మహాభారతం · అధ్యాయం 12.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.203.1
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तं नानुचिन्तयेत् ॥ १२.२०३.१ ॥
శారీరకమైనా మానసికమైనా దుఃఖం కలిగినప్పుడు, ప్రయత్నంతో దానిని తొలగించలేనిదాని గురించి మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచించకూడదు.
12.203.2
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते ॥ १२.२०३.२ ॥
దుఃఖానికి ఔషధం ఇదే: దాని గురించి ఆలోచించకపోవడం; ఆలోచించినప్పుడు అది మళ్ళీ వచ్చి మరింత పెరుగుతుంది.
12.203.3
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.२०३.३ ॥
మానసిక దుఃఖాన్ని జ్ఞానంతో నాశనం చేయాలి; శారీరక దుఃఖాన్ని ఔషధాలతో. ఇదే విజ్ఞాన శక్తి; మూర్ఖులతో ఇది సమానం కాదు.
12.203.4
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.२०३.४ ॥
యౌవనం, రూపం, జీవితం, ధన సంచయం, ఆరోగ్యం, ప్రియులతో సహవాసం — ఇవన్నీ అనిత్యాలు; పండితుడు వీటిపై ఆసక్తి పెంచుకోడు.
12.203.5
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.२०३.५ ॥
ప్రజల దుఃఖానికి ఒంటరిగా ఒకడు శోకించడం తగదు. ఉపాయం కనిపిస్తే, శోకించకుండా దానికి ప్రతీకారం చేయాలి.
12.203.6
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नास्ति संशयः ।
स्रिग्धस्य चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.२०३.६ ॥
జీవితంలో సుఖం కంటే దుఃఖమే ఎక్కువ అనడంలో సందేహం లేదు. ఇంద్రియ విషయాలపై ఆసక్తి గలవానికి మోహం వల్ల అప్రియమైన మరణం కలుగుతుంది.
12.203.7
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न ते शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.२०३.७ ॥
ఎవరు దుఃఖాన్నీ సుఖాన్నీ రెండింటినీ త్యజిస్తాడో, అతడు బ్రహ్మాన్ని పూర్తిగా చేరుకుంటాడు; పండితులు అతని గురించి శోకించరు.
12.203.8
दुःखमर्था हि युज्यन्ते पालने न च ते सुखम् ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.२०३.८ ॥
ధన వస్తువులు కష్టంతోనే లభిస్తాయి; వాటిని కాపాడటంలో కూడా సుఖం లేదు; అవి కష్టంతోనే పొందబడతాయి; కాబట్టి వాటి నాశనం గురించి ఆలోచించకూడదు.
12.203.9
ज्ञानं ज्ञेयाभिर्निवृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ।
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ १२.२०३.९ ॥
జ్ఞేయ విషయాల నుండి వెనక్కి తిరిగిన మనస్సును జ్ఞాన గుణం కలది అని తెలుసుకో; ప్రజ్ఞా సాధనంతో కూడినప్పుడు బుద్ధి ప్రవర్తిస్తుంది.
12.203.10
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर्मनसि वर्तते ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ १२.२०३.१० ॥
కర్మ గుణాలతో కూడిన బుద్ధి మనస్సులో నిలిచినప్పుడు, ధ్యానం, యోగం, సమాధి ద్వారా బ్రహ్మం తెలియబడుతుంది.
12.203.11
सेयं गुणवती बुद्धिर्गुणेष्वेवाभिवर्तते ।
अपरादभिनिः स्रौति गिरेः शृङ्गादिवोदकम् ॥ १२.२०३.११ ॥
ఈ గుణవతి బుద్ధి గుణాల వైపే మళ్లుతుంది; పర్వత శిఖరం నుండి నీరు ప్రవహించినట్లు, అది దిగువ నుండి ప్రవహిస్తుంది.
12.203.12
यदा निर्गुणमाप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकषं निकषे यथा ॥ १२.२०३.१२ ॥
మనస్సులో పూర్వజమైన నిర్గుణ ధ్యానం లభించినప్పుడు, గీటురాయిపై బంగారం పరీక్షించబడినట్లు బ్రహ్మం తెలియబడుతుంది.
12.203.13
मनस्त्वसंहृतं बुद्ध्या हीन्द्रियार्थनिदर्शकम् ।
न समर्थं गुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शने ॥ १२.२०३.१३ ॥
బుద్ధితో నిగ్రహించబడని మనస్సు ఇంద్రియ విషయాలనే సూచిస్తుంది. గుణాలపై ఆధారపడిన అది నిర్గుణాన్ని దర్శించలేదు.
12.203.14
सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः ।
मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१४ ॥
ఈ ద్వారాలన్నిటినీ మూసి, మనస్సులో స్థిరపడి, మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, ఆ పరమాన్ని పొందుతాడు.
