ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.201
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.201.1
यदिन्द्रियैस्तूपगतैः पुरस्ता ।
त्प्राप्तान्गुणान्संस्मरते चिराय।
तेष्विन्द्रियेषूपहतेषु पश्चा ।
त्स बुद्धिरूपः परमः स्वभावः ॥ १२.२०१.१ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିକଟକୁ ଆସି ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦିଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ବହୁକାଳ ସ୍ମରଣ କରେ; ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାର ସ୍ୱଭାବ ବୁଦ୍ଧିରୂପ ଓ ପରମ ରହେ।
12.201.2
य इन्द्रियार्थान्युगपत्समन्ता ।
न्नावेक्षते कृत्स्नशस्तुल्यकालम्।
यथाक्रमं संचरते स विद्वां ।
स्तस्मात्स एकः परमः शरीरी ॥ १२.२०१.२ ॥
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ, ଚାରିପାଶରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଏକା ସମୟରେ ନ ଦେଖି କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଚରଣ କରେ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ; ତେଣୁ ସେ ହିଁ ଏକ, ପରମ ଦେହଧାରୀ।
12.201.3
हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम् ॥ १२.२०१.३ ॥
ପବନ ଇନ୍ଧନରେ ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି (ଜ୍ୱଳାଏ)।
12.201.4
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो ।
न पश्यति स्पर्शनमिन्द्रियेन्द्रियम्।
न श्रोत्रलिङ्गं श्रवणेन दर्शनं ।
तथा कृतं पश्यति तद्विनश्यति ॥ १२.२०१.४ ॥
ଚକ୍ଷୁରେ ଆତ୍ମାର ରୂପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଗୋଟିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସ୍ପର୍ଶ ଦେଖେ ନାହିଁ; ଶ୍ରବଣଚିହ୍ନ କାନରେ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି କୃତ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.201.5
श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वंस्वमात्मानमात्मना ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यति ॥ १२.२०१.५ ॥
କାନ ଆଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ଦେଖେ ନାହିଁ; ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।
12.201.6
यथा हिमवतः पार्श्वे पृष्ठं चन्द्रमसो यथा ।
न दृष्टपूर्वं मनुजैर्न च तन्नास्ति तावता ॥ १२.२०१.६ ॥
ହିମାଳୟର ପାର୍ଶ୍ୱର ପଛଭାଗ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପୃଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖି ନାହାନ୍ତି; ସେତିକିରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ନାହିଁ ବୋଲି ହୁଏ ନାହିଁ।
12.201.7
तद्वद्भूतेषु भूतात्मा सूक्ष्मो ज्ञानात्मवानसौ ।
अदृष्टपूर्वश्चक्षुर्म्यां न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०१.७ ॥
ସେହିପରି ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂତାତ୍ମା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ। ଆଖିରେ ସେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେତିକିରେ ସେ ନାହିଁ ଏପରି ନୁହେଁ।
12.201.8
पश्यन्नपि यथा लक्ष्म जनः सोमेन विन्दति ।
एवमस्ति न चोत्पन्नं न च तन्न परायणम् ॥ १२.२०१.८ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଯେପରି ତାହା ଜାଣେ, ସେପରି ତାହା ଅଛି; ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଏବଂ ତାହା ପରମ ଆଶ୍ରୟ ନୁହେଁ ଏପରି ନୁହେଁ।
12.201.9
रूपवन्तमरूपत्वादुदयास्तमने बुधाः ।
धिया समनुपश्यन्ति तद्गताः सवितुर्गतिम् ॥ १२.२०१.९ ॥
ରୂପବାନକୁ ଅରୂପ ହେବା ହେତୁ, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ସବିତାଙ୍କ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ।
12.201.10
तथा बुद्धिप्रदीपेन दूरस्थं सुविपश्चितः ।
प्रत्यासन्नं निषीदन्ति ज्ञेयं ज्ञानाभिसंहितम् ॥ १२.२०१.१० ॥
ସେହିପରି ବୁଦ୍ଧିର ଦୀପରେ ସୁବିଦ୍ୱାନମାନେ ଦୂରସ୍ଥକୁ ନିକଟସ୍ଥ ପରି ବସି ଜାଣନ୍ତି; ଜ୍ଞାନରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞେୟକୁ।
12.201.11
न हि स्वल्वनुपायेन कश्चिदर्थोऽभिसिद्ध्यति ।
सूत्रजालैर्यथा मत्स्यान्बध्नन्ति जलजीविनः ॥ १२.२०१.११ ॥
ପ୍ରକୃତରେ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ଜଳରେ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଲୋକେ ସୂତାଜାଲରେ ମାଛ ବାନ୍ଧନ୍ତି ପରି।
