മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.203
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.203.1
दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते ।
यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तं नानुचिन्तयेत् ॥ १२.२०३.१ ॥
ശാരീരികമോ മാനസികമോ ആയ ദുഃഖം വന്നുചേരുമ്പോൾ, പ്രയത്നംകൊണ്ട് പരിഹരിക്കാനാകാത്തതിനെ പിന്നെയും പിന്നെയും ചിന്തിക്കരുത്.
12.203.2
भैषज्यमेतद्दुःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् ।
चिन्त्यमानं हि चाभ्येति भूयश्चापि प्रवर्तते ॥ १२.२०३.२ ॥
ദുഃഖത്തിനുള്ള ഔഷധം ഇതാണ്: അതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതിരിക്കുക; ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അത് വീണ്ടും വന്ന് വർധിക്കുന്നു.
12.203.3
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालैः समतामियात् ॥ १२.२०३.३ ॥
മാനസിക ദുഃഖം ജ്ഞാനത്താൽ നശിപ്പിക്കണം; ശാരീരിക ദുഃഖം ഔഷധങ്ങളാൽ. ഇതാണ് വിജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തി; ബാലന്മാർക്ക് ഇത് സമമാകില്ല.
12.203.4
अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ।
आरोग्यं प्रियसंवासो गृध्येत्तत्र न पण्डितः ॥ १२.२०३.४ ॥
യൗവനം, രൂപം, ജീവിതം, സമ്പത്ത് സഞ്ചയം, ആരോഗ്യം, പ്രിയരോടുള്ള സഹവാസം — ഇവയെല്ലാം അനിത്യമാണ്; പണ്ഡിതൻ ഇവയിൽ ആസക്തി വയ്ക്കുന്നില്ല.
12.203.5
न जानपदिकं दुःखमेकः शोचितुमर्हति ।
अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १२.२०३.५ ॥
ജനപദത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിന് ഒരാൾ മാത്രം ശോകിക്കുന്നത് യോഗ്യമല്ല. ഉപായം കണ്ടാൽ, ശോകിക്കാതെ അതിന് പ്രതിവിധി ചെയ്യണം.
12.203.6
सुखाद्बहुतरं दुःखं जीविते नास्ति संशयः ।
स्रिग्धस्य चेन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् ॥ १२.२०३.६ ॥
ജീവിതത്തിൽ സുഖത്തെക്കാൾ ദുഃഖം വളരെയധികമാണ് എന്നതിൽ സംശയമില്ല. ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തനായവന് മോഹത്താൽ അപ്രിയമായ മരണം വരുന്നു.
12.203.7
परित्यजति यो दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नरः ।
अभ्येति ब्रह्म सोत्यन्तं न ते शोचन्ति पण्डिताः ॥ १२.२०३.७ ॥
ആരെങ്കിലും ദുഃഖത്തെയും സുഖത്തെയും ഇവ രണ്ടിനെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവോ, അവൻ ബ്രഹ്മത്തെ പൂർണ്ണമായി പ്രാപിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾ അവനെക്കുറിച്ച് ശോകിക്കുന്നില്ല.
12.203.8
दुःखमर्था हि युज्यन्ते पालने न च ते सुखम् ।
दुःखेन चाधिगम्यन्ते नाशमेषां न चिन्तयेत् ॥ १२.२०३.८ ॥
സമ്പത്തുകൾ ദുഃഖത്താൽ മാത്രമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ; അവയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും സുഖമില്ല; ദുഃഖത്താൽ തന്നെയാണ് അവ നേടപ്പെടുന്നത്; അതിനാൽ അവയുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കരുത്.
12.203.9
ज्ञानं ज्ञेयाभिर्निवृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ।
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥ १२.२०३.९ ॥
ജ്ഞേയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ മനസ്സിനെ ജ്ഞാനഗുണമുള്ളതായി അറിയുക; പ്രജ്ഞയുടെ ഉപകരണത്തോടു ചേർന്നപ്പോൾ ബുദ്ധി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.203.10
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर्मनसि वर्तते ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥ १२.२०३.१० ॥
കർമ്മഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ധ്യാനം, യോഗം, സമാധി എന്നിവയിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയപ്പെടുന്നു.
12.203.11
सेयं गुणवती बुद्धिर्गुणेष्वेवाभिवर्तते ।
अपरादभिनिः स्रौति गिरेः शृङ्गादिवोदकम् ॥ १२.२०३.११ ॥
ഈ ഗുണവതിയായ ബുദ്ധി ഗുണങ്ങളിലേക്കുതന്നെ തിരിയുന്നു; പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ജലം ഒഴുകുന്നതുപോലെ അത് താഴെനിന്ന് ഒഴുകിപ്പുറപ്പെടുന്നു.
12.203.12
यदा निर्गुणमाप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ।
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकषं निकषे यथा ॥ १२.२०३.१२ ॥
മനസ്സിൽ പൂർവജമായ നിർഗുണധ്യാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ, കല്ലിൽ സ്വർണ്ണം പരീക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ബ്രഹ്മം അറിയപ്പെടുന്നു.
12.203.13
मनस्त्वसंहृतं बुद्ध्या हीन्द्रियार्थनिदर्शकम् ।
न समर्थं गुणापेक्षि निर्गुणस्य निदर्शने ॥ १२.२०३.१३ ॥
ബുദ്ധിയാൽ അടക്കപ്പെടാത്ത മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്ന അത് നിർഗുണത്തെ ദർശിക്കാൻ പ്രാപ്തമല്ല.
