มหาภารตะ · อัธยายะ 12.201
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.201.1
यदिन्द्रियैस्तूपगतैः पुरस्ता ।
त्प्राप्तान्गुणान्संस्मरते चिराय।
तेष्विन्द्रियेषूपहतेषु पश्चा ।
त्स बुद्धिरूपः परमः स्वभावः ॥ १२.२०१.१ ॥
มนุกล่าวว่า เมื่ออินทรีย์เข้ามาใกล้ในเบื้องหน้า ย่อมนำคุณที่เคยได้รับมาให้ระลึกถึงได้เป็นเวลานาน แต่เมื่ออินทรีย์เหล่านั้นถูกทำลายแล้ว ภายหลังสภาวะของตนซึ่งมีรูปแบบเป็นปัญญายังคงอยู่อย่างสูงสุด
12.201.2
य इन्द्रियार्थान्युगपत्समन्ता ।
न्नावेक्षते कृत्स्नशस्तुल्यकालम्।
यथाक्रमं संचरते स विद्वां ।
स्तस्मात्स एकः परमः शरीरी ॥ १२.२०१.२ ॥
มนุกล่าวว่า ผู้ที่ไม่พิจารณาอารมณ์ของอินทรีย์ทั้งหลายพร้อมกันทั้งหมด จากทุกทิศ โดยสิ้นเชิงและในเวลาเดียวกัน แต่เคลื่อนผ่านอารมณ์เหล่านั้นตามลำดับ ผู้นั้นเป็นผู้รอบรู้ ฉะนั้นเพียงผู้เดียวเท่านั้นคือผู้มีกายอันสูงสุด
12.201.3
हुताशनं वायुरिवेन्धनस्थम् ॥ १२.२०१.३ ॥
มนุกล่าวว่า ดังลมที่ทำให้ไฟซึ่งประดิษฐานอยู่ในเชื้อเพลิงลุกโชน
12.201.4
न चक्षुषा पश्यति रूपमात्मनो ।
न पश्यति स्पर्शनमिन्द्रियेन्द्रियम्।
न श्रोत्रलिङ्गं श्रवणेन दर्शनं ।
तथा कृतं पश्यति तद्विनश्यति ॥ १२.२०१.४ ॥
มนุกล่าวว่า รูปของอาตมันไม่อาจเห็นได้ด้วยตา อินทรีย์หนึ่งย่อมไม่เห็นการสัมผัสของอินทรีย์อื่น การเห็นมิได้เกิดขึ้นผ่านหู ซึ่งเป็นเครื่องหมายแห่งการได้ยิน สิ่งที่เห็นว่าถูกกระทำเช่นนี้ย่อมพินาศไป
12.201.5
श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वंस्वमात्मानमात्मना ।
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च क्षेत्रज्ञस्तानि पश्यति ॥ १२.२०१.५ ॥
มนุกล่าวว่า หูและอินทรีย์อื่นทั้งหลายย่อมไม่เห็นตัวของตนด้วยตนเอง ผู้รู้ในเขต ผู้รู้ทุกสิ่งและเห็นทุกสิ่ง ย่อมเห็นอินทรีย์เหล่านั้น
12.201.6
यथा हिमवतः पार्श्वे पृष्ठं चन्द्रमसो यथा ।
न दृष्टपूर्वं मनुजैर्न च तन्नास्ति तावता ॥ १२.२०१.६ ॥
มนุกล่าวว่า ดังด้านข้างของภูเขาหิมาลัยและด้านหลังของพระจันทร์ที่มนุษย์ไม่เคยเห็นมาก่อน แต่สิ่งเหล่านั้นก็หาได้ไม่มีอยู่ไม่ เพราะเหตุนั้น
12.201.7
तद्वद्भूतेषु भूतात्मा सूक्ष्मो ज्ञानात्मवानसौ ।
अदृष्टपूर्वश्चक्षुर्म्यां न चासौ नास्ति तावता ॥ १२.२०१.७ ॥
