મહાભારત · અધ્યાય 12.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.205.1
पितामह महाप्राज्ञ दुःखशोकसमाकुले ।
संसारचक्रे लोकानां निर्वेदो नास्ति किंन्विदम् ॥ १२.२०५.१ ॥
હે પિતામહ, મહાપ્રાજ્ઞ! દુઃખ અને શોકથી ભરેલા આ સંસારચક્રમાં લોકોને વૈરાગ્ય કેમ થતો નથી?
12.205.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबन्धनस्य संवादं भोगवत्या नृपोत्तम ॥ १२.२०५.२ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — હે નૃપોત્તમ, નિબંધન અને ભોગવતીનો આ સંવાદ છે.
12.205.3
मुनिं निबन्धनं शुष्कं धमनीयाकृतिं तथा ।
निरारम्भं निरालम्बमसज्जन्तं च कर्मणि।
पुत्रं दृष्ट्वाऽप्युवाचार्तं माता भोगवती तदा ॥ १२.२०५.३ ॥
નિબંધન નામે મુનિ સૂકાયેલા, નસોના ગૂંચળા જેવા દુર્બળ, કર્મ આરંભ ન કરનારા, આધારહીન અને કર્મમાં આસક્ત ન થનારા હતા. દુઃખી પુત્રને જોઈને ત્યારે માતા ભોગવતી બોલી.
12.205.4
उत्तिष्ठ मूढ किं शेषे निरपेक्षः सुहृज्जनैः ।
निरालम्बो धनोपाये पैतृकं तव किं धनम् ॥ १२.२०५.४ ॥
ઊભો થા, મૂર્ખ! કેમ સૂતો છે? મિત્રજનો પ્રત્યે ઉદાસીન થઈને, ધનના ઉપાયોમાં આધારહીન બનીને — તારું પૈતૃક ધન શું છે?
12.205.5
पैतृकं मे महन्मातः सर्वदुःखालयं त्विह ।
अस्त्येतत्तद्विधाताय यतिष्ये तत्र मा शुचः ॥ १२.२०५.५ ॥
મા, મારું પૈતૃક ધન અહીં મહાન છે; તે બધાં દુઃખોનું ઘર છે. તેને નષ્ટ કરવા હું ત્યાં પ્રયત્ન કરીશ — શોક ન કર.
12.205.6
इदं शरीरमत्युग्रं पित्रा दत्तमसंशयम् ।
तमेव पितरं गत्वा धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १२.२०५.६ ॥
આ અત્યંત ભયાનક શરીર પિતાએ આપ્યું છે, એમાં શંકા નથી. તે જ પિતા પાસે જવાથી શાશ્વત ધન ત્યાં જ રહે છે.
12.205.7
कश्चिन्महति संसारे वर्तमान… ।
वनदुगमभिप्राप्तो महत्क्रव्या… ॥ १२.२०५.७ ॥
મહાન સંસારમાં વર્તતો કોઈ એક… દુર્ગમ વનમાં પહોંચ્યો, ત્યાં મહાન માંસભક્ષકો હતા.
12.205.8
सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैर्महा… ।
समन्तात्सुपरिक्षिप्तं स दृष्ट्वा व्यथते पुमान् ॥ १२.२०५.८ ॥
સિંહ, વ્યાઘ્ર, ગજ આકારના અતિ ભયંકર મહા… ચારે બાજુ ઘેરાયેલું જોઈને તે પુરુષ વ્યથિત થાય છે.
12.205.9
स तद्वनं ह्यनुचरन्विप्रधावन्नितस्ततः ।
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणार्थं प्रधावति ॥ १२.२०५.९ ॥
તે એ વનમાં ફરતો, અહીં-તહીં ગભરાઈને દોડે છે; બધી દિશાઓ જોતાં, શરણ માટે દોડે છે.
12.205.10
अथापश्यद्वनं रूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
वनमध्ये च तत्रासीदुदपानः समावृतः ॥ १२.२०५.१० ॥
પછી તેણે ચારે બાજુ ઘટ્ટ ઊગેલું, જાળથી ઘેરાયેલું વન જોયું; વનની મધ્યે ત્યાં ઢંકાયેલો એક કૂવો હતો.
12.205.11
वल्लिभिस्तृणसंछिन्नैर्गूढाभिरभिसंवृतः ।
स पपात द्विजस्तत्र विजने सलिलाशये ॥ १२.२०५.११ ॥
વેલાઓ અને ઘાસથી ઢંકાયેલી ગુપ્ત વેલોથી તે ઘેરાયો; તે દ્વિજ ત્યાં નિર્જન જળાશયમાં પડ્યો.
12.205.12
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ।
बाहुभ्यां संपरिष्वक्तस्तया परमसत्वया ॥ १२.२०५.१२ ॥
વેલાઓના ઘટ્ટ જાળથી ભરેલા તેમાં તે ચોંટી રહ્યો; બંને બાહુઓથી તે પરમ બળવાન વેલને દૃઢપણે પકડી લીધી.