12.203.15
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये ।
तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर्मनसि वर्तते ॥ १२.२०३.१५ ॥
గుణాలు క్షయమైనప్పుడు మహాభూతాలు వెనక్కి మరలినట్లు, ఇంద్రియాలను గ్రహించి బుద్ధి మనస్సులో ఉంటుంది.
12.203.16
यदा मनसि सा बुद्धिर्वर्ततेऽन्तरचारिणी ।
व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः ॥ १२.२०३.१६ ॥
లోపల సంచరించే, నిశ్చయ గుణంతో కూడిన ఆ బుద్ధి మనస్సులో నిలిచినప్పుడు, మనస్సు దానితో ఐక్యమవుతుంది.
12.203.17
गुणवद्भिर्गुणोपेतं यदा ध्यानगतं मनः ।
तदा सर्वान्गुणान्हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१७ ॥
గుణవంతమైన వస్తువులతో కూడిన మనస్సు ధ్యానంలో లీనమైనప్పుడు, అన్ని గుణాలను విడిచి నిర్గుణాన్ని పొందుతుంది.
12.203.18
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् ।
यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥ १२.२०३.१८ ॥
ఇక్కడ అవ్యక్త జ్ఞానానికి సమానమైన ఉదాహరణ లేదు. పాదముద్ర కూడా లేని ఆ విషయాన్ని ఎవరు పొందగలరు?
12.203.19
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च ।
निनीषेत्परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.२०३.१९ ॥
తపస్సు, అనుమానం, గుణాలు, జాతి, శ్రుతి ద్వారా, విశుద్ధమైన అంతరాత్మతో పరమ బ్రహ్మం వైపు మనసును నడిపించాలి.
12.203.20
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते ।
गुणाभावात्प्रकृत्या वा निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ १२.२०३.२० ॥
గుణహీనుడు ఆ మార్గాన్ని బయటినుంచే అనుసరిస్తాడు; గుణాభావం వల్ల లేదా స్వభావం వల్ల, అది తర్కానికి అందనిది, తెలియదగినదానితో సమానమైనది.
12.203.21
नैर्गुण्याद्ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते ।
गुणप्रसारिणी बुद्धिर्हुताशन इवेन्धने ॥ १२.२०३.२१ ॥
గుణరహితత్వం వల్ల బ్రహ్మాన్ని పొందుతాడు; సగుణత్వం వల్ల వెనక్కి మళ్లుతాడు. గుణాల్లో విస్తరించే బుద్ధి, ఇంధనంలో అగ్నిలా వ్యాపిస్తుంది.
12.203.22
यदा पञ्च वियुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः ।
तदा तत्परमं ब्रह्म संमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ १२.२०३.२२ ॥
ఐదు ఇంద్రియాలు తమ కార్యాల నుండి వియుక్తమైనప్పుడు, ఆ పరమ బ్రహ్మం ప్రకృతికి అతీతంగా పూర్తిగా విముక్తమవుతుంది.
12.203.23
एवं प्रकृतितः सर्वे संभवन्ति शरीरिणः ।
निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्गे नैवोपयान्ति च ॥ १२.२०३.२३ ॥
ఈ విధంగా ప్రకృతి నుండి దేహధారులందరూ ఉద్భవిస్తారు; నివృత్తిలో వారు వెనక్కి మళ్లుతారు, స్వర్గాన్ని కూడా పొందరు.
12.203.24
पुरुषप्रकृतिर्बुद्धिर्विशेषाश्चेन्द्रियाणि च ।
अहंकारोऽभिमानश्च संभूतो भूतसंज्ञकः ॥ १२.२०३.२४ ॥
పురుషుడు, ప్రకృతి, బుద్ధి, విశేషాలు, ఇంద్రియాలు, అహంకారం, అభిమానం — ఇవన్నీ భూతాలని పిలువబడే వాటినుండి ఉద్భవించినవి.
12.203.25
एतस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात्संप्रवर्तते ।
द्वितीया मिथुनव्यक्तिमविशेषान्नियच्छति ॥ १२.२०३.२५ ॥
దీని మొదటి ప్రవృత్తి ప్రధానం నుండి ప్రారంభమవుతుంది. రెండవది, అవిశేషం నుండి జంట యొక్క వ్యక్తీకరణను నియంత్రిస్తుంది.
12.203.26
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथा धर्मोऽष्यधर्मतः ।
रागवान्प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान्भवम् ॥ १२.२०३.२६ ॥
ధర్మం నుండి శ్రేయస్సు ఉన్నతమవుతుంది; అలాగే ధర్మం కూడా అధర్మం నుండి (ఉన్నతమవుతుంది). రాగవంతుడు ప్రకృతిని పొందుతాడు; విరక్తుడు, జ్ఞానవంతుడై భవాన్ని దాటుతాడు.