ในทำนองเดียวกัน ในบรรดาสิ่งมีชีวิต อาตมันของสิ่งมีชีวิตนั้นละเอียดและมีธรรมชาติแห่งปัญญา ตาทั้งสองไม่เคยเห็นมาก่อน แต่ท่านก็หาได้ไม่มีอยู่ด้วยเหตุเพียงเท่านั้นไม่
12.201.8
पश्यन्नपि यथा लक्ष्म जनः सोमेन विन्दति ।
एवमस्ति न चोत्पन्नं न च तन्न परायणम् ॥ १२.२०१.८ ॥
ดังบุคคลผู้เห็นเครื่องหมายจากพระจันทร์ แม้เห็นอยู่ก็ยังรู้จักได้ ฉันใดก็ฉันนั้น ย่อมมีอยู่ มิใช่สิ่งที่เกิดขึ้น และมิใช่สิ่งที่ไม่เป็นที่พึ่งสูงสุด
12.201.9
रूपवन्तमरूपत्वादुदयास्तमने बुधाः ।
धिया समनुपश्यन्ति तद्गताः सवितुर्गतिम् ॥ १२.२०१.९ ॥
เพราะสิ่งที่มีรูปนั้นไม่มีรูป ผู้มีปัญญาย่อมเห็นได้ชัดด้วยปัญญาในเวลาพระอาทิตย์ขึ้นและตกดิน เมื่อได้ไปสู่วิถีแห่งพระอาทิตย์
12.201.10
तथा बुद्धिप्रदीपेन दूरस्थं सुविपश्चितः ।
प्रत्यासन्नं निषीदन्ति ज्ञेयं ज्ञानाभिसंहितम् ॥ १२.२०१.१० ॥
ในทำนองเดียวกัน ผู้รอบรู้ยิ่งย่อมนั่งอยู่ด้วยประทีปคือปัญญา และรู้สิ่งที่อยู่ไกลราวกับอยู่ใกล้ตัว คือสิ่งที่พึงรู้ซึ่งประสานอยู่กับความรู้
12.201.11
न हि स्वल्वनुपायेन कश्चिदर्थोऽभिसिद्ध्यति ।
सूत्रजालैर्यथा मत्स्यान्बध्नन्ति जलजीविनः ॥ १२.२०१.११ ॥
แท้จริง ไม่มีจุดหมายใดสำเร็จได้ด้วยวิธีการที่ไม่เหมาะสม ดังผู้ดำรงชีพด้วยน้ำใช้ตาข่ายด้ายผูกปลาไว้ฉันใด
12.201.12
मृगैर्मृगाणां ग्रहणं पक्षिणां पक्षिभिर्यथा ।
गजानां च गजैरेव ज्ञेयं ज्ञानेन गृह्यते ॥ १२.२०१.१२ ॥
ดังกวางจับกวาง นกจับนก และช้างจับช้าง ฉันนั้น สิ่งที่พึงรู้ย่อมถูกจับได้ด้วยความรู้เท่านั้น
12.201.13
अहिरेव ह्यहेः पादान्पश्यतीति निदर्शनम् ।
तद्वन्मूर्तिषु मूर्तिस्थं ज्ञेयं ज्ञानेन पश्यति ॥ १२.२०१.१३ ॥
งูเท่านั้นย่อมเห็นเท้าของงู นี่คือตัวอย่าง ในทำนองเดียวกัน อาตมันผู้มีกายซึ่งประทับอยู่ในสิ่งที่มีกาย พึงรู้ได้ และย่อมถูกเห็นด้วยความรู้
12.201.14
नोत्सहन्ते यथा वेत्तुमिन्द्रियैरिन्द्रियाण्यपि ।
तथैवेह परा बुद्धिः परं बुद्ध्या न पश्यति ॥ १२.२०१.१४ ॥
ดังอินทรีย์ไม่อาจรู้แม้แต่อินทรีย์ด้วยอินทรีย์ ฉันใด ในที่นี้ปัญญาอันสูงก็ไม่เห็นสิ่งสูงสุดด้วยปัญญาฉันนั้น
12.201.15
यथा चन्द्रो ह्यमावास्यामलिङ्गत्वान्न दृश्यते ।
न च नाशोऽस्य भवति तथा विद्धि शरीरिणम् ॥ १२.२०१.१५ ॥
