Mahābhārata · Adhyāya 12.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.203.1
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तं नानुचिन्तयेत् ॥ १२.२०३.१ ॥
Cuando sobreviene un sufrimiento corporal o mental que no puede remediarse con esfuerzo, no se debe meditar en él.
12.203.2
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते ॥ १२.२०३.२ ॥
El remedio del sufrimiento es este: no meditar en él, pues al meditarlo regresa y vuelve a surgir.
12.203.3
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.२०३.३ ॥
El sufrimiento mental se destruye con la sabiduría, el corporal con medicinas. Este es el poder del conocimiento; no se debe igualar a los necios.
12.203.4
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.२०३.४ ॥
La juventud, la belleza, la vida, la acumulación de riquezas, la salud y la convivencia con los seres queridos son impermanentes; el sabio no se aferra a ellos.
12.203.5
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.२०३.५ ॥
Uno solo no debe lamentarse por el sufrimiento del pueblo. Si ve un medio de remedio, debe actuar para contrarrestarlo sin lamentarse.
12.203.6
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नास्ति संशयः ।
स्रिग्धस्य चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.२०३.६ ॥
En la vida el sufrimiento supera con mucho a la felicidad, no cabe duda. Y para quien está apegado a los objetos de los sentidos, la ofuscación trae una muerte no deseada.
12.203.7
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न ते शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.२०३.७ ॥
El hombre que abandona tanto el dolor como el placer alcanza plenamente a Brahman; los sabios no se afligen por él.
12.203.8
दुःखमर्था हि युज्यन्ते पालने न च ते सुखम् ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.२०३.८ ॥
Las riquezas se obtienen con sufrimiento, y ni siquiera hay placer en custodiarlas; se logran con dolor, así que no se debe pensar en su pérdida.
12.203.9
ज्ञानं ज्ञेयाभिर्निवृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ।
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ १२.२०३.९ ॥
Sabe que la mente, apartada de los objetos del conocimiento, posee la cualidad del saber; unida al instrumento del discernimiento, entonces surge el intelecto.
12.203.10
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर्मनसि वर्तते ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ १२.२०३.१० ॥
Cuando el intelecto, dotado de las cualidades de la acción, permanece en la mente, entonces Brahman se conoce mediante la meditación, el yoga y el samādhi.
12.203.11
सेयं गुणवती बुद्धिर्गुणेष्वेवाभिवर्तते ।
अपरादभिनिः स्रौति गिरेः शृङ्गादिवोदकम् ॥ १२.२०३.११ ॥
Este intelecto, dotado de cualidades, se vuelve solo hacia las cualidades; brota desde la fuente inferior, como el agua que fluye de la cima de una montaña.
12.203.12
यदा निर्गुणमाप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकषं निकषे यथा ॥ १२.२०३.१२ ॥
Cuando en la mente se alcanza la meditación primordial más allá de las cualidades, entonces Brahman se conoce, como el oro se prueba en la piedra de toque.
12.203.13
मनस्त्वसंहृतं बुद्ध्या हीन्द्रियार्थनिदर्शकम् ।
न समर्थं गुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शने ॥ १२.२०३.१३ ॥
Una mente no contenida por el intelecto solo señala los objetos de los sentidos. Dependiente de las cualidades, no es capaz de percibir lo carente de cualidades.
12.203.14
सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः ।
मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१४ ॥
Habiendo cerrado todas estas puertas, establecido en la mente y haciendo la mente de un solo punto, alcanza aquel supremo estado.
12.203.15
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये ।
तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर्मनसि वर्तते ॥ १२.२०३.१५ ॥
Así como los grandes elementos se retiran al disolverse las cualidades, así la inteligencia, habiendo tomado los sentidos, permanece en la mente.
12.203.16
यदा मनसि सा बुद्धिर्वर्ततेऽन्तरचारिणी ।
व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः ॥ १२.२०३.१६ ॥
Cuando aquella inteligencia, que se mueve interiormente y está dotada de la cualidad de la resolución, permanece en la mente, entonces la mente se une a ella.
12.203.17
गुणवद्भिर्गुणोपेतं यदा ध्यानगतं मनः ।
तदा सर्वान्गुणान्हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१७ ॥
Cuando la mente, unida a las cosas dotadas de cualidades, queda absorta en la meditación, entonces, abandonando todas las cualidades, alcanza lo carente de cualidades.
12.203.18
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् ।
यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥ १२.२०३.१८ ॥
Aquí no hay ejemplo comparable para el conocimiento de lo no manifestado. Donde no hay ni huella de pasos, ¿quién podría alcanzar aquel ámbito?
12.203.19
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च ।
निनीषेत्परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.२०३.१९ ॥
Mediante la austeridad, la inferencia, las cualidades, el nacimiento y el saber, con un yo interior purificado, uno debe aspirar a conducirse hacia el Brahman supremo.
12.203.20
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते ।
गुणाभावात्प्रकृत्या वा निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ १२.२०३.२० ॥
Quien carece de cualidades sigue ese camino solo exteriormente; por falta de cualidades o por naturaleza, es inaccesible al razonamiento y equivalente a lo que debe conocerse.
12.203.21
नैर्गुण्याद्ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते ।
गुणप्रसारिणी बुद्धिर्हुताशन इवेन्धने ॥ १२.२०३.२१ ॥
Por la ausencia de cualidades se alcanza el brahman; por tener cualidades, se retorna. El intelecto que se extiende por las cualidades es como el fuego en el combustible.
12.203.22
यदा पञ्च वियुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः ।
तदा तत्परमं ब्रह्म संमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ १२.२०३.२२ ॥
Cuando los cinco sentidos se separan de sus propias funciones, entonces aquel brahman supremo queda completamente liberado, más allá de prakṛti.
12.203.23
एवं प्रकृतितः सर्वे संभवन्ति शरीरिणः ।
निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्गे नैवोपयान्ति च ॥ १२.२०३.२३ ॥
Así, todos los seres corporales surgen de prakṛti; al cesar, retornan, y ni siquiera alcanzan el cielo.
12.203.24
पुरुषप्रकृतिर्बुद्धिर्विशेषाश्चेन्द्रियाणि च ।
अहंकारोऽभिमानश्च संभूतो भूतसंज्ञकः ॥ १२.२०३.२४ ॥
Puruṣa y prakṛti, el intelecto, los elementos específicos, los sentidos, el sentido del yo y la vanidad han surgido, y se llaman los seres (bhūta).
12.203.25
एतस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात्संप्रवर्तते ।
द्वितीया मिथुनव्यक्तिमविशेषान्नियच्छति ॥ १२.२०३.२५ ॥
Su primera actividad surge del principio primordial (pradhāna). La segunda rige la manifestación de la pareja a partir de lo indiferenciado (aviśeṣa).
12.203.26
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथा धर्मोऽष्यधर्मतः ।
रागवान्प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान्भवम् ॥ १२.२०३.२६ ॥
Del dharma se eleva el bien supremo (śreyas); asimismo, el dharma también se eleva desde el adharma. El apasionado va a la naturaleza (prakṛti); el desapegado, dotado de conocimiento, va más allá del devenir (bhava).