12.205.13
स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधश्शिराः ।
अधस्तत्रैव जातश्च जम्बूवृक्षः सुदुस्तरः ॥ १२.२०५.१३ ॥
ત્યાં તે એ રીતે લટકે છે, પગ ઉપર અને માથું નીચે; અને નીચે જ ત્યાં પાર કરવું અતિ કઠિન એવું જાંબુનું વૃક્ષ ઉગેલું છે.
12.205.14
कूपस्य तस्य वेलाया अपश्यत्सुमहाफलम् ।
वृक्षं बहुविधं व्योमं वल्लीपुष्पसमाकुलम् ॥ १२.२०५.१४ ॥
તે કૂવાના કાંઠે તેણે અતિ મોટાં ફળવાળું, અનેક પ્રકારનું, આકાશ સુધી ફેલાયેલું, વેલાના ફૂલોથી ભરેલું એક વૃક્ષ જોયું.
12.205.15
नानारूपा मधुकरास्तस्मिन्वुक्षऽभवन्किल ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रववृते तदा ॥ १२.२०५.१५ ॥
તે વૃક્ષ પર અનેક રૂપની મધમાખીઓ હતી; ત્યારે તેમના મધની અનેક ધારાઓ વહી નીકળી.
12.205.16
विलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न तस्य तृष्णा विरता पीयमानस्य संकटे ॥ १२.२०५.१६ ॥
લટકતો તે પુરુષ સદા ધારા પીએ છે; પણ સંકટમાં પીતાં છતાં તેની તૃષ્ણા ક્યારેય શાંત થતી નથી.
12.205.17
परीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
एवं स वसते तत्र दुःखिदुःखी पुनः पुनः ॥ १२.२०५.१७ ॥
અતૃપ્ત તે તેને જ નિત્ય વારંવાર પામવા ઇચ્છે છે; એ રીતે તે ત્યાં વારંવાર દુઃખથી દુઃખી થઈને રહે છે.
12.205.18
मया तु तद्धनं देयं तव दास्यामि चेच्छसि ।
तस्य च प्रार्थितः सोथ दत्वा मुक्तिमवाप सः ॥ १२.२०५.१८ ॥
"તે ધન મારે તને આપવું જોઈએ; જો તું ઇચ્છે તો હું આપીશ." તેની પ્રાર્થના થતાં તેણે દાન આપીને મુક્તિ મેળવી.
12.205.19
सा च त्यक्त्वाऽर्थसंकल्पं जगाम परमां गतिम् ॥ १२.२०५.१९ ॥
તેણે ધનની ઇચ્છા ત્યજીને પરમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી.
12.205.20
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपज्ञा नृपोत्तम ।
परं वैराग्यमागम्य गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.२०५.२० ॥
હે નૃપોત્તમ, આ રીતે સંસારચક્રના સ્વરૂપને જાણનારા પરમ વૈરાગ્ય પામીને પરમ પદે જાય છે.
12.205.21
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपं विदितं न मे ।
पैतृकं तु धनं प्रोक्तं किं तद्विद्वन्महात्मना ॥ १२.२०५.२१ ॥
આ રીતે સંસારચક્રનું સ્વરૂપ મને જ્ઞાત નથી. પૈતૃક ધન કહેવાયું; હે વિદ્વાન, મહાત્માએ તેને શું કહ્યું?
12.205.22
कान्तारमिति किं प्रोक्तं को हस्ती स तु कूपकः ।
किंसंज्ञिको महावृक्षो मधु वाऽपि पितामह ॥ १२.२०५.२२ ॥
'કાંતાર' શું કહેવાયું? તે હાથી કોણ છે, તે કૂવો શું છે? હે પિતામહ, તે મહાવૃક્ષ કયા નામનું છે, અને મધ શું છે?
12.205.23
एवं मे संशयं विद्धि धनशब्दं किमुच्यते ।
कथं लब्धं धनं तेन तथा च किमिदं त्विह ॥ १२.२०५.२३ ॥
મારો આ સંશય જાણો: 'ધન' શબ્દથી શું કહેવાય છે? તેણે ધન કેવી રીતે મેળવ્યું, અને અહીં આ શું છે?
12.205.24
उपाख्यानमिदं सर्वं मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुमतिं विन्दते येन बन्धनाशश्च भारत ॥ १२.२०५.२४ ॥
આ સંપૂર્ણ ઉપાખ્યાન મોક્ષજ્ઞોએ કહ્યું છે. હે ભારત, તેનાથી સુમતિ પ્રાપ્ત થાય છે અને બંધનનો નાશ થાય છે.
12.205.25
एतदुक्तं हि कान्तारं महान्संसार एव सः ।
ये ते प्रतिष्ठिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः ॥ १२.२०५.२५ ॥
આ કહેવામાં આવ્યું છે. તે જ મહાન સંસાર આ વન છે. ત્યાં રહેલા હિંસક પ્રાણીઓ રોગો કહેવાયા છે.
12.205.26
या सा नारी महाघोरा वर्णरूपविनाशिनी ।
तामाहुश्च जरां प्राज्ञाः परिष्वक्तं यया जगत् ॥ १२.२०५.२६ ॥
જે અત્યંત ભયંકર સ્ત્રી વર્ણ અને રૂપનો નાશ કરે છે, તેને જ્ઞાનીઓ જરા કહે છે, જેણે જગતને આલિંગન આપ્યું છે.
