihat mereka.
12.200.17
यथा समीपे ज्वलतोऽनलस्य ।
संतापजं रूपमुपैति कश्चित्।
न चान्तरा रूपगुणं बिभर्ति ।
तथैव तद्दृश्यते रूपमस्य ॥ १२.२००.१७ ॥
Seperti dekat api yang menyala seseorang memperoleh rupa yang lahir dari panas, dan di antaranya ia tidak membawa sifat rupa; demikianlah rupanya itu terlihat.
12.200.18
तथा मनुष्यः परिमुच्य काय ।
मदृश्यमन्यद्विशते शरीरम्।
विसृज्य भूतेषु महत्सु देहं ।
तदाश्रयं चैव बिभर्ति रूपम् ॥ १२.२००.१८ ॥
Demikian pula manusia, setelah meninggalkan tubuhnya, memasuki tubuh lain yang tak terlihat; meninggalkan tubuhnya di antara unsur-unsur agung dan bersandar padanya, ia memikul rupa.
12.200.19
खं वायुमग्निं सलिलं तथोर्वी ।
समन्ततोऽभ्याविशते शरीरी।
नान्याश्रयाः कर्मसु वर्तमानाः ।
श्रोत्रादयः पञ्चगुणाञ्श्रयन्ते ॥ १२.२००.१९ ॥
Makhluk yang bertubuh memasuki ruang, udara, api, air, dan bumi dari segala sisi. Indra-indra, dimulai dari pendengaran, yang sibuk dalam tindakannya dan tanpa sandaran lain, bergantung pada lima kualitas.
12.200.20
श्रोत्रं नभो घ्राणमथो पृथिव्या ।
स्तेजोमयं रूपमथो विपाकः।
जलाश्रयं तेज उक्तं रसं च ।
वाय्वात्मकः स्पर्शकृतो गुणश्च ॥ १२.२००.२० ॥
Pendengaran berasal dari angkasa, penciuman dari bumi; wujud terbuat dari cahaya api, begitu pula kematangannya; api dikatakan bertumpu pada air, begitu pula rasa; dan kualitas berwatak udara, yang dihasilkan oleh sentuhan.
12.200.21
महत्सु भूतेषु च सन्ति पञ्च ।
पञ्चेन्द्रियार्थेषु तथेन्द्रियाणि।
सर्वाणि चैतानि मनोनुगानि ।
बुद्धिं मनोऽन्वेति मतिः स्वभावम् ॥ १२.२००.२१ ॥
Di antara unsur-unsur agung ada lima; demikian pula ada indera dalam lima objek indera. Semua ini mengikuti pikiran; pikiran mengikuti intelek, dan pemahaman mengikuti watak diri.
12.200.22
शुभाशुभं कर्म कृतं यदस्य ।
तदेव प्रेत्याददतेऽन्यदेहे।
मनोऽनुवर्तन्ति परावराणि ।
जलौकसः स्रोत इवानुकूलम् ॥ १२.२००.२२ ॥
Perbuatan baik maupun buruk yang telah dilakukan olehnya itulah yang diambil setelah mati dalam tubuh lain. Yang tinggi dan yang rendah semuanya mengikuti pikiran, seperti arus yang menguntungkan bagi makhluk air.
12.200.23
चलं यथा दृष्टिपथं परैति ।
सूक्ष्मं महद्रूपमिवावभाति।
तातप्यमानो न पतेच्च धीरः ।
परं तथा बुद्धिपथं परैति ॥ १२.२००.२३ ॥
Seperti benda yang bergerak melampaui jangkauan penglihatan, dan meski halus tampak seperti wujud besar, demikian pula orang bijak yang teguh, meski tersiksa, tidak boleh jatuh. Demikian pula yang tertinggi melampaui jalan intelek.