ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.203.1
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तं नानुचिन्तयेत् ॥ १२.२०३.१ ॥
ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖ ಒದಗಿದಾಗ, ಯತ್ನದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದ ಅದನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
12.203.2
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते ॥ १२.२०३.२ ॥
ದುಃಖಕ್ಕೆ ಔಷಧ ಇದೇ: ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸದಿರುವುದು; ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮತ್ತೆ ಬಂದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
12.203.3
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.२०३.३ ॥
ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಾಶಗೊಳಿಸಬೇಕು; ದೈಹಿಕ ದುಃಖವನ್ನು ಔಷಧಗಳಿಂದ. ಇದೇ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ; ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಇದು ಸಮವಾಗದು.
12.203.4
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.२०३.४ ॥
ಯೌವನ, ರೂಪ, ಜೀವನ, ಧನಸಂಚಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಪ್ರಿಯರ ಸಹವಾಸ — ಇವೆಲ್ಲ ಅನಿತ್ಯ; ಪಂಡಿತನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
12.203.5
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.२०३.५ ॥
ಜನಪದದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬನೇ ಶೋಕಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಉಪಾಯ ಕಂಡರೆ, ಶೋಕಿಸದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು.
12.203.6
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नास्ति संशयः ।
स्रिग्धस्य चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.२०३.६ ॥
ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ದುಃಖವೇ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಿಗೆ ಮೋಹದಿಂದ ಅಪ್ರಿಯ ಮರಣ ಬರುತ್ತದೆ.
12.203.7
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न ते शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.२०३.७ ॥
ಯಾರು ದುಃಖವನ್ನೂ ಸುಖವನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ; ಪಂಡಿತರು ಅವನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.203.8
दुःखमर्था हि युज्यन्ते पालने न च ते सुखम् ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.२०३.८ ॥
ಧನ-ವಸ್ತುಗಳು ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಸುಖವಿಲ್ಲ; ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಅವು ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ನಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಬಾರದು.
12.203.9
ज्ञानं ज्ञेयाभिर्निवृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ।
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ १२.२०३.९ ॥
ಜ್ಞೇಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜ್ಞಾನಗುಣವುಳ್ಳದೆಂದು ತಿಳಿ; ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದಾಗ ಬುದ್ಧಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
12.203.10
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर्मनसि वर्तते ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ १२.२०३.१० ॥
ಕರ್ಮಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಧ್ಯಾನ, ಯೋಗ, ಸಮಾಧಿಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮವು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.203.11
सेयं गुणवती बुद्धिर्गुणेष्वेवाभिवर्तते ।
अपरादभिनिः स्रौति गिरेः शृङ्गादिवोदकम् ॥ १२.२०३.११ ॥
ಈ ಗುಣವತಿ ಬುದ್ಧಿ ಗುಣಗಳತ್ತಲೇ ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಪರ್ವತ ಶಿಖರದಿಂದ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ, ಅದು ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹೊರಹರಿಯುತ್ತದೆ.
12.203.12
यदा निर्गुणमाप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकषं निकषे यथा ॥ १२.२०३.१२ ॥
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಜವಾದ ನಿರ್ಗುಣ ಧ್ಯಾನ ದೊರೆತಾಗ, ಒರೆಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.203.13
मनस्त्वसंहृतं बुद्ध्या हीन्द्रियार्थनिदर्शकम् ।
न समर्थं गुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शने ॥ १२.२०३.१३ ॥
ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡದ ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಅದು ನಿರ್ಗುಣವನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ.
12.203.14
सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः ।
मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१४ ॥
ಈ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಆ ಪರಮವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.203.15
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये ।
तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर्मनसि वर्तते ॥ १२.२०३.१५ ॥
ಗುಣಗಳು ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಮಹಾಭೂತಗಳು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವಂತೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ.
12.203.16
यदा मनसि सा बुद्धिर्वर्ततेऽन्तरचारिणी ।
व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः ॥ १२.२०३.१६ ॥
ಒಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ, ನಿಶ್ಚಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಆ ಬುದ್ಧಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
12.203.17
गुणवद्भिर्गुणोपेतं यदा ध्यानगतं मनः ।
तदा सर्वान्गुणान्हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१७ ॥
ಗುಣವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಮನಸ್ಸು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರ್ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.
12.203.18
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् ।
यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥ १२.२०३.१८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ದೃಷ್ಟಾಂತವಿಲ್ಲ. ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತೂ ಇಲ್ಲದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಯಾರು ತಲುಪಬಲ್ಲರು?
12.203.19
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च ।
निनीषेत्परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.२०३.१९ ॥
ತಪಸ್ಸು, ಅನುಮಾನ, ಗುಣಗಳು, ಜಾತಿ, ಶ್ರುತಿ ಇವುಗಳಿಂದ, ವಿಶುದ್ಧ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ ಸಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಬೇಕು.
12.203.20
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते ।
गुणाभावात्प्रकृत्या वा निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ १२.२०३.२० ॥
ಗುಣಹೀನನು ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗುಣಾಭಾವದಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಅದು ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ್ದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ಸಮವಾದದ್ದು.
12.203.21
नैर्गुण्याद्ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते ।
गुणप्रसारिणी बुद्धिर्हुताशन इवेन्धने ॥ १२.२०३.२१ ॥
ಗುಣರಹಿತತೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಸಗುಣತ್ವದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಬುದ್ಧಿ, ಇಂಧನದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ.
12.203.22
यदा पञ्च वियुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः ।
तदा तत्परमं ब्रह्म संमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ १२.२०३.२२ ॥
ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
12.203.23
एवं प्रकृतितः सर्वे संभवन्ति शरीरिणः ।
निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्गे नैवोपयान्ति च ॥ १२.२०३.२३ ॥
ಹೀಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಧಾರಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.203.24
पुरुषप्रकृतिर्बुद्धिर्विशेषाश्चेन्द्रियाणि च ।
अहंकारोऽभिमानश्च संभूतो भूतसंज्ञकः ॥ १२.२०३.२४ ॥
ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿಶೇಷಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭೂತಸಂಜ್ಞೆಯವರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ.
12.203.25
एतस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात्संप्रवर्तते ।
द्वितीया मिथुनव्यक्तिमविशेषान्नियच्छति ॥ १२.२०३.२५ ॥
ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಪ್ರಧಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಅವಿಶೇಷದಿಂದ ಜೋಡಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
12.203.26
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथा धर्मोऽष्यधर्मतः ।
रागवान्प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान्भवम् ॥ १२.२०३.२६ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಮೇಲೆತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮವೂ ಅಧರ್ಮದಿಂದ (ಮೇಲೆತ್ತಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ರಾಗವಂತನು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ವಿರಕ್ತನು ಜ್ಞಾನವಂತನಾಗಿ ಭವವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.