12.201.12
मृगैर्मृगाणां ग्रहणं पक्षिणां पक्षिभिर्यथा ।
गजानां च गजैरेव ज्ञेयं ज्ञानेन गृह्यते ॥ १२.२०१.१२ ॥
ମୃଗମାନେ ମୃଗଙ୍କୁ, ପକ୍ଷୀମାନେ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ହାତୀମାନେ ହାତୀଙ୍କୁ ହିଁ ଧରନ୍ତି ପରି; ସେହିପରି ଜ୍ଞେୟ ଜ୍ଞାନରେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ ହୁଏ।
12.201.13
अहिरेव ह्यहेः पादान्पश्यतीति निदर्शनम् ।
तद्वन्मूर्तिषु मूर्तिस्थं ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०१.१३ ॥
ସାପ ହିଁ ସାପର ପାଦକୁ ଦେଖେ — ଏହା ଏକ ଉଦାହରଣ। ସେହିପରି ମୂର୍ତ୍ତ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ମୂର୍ତ୍ତକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହା ଦେଖାଯାଏ।
12.201.14
नोत्सहन्ते यथा वेत्तुमिन्द्रियैरिन्द्रियाण्यपि ।
तथैवेह परा बुद्धिः परं बुद्ध्या न पश्यति ॥ १२.२०१.१४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ସେହିପରି ଏଠାରେ ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ପରମକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
12.201.15
यथा चन्द्रो ह्यमावास्यामलिङ्गत्वान्न दृश्यते ।
न च नाशोऽस्य भवति तथा विद्धि शरीरिणम् ॥ १२.२०१.१५ ॥
ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲିଙ୍ଗହୀନତା ହେତୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ପୁଣି ତାହାର ବିନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେହିପରି ଶରୀରୀକୁ ଜାଣ।
12.201.16
क्षीणकोशो ह्यमावास्यां चन्द्रमा न प्रकाशते ।
तद्वन्मूर्तिविमुक्तोऽसौ शरीरी नोपलभ्यते ॥ १२.२०१.१६ ॥
କ୍ଷୀଣ-ମଣ୍ଡଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ନାହିଁ; ସେହିପରି ରୂପରୁ ମୁକ୍ତ ସେହି ଶରୀରୀ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.201.17
यथा कोशान्तरं प्राप्य चन्द्रमा भ्राजते पुनः ।
तद्वल्लिङ्गान्तरं प्राप्य शरीरी भ्राजते पुनः ॥ १२.२०१.१७ ॥
ଅନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ପାଇ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପାଇ ଶରୀରୀ ପୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
12.201.18
जन्म बुद्धिः क्षयश्चास्य प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।
सा तु चन्द्रमसो व्यक्तिर्न तु तस्य शरीरिणः ॥ १२.२०१.१८ ॥
ଏହାର ଜନ୍ମ, ବୁଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଜଣାପଡେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ପ୍ରକାଶ ଚନ୍ଦ୍ରର, ଶରୀରୀର ନୁହେଁ।
12.201.19
उत्पत्तिवृद्धिव्ययतो यथा स इति गृह्यते ।
चन्द्र एव त्वमावास्यां तथा भवति मूर्तिमान् ॥ १२.२०१.१९ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ, ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେ ରୂପହୀନ ହୁଏ।
12.201.20
नाभिसर्पद्विमुञ्चद्वा शशिनं दृश्यते तमः ।
विसृजंश्चोपसर्पंश्च तद्वत्पश्य शरीरिणम् ॥ १२.२०१.२० ॥
ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିକଟ ହେଲେ କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିଲେ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଯାଏ; ସେହିପରି ଆସୁଥିବା ଓ ଯାଉଥିବା ଦେହଧାରୀକୁ ଦେଖ।
12.201.21
यथा चन्द्रार्कसंयुक्तं तमस्तदुपलभ्यते ।
तद्वच्छरीरसंयुक्तं ज्ञानं तदुपलभ्यते ॥ १२.२०१.२१ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ଅନ୍ଧାର ଯେପରି ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ଶରୀର ସହ ଯୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯାଏ।
12.201.22
यथा चन्द्रार्कनिर्मुक्तः स राहुर्नोपलभ्यते ।
तद्वच्छरीरनिर्मुक्तः शरीरी नोपलभ्यते ॥ १२.२०१.२२ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ମୁକ୍ତ ରାହୁ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଶରୀରରୁ ମୁକ୍ତ ଦେହଧାରୀ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
12.201.23
यथा चन्द्रो ह्यमावास्यां नक्षत्रैर्युज्यते गतः ।
तद्वच्छरीरनिर्मुक्तः फलैर्युज्यति कर्मणः ॥ १२.२०१.२३ ॥
ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେପରି ଶରୀରରୁ ମୁକ୍ତ ଜୀବ କର୍ମଫଳ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।