マハーバーラタ · 章 12.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.203.1
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तं नानुचिन्तयेत् ॥ १२.२०३.१ ॥
身体的にも精神的にも苦しみが生じ、努力では除けないものであるならば、それを思い巡らすべきではない。
12.203.2
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते ॥ १२.२०३.२ ॥
苦しみの薬とはこれである。すなわちそれを思い巡らさないことだ。思い巡らせば、それは戻ってきて再び起こるのだから。
12.203.3
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.२०३.३ ॥
心の苦しみは智慧によって滅ぼし、身の苦しみは薬によって滅ぼすべきである。これが知の力であり、愚者と同列になってはならない。
12.203.4
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.२०३.४ ॥
若さ、美しさ、命、財の蓄積、健康、愛する人との生活は無常である。賢者はそれらに執着してはならない。
12.203.5
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.२०३.५ ॥
民衆の苦しみに対して一人だけが嘆くのは相応しくない。対処の方法が見えるなら、嘆かずにそれに対処すべきである。
12.203.6
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नास्ति संशयः ।
स्रिग्धस्य चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.२०३.६ ॥
人生には楽しみよりも苦しみの方がはるかに多いことは疑いない。感覚の対象に執着する者には、迷いのゆえに望まぬ死が訪れる。
12.203.7
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न ते शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.२०३.७ ॥
苦と楽の両方を捨てる人は、完全にブラフマンに至る。賢者たちは彼のために嘆かない。
12.203.8
दुःखमर्था हि युज्यन्ते पालने न च ते सुखम् ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.२०३.८ ॥
財物は苦しみによって得られ、それを守ることにも喜びはない。苦労して得られるものだから、その喪失を思い悩んではならない。
12.203.9
ज्ञानं ज्ञेयाभिर्निवृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ।
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ १२.२०३.९ ॥
知の対象から離れた心は知の性質を持つと知れ。洞察の道具と結びつくとき、そこに知性が生じる。
12.203.10
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर्मनसि वर्तते ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ १२.२०३.१० ॥
行為の性質を備えた知性が心に留まるとき、瞑想・ヨーガ・三昧によってブラフマンが知られる。
12.203.11
सेयं गुणवती बुद्धिर्गुणेष्वेवाभिवर्तते ।
अपरादभिनिः स्रौति गिरेः शृङ्गादिवोदकम् ॥ १२.२०३.११ ॥
この徳を備えた知性は、ただ諸徳へと向かう。それは低い源から、山の頂から水が流れるように湧き出る。
12.203.12
यदा निर्गुणमाप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकषं निकषे यथा ॥ १२.२०३.१२ ॥
心に、諸徳を超えた根源の瞑想が得られるとき、ブラフマンが知られる。金が試金石によって試されるように。
12.203.13
मनस्त्वसंहृतं बुद्ध्या हीन्द्रियार्थनिदर्शकम् ।
न समर्थं गुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शने ॥ १२.२०३.१३ ॥
知性によって制御されない心は、感覚対象を指し示すだけである。性質に依存するその心は、無性質のものを見ることができない。
12.203.14
सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः ।
मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१४ ॥
これらすべての門を閉じ、心に安住し、心を一点に集中させて、その最高のものに至る。
12.203.15
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये ।
तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर्मनसि वर्तते ॥ १२.२०३.१५ ॥
諸性質が尽きるとき大元素が退くように、知性は諸感覚を取り込んで心の中に留まる。
12.203.16
यदा मनसि सा बुद्धिर्वर्ततेऽन्तरचारिणी ।
व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः ॥ १२.२०३.१६ ॥
内に動き、決意の性質を備えたその知性が心の中に留まるとき、心はそれと一つになる。
12.203.17
गुणवद्भिर्गुणोपेतं यदा ध्यानगतं मनः ।
तदा सर्वान्गुणान्हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१७ ॥
性質をもつものと結ばれた心が瞑想に没入するとき、すべての性質を捨てて無性質に至る。
12.203.18
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् ।
यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥ १२.२०३.१८ ॥
ここには、未顕現の知識に比べうる譬えはない。足跡さえない所へ、誰がその領域に至れようか。
12.203.19
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च ।
निनीषेत्परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.२०३.१९ ॥
苦行、推論、属性、生まれ、学びによって、浄化された内なる自己をもって、人は至高のブラフマンへと自らを導こうと望むべきである。
12.203.20
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते ।
गुणाभावात्प्रकृत्या वा निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ १२.२०३.२० ॥
徳の無い者はその道を外面的にだけ辿る。徳が欠けるため、あるいは本性により、それは論理を超え、知られるべきものに等しい。
12.203.21
नैर्गुण्याद्ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते ।
गुणप्रसारिणी बुद्धिर्हुताशन इवेन्धने ॥ १२.२०३.२१ ॥
徳を離れることでブラフマンに至り、徳を持つことで引き戻される。諸徳に広がる知性は、薪の中の火のようである。
12.203.22
यदा पञ्च वियुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः ।
तदा तत्परमं ब्रह्म संमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ १२.२०३.२२ ॥
五つの感官がそれぞれの働きから離れるとき、その至高のブラフマンは、プラクリティを超えて完全に解脱する。
12.203.23
एवं प्रकृतितः सर्वे संभवन्ति शरीरिणः ।
निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्गे नैवोपयान्ति च ॥ १२.२०३.२३ ॥
このように、すべての有身者はプラクリティから生じる。止滅においては引き戻され、天界にさえ至らない。
12.203.24
पुरुषप्रकृतिर्बुद्धिर्विशेषाश्चेन्द्रियाणि च ।
अहंकारोऽभिमानश्च संभूतो भूतसंज्ञकः ॥ १२.२०३.२४ ॥
プルシャとプラクリティ、知性、特定の要素、諸感官、我執と慢心が生じた。それらは有（bhūta）と呼ばれる。
12.203.25
एतस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात्संप्रवर्तते ।
द्वितीया मिथुनव्यक्तिमविशेषान्नियच्छति ॥ १२.२०३.२५ ॥
その最初の働きは根源的本性（pradhāna）から生じる。第二は未分化なもの（aviśeṣa）から、対をなすものの現れを制御する。
12.203.26
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथा धर्मोऽष्यधर्मतः ।
रागवान्प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान्भवम् ॥ १२.२०३.२६ ॥
法（dharma）から至福（śreyas）が引き上げられ、同様に法も非法（adharma）から引き上げられる。執着する者は自性（prakṛti）に赴く。離欲し知を備えた者は有（bhava）を超える。