ดังพระจันทร์ในคืนเดือนดับย่อมมองไม่เห็น เพราะไม่มีรูปที่ปรากฏ และมันก็หาได้ดับสูญไม่ ฉันใด จงรู้อาตมันผู้มีกายฉันนั้น
12.201.16
क्षीणकोशो ह्यमावास्यां चन्द्रमा न प्रकाशते ।
तद्वन्मूर्तिविमुक्तोऽसौ शरीरी नोपलभ्यते ॥ १२.२०१.१६ ॥
พระจันทร์ที่แหว่งเว้าไปแล้วย่อมไม่ส่องแสงในคืนเดือนดับ ฉันใด อาตมันผู้มีกายซึ่งพ้นจากรูปก็ไม่ปรากฏให้รับรู้ได้ ฉันนั้น
12.201.17
यथा कोशान्तरं प्राप्य चन्द्रमा भ्राजते पुनः ।
तद्वल्लिङ्गान्तरं प्राप्य शरीरी भ्राजते पुनः ॥ १२.२०१.१७ ॥
ดังพระจันทร์เมื่อได้วงกลมอีกวงหนึ่งแล้วย่อมส่องแสงอีกครั้ง ฉันใด อาตมันผู้มีกายเมื่อได้รูปอีกรูปหนึ่งแล้วย่อมส่องแสงอีกครั้ง ฉันนั้น
12.201.18
जन्म बुद्धिः क्षयश्चास्य प्रत्यक्षेणोपलभ्यते ।
सा तु चन्द्रमसो व्यक्तिर्न तु तस्य शरीरिणः ॥ १२.२०१.१८ ॥
การเกิด ความเจริญ และความเสื่อมของสิ่งนี้ย่อมรับรู้ได้โดยประจักษ์ แต่การปรากฏนั้นเป็นของพระจันทร์ มิใช่ของอาตมันผู้มีกาย
12.201.19
उत्पत्तिवृद्धिव्ययतो यथा स इति गृह्यते ।
चन्द्र एव त्वमावास्यां तथा भवति मूर्तिमान् ॥ १२.२०१.१९ ॥
ดังพระจันทร์ย่อมถูกจำได้จากการขึ้น การเติบโต และการเสื่อม ฉันใด ในวันเดือนดับก็ปรากฏเป็นรูปร่างฉันนั้น
12.201.20
नाभिसर्पद्विमुञ्चद्वा शशिनं दृश्यते तमः ।
विसृजंश्चोपसर्पंश्च तद्वत्पश्य शरीरिणम् ॥ १२.२०१.२० ॥
ดังความมืดย่อมถูกเห็นเมื่อมันเข้าใกล้หรือจากพระจันทร์ไป ฉันใด จงดูผู้มีกายที่ปล่อยออกและเข้าใกล้ ฉันนั้น
12.201.21
यथा चन्द्रार्कसंयुक्तं तमस्तदुपलभ्यते ।
तद्वच्छरीरसंयुक्तं ज्ञानं तदुपलभ्यते ॥ १२.२०१.२१ ॥
เหมือนความมืดที่ประกอบด้วยพระจันทร์และพระอาทิตย์ย่อมปรากฏให้เห็นได้ ฉันนั้นเอง ความรู้ที่ประกอบอยู่กับร่างกายย่อมปรากฏให้รู้ได้
12.201.22
यथा चन्द्रार्कनिर्मुक्तः स राहुर्नोपलभ्यते ।
तद्वच्छरीरनिर्मुक्तः शरीरी नोपलभ्यते ॥ १२.२०१.२२ ॥
เหมือนราหุที่หลุดพ้นจากพระจันทร์และพระอาทิตย์แล้วย่อมไม่ปรากฏให้เห็น ฉันนั้นเอง ผู้มีร่างที่หลุดพ้นจากร่างกายแล้วย่อมไม่ปรากฏให้รู้ได้
12.201.23
यथा चन्द्रो ह्यमावास्यां नक्षत्रैर्युज्यते गतः ।
तद्वच्छरीरनिर्मुक्तः फलैर्युज्यति कर्मणः ॥ १२.२०१.२३ ॥
เหมือนพระจันทร์ที่ไปถึงวันอมาวสีย์ย่อมประกอบกับดาวนักษัตรทั้งหลาย ฉันนั้นเอง ผู้ที่หลุดพ้นจากร่างกายย่อมประกอบด้วยผลของกรรม