12.203.14
सर्वाण्येतानि संवार्य द्वाराणि मनसि स्थितः ।
मनस्येकाग्रतां कृत्वा तत्परं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१४ ॥
ഈ ദ്വാരങ്ങളെല്ലാം അടച്ച്, മനസ്സിൽ സ്ഥിതനായി, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ആ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.203.15
यथा महान्ति भूतानि निवर्तन्ते गुणक्षये ।
तथेन्द्रियाण्युपादाय बुद्धिर्मनसि वर्तते ॥ १२.२०३.१५ ॥
ഗുണങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ മഹാഭൂതങ്ങൾ പിൻവാങ്ങുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഗ്രഹിച്ച് ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.203.16
यदा मनसि सा बुद्धिर्वर्ततेऽन्तरचारिणी ।
व्यवसायगुणोपेता तदा संपद्यते मनः ॥ १२.२०३.१६ ॥
ഉള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതും നിശ്ചയഗുണത്തോടുകൂടിയതുമായ ആ ബുദ്ധി മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് അതിനോടു ചേരുന്നു.
12.203.17
गुणवद्भिर्गुणोपेतं यदा ध्यानगतं मनः ।
तदा सर्वान्गुणान्हित्वा निर्गुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.२०३.१७ ॥
ഗുണവാനായ വസ്തുക്കളോടുകൂടിയ മനസ്സ് ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകുമ്പോൾ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് നിർഗുണത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.203.18
अव्यक्तस्येह विज्ञाने नास्ति तुल्यं निदर्शनम् ।
यत्र नास्ति पदन्यासः कस्तं विषयमाप्नुयात् ॥ १२.२०३.१८ ॥
ഇവിടെ അവ്യക്തത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്തിന് തുല്യമായ ഉദാഹരണമില്ല. കാൽപ്പാടുപോലുമില്ലാത്ത ആ വിഷയത്തെ ആർക്കാണ് പ്രാപിക്കാനാവുക?
12.203.19
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च ।
निनीषेत्परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १२.२०३.१९ ॥
തപസ്സുകൊണ്ടും അനുമാനംകൊണ്ടും ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും ജാതികൊണ്ടും ശ്രുതികൊണ്ടും, ശുദ്ധമായ അന്തരാത്മാവോടെ പരമബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് ഒരാൾ നയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കണം.
12.203.20
गुणहीनो हि तं मार्गं बहिः समनुवर्तते ।
गुणाभावात्प्रकृत्या वा निस्तर्क्यं ज्ञेयसंमितम् ॥ १२.२०३.२० ॥
ഗുണമില്ലാത്തവൻ ആ മാർഗത്തെ പുറമേ മാത്രം പിന്തുടരുന്നു; ഗുണാഭാവത്താലോ സ്വഭാവത്താലോ, അത് തർക്കത്തിനപ്പുറവും അറിയേണ്ടതിന് തുല്യവുമാണ്.
12.203.21
नैर्गुण्याद्ब्रह्म चाप्नोति सगुणत्वान्निवर्तते ।
गुणप्रसारिणी बुद्धिर्हुताशन इवेन्धने ॥ १२.२०३.२१ ॥
ഗുണരാഹിത്യത്താൽ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; സഗുണത്വത്താൽ തിരിച്ചുവരുന്നു. ഗുണങ്ങളിൽ പരക്കുന്ന ബുദ്ധി, വിറകിലെ അഗ്നിപോലെയാണ്.
12.203.22
यदा पञ्च वियुक्तानि इन्द्रियाणि स्वकर्मभिः ।
तदा तत्परमं ब्रह्म संमुक्तं प्रकृतेः परम् ॥ १२.२०३.२२ ॥
അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെടുമ്പോൾ, ആ പരമബ്രഹ്മം പ്രകൃതിക്കപ്പുറം പൂർണമായി മുക്തമാകുന്നു.
12.203.23
एवं प्रकृतितः सर्वे संभवन्ति शरीरिणः ।
निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्गे नैवोपयान्ति च ॥ १२.२०३.२३ ॥
ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് എല്ലാ ശരീരധാരികളും ഉണ്ടാകുന്നു; നിവൃത്തിയിൽ അവർ തിരിച്ചുവരുന്നു, സ്വർഗത്തിലും എത്തുന്നില്ല.
12.203.24
पुरुषप्रकृतिर्बुद्धिर्विशेषाश्चेन्द्रियाणि च ।
अहंकारोऽभिमानश्च संभूतो भूतसंज्ञकः ॥ १२.२०३.२४ ॥
പുരുഷനും പ്രകൃതിയും ബുദ്ധിയും വിശേഷങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അഹങ്കാരവും അഭിമാനവും — ഇവയെല്ലാം ഭൂതങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവയാണ്.
12.203.25
एतस्याद्या प्रवृत्तिस्तु प्रधानात्संप्रवर्तते ।
द्वितीया मिथुनव्यक्तिमविशेषान्नियच्छति ॥ १२.२०३.२५ ॥
ഇതിന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി പ്രധാനത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് അവിശേഷത്തിൽ നിന്ന് മിഥുനത്തിന്റെ വ്യക്തതയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
12.203.26
धर्मादुत्कृष्यते श्रेयस्तथा धर्मोऽष्यधर्मतः ।
रागवान्प्रकृतिं ह्येति विरक्तो ज्ञानवान्भवम् ॥ १२.२०३.२६ ॥
ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ശ്രേയസ്സ് ഉയർത്തപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ധർമ്മവും അധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് (ഉയർത്തപ്പെടുന്നു). രാഗമുള്ളവൻ പ്രകൃതിയിലേക്ക് പോകുന്നു; വിരക്തനും ജ്ഞാനിയുമായവൻ ഭവത്തെ കടക്കുന്നു.