12.205.27
यस्तत्र कूपे वसते महाहिः काल एव सः ।
यो वृक्षः स च मृत्युर्हि स्वकृतं तस्य तत्फलम् ॥ १२.२०५.२७ ॥
ત્યાં કૂવામાં રહેતો મહાસર્પ કાળ જ છે. તે વૃક્ષ પણ મૃત્યુ જ છે. તેનું ફળ તેણે પોતે કરેલું કર્મ છે.
12.205.28
ये तु कृष्णाः सिता राजन्मूषिका रात्र्यहानि वै ॥ १२.२०५.२८ ॥
હે રાજન્, જે કાળા અને સફેદ ઉંદરો છે, તે ખરેખર રાત અને દિવસ છે.
12.205.29
द्विषट्कपदसंयुक्तो यो हस्ती षण्मुखाकृतिः ।
स च संवत्सरः प्रोक्तः पाशमासर्तवो मुखाः ॥ १२.२०५.२९ ॥
બાર પગવાળો, છ મુખના આકારનો જે હાથી છે, તે સંવત્સર કહેવાયો છે. ઋતુઓ તેના પાશ અને મુખ છે.
12.205.30
एतत्संसारचक्रस्य स्वरूपं व्याहृतं मया ।
एवं लब्धधनं राजंस्तत्स्वरूपं विनाशय ॥ १२.२०५.३० ॥
આ સંસારચક્રનું સ્વરૂપ મેં કહ્યું. હે રાજન્, આ રીતે ધન મેળવીને તેનું આ સ્વરૂપ નષ્ટ કર.
12.205.31
एतज्ज्ञात्वा तु सा राजन्परं वैराग्यमास्थिता ।
यथोक्तविधिना भूयः परं पदमवाप सः ॥ १२.२०५.३१ ॥
હે રાજન, આ જાણીને તે પરમ વૈરાગ્યને પામી; કહેલી વિધિથી તે ફરી પરમ પદ પામ્યો.
12.205.32
धत्ते धारयते चैव एतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तद्गच्छ चामृतं शुद्धं हिरण्यममृतं तपः ॥ १२.२०५.३२ ॥
આ કારણથી જ તે ધનને ધારણ કરે છે અને સાચવે છે. તે શુદ્ધ, અમૃત સમાન સોના અને અમૃત સમાન તપ તરફ જા.
12.205.33
तत्स्वरूपो महादेवः कृष्णो देवकिनन्दनः ।
तस्य प्रसादाद्दुःखस्य नाशं प्राप्स्यसि मानद ॥ १२.२०५.३३ ॥
તે સ્વરૂપવાળા મહાદેવ જ દેવકીના પુત્ર કૃષ્ણ છે. હે માનદ, તેમની કૃપાથી તું દુઃખનો નાશ પામીશ.
12.205.34
एकः कर्ता स कृष्णश्च ज्ञानिनां परमा गतिः ॥ १२.२०५.३४ ॥
તે કૃષ્ણ જ એકમાત્ર કર્તા છે; તે જ્ઞાનીઓની પરમ ગતિ છે.
12.205.35
इदमाश्रित्य देवेन्द्रो देवा रुद्रास्तथाऽश्विनौ ।
स्वेस्वे पदे विविशिरे भुक्तिमुक्तिविदो जनाः ॥ १२.२०५.३५ ॥
આનો આશ્રય લઈને દેવેન્દ્ર, દેવો, રુદ્રો તથા બંને અશ્વિનીકુમારો, અને ભોગ-મુક્તિના જ્ઞાતા લોકો પોતપોતાના પદમાં પ્રવેશ્યા.
12.205.36
भूतानामन्तरात्माऽसौ स नित्यपदसंवृतः ।
श्रूयतामस्य सद्भावः सम्यग्ज्ञानं यथा तव ॥ १२.२०५.३६ ॥
તે સર્વ ભૂતોનો અંતરાત્મા છે, નિત્ય પદથી આવરાયેલો છે. તેનું સદ્ભાવ સાંભળ, જેથી તને સમ્યક જ્ઞાન થાય.
12.205.37
भवेदेतन्निबोध त्वं नारदाय पुरा हरिः ।
दर्शयित्वाऽऽत्मनो रूपं यदवोचत्स्वयं विभुः ॥ १२.२०५.३७ ॥
પૂર્વે હરિએ નારદને પોતાનું રૂપ દેખાડીને, સર્વવ્યાપી પ્રભુ સ્વયં જે બોલ્યા તે તું જાણ.
12.205.38
पुरा देवऋषिः श्रीमान्नारदः परमार्थवान् ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां तीर्थान्यनुचरन्प्रभुः ॥ १२.२०५.३८ ॥
પૂર્વે તેજસ્વી દેવર્ષિ નારદ, પરમાર્થના જ્ઞાતા, આખી પૃથ્વી પર ફર્યા અને તીર્થોની યાત્રા કરી.
12.205.39
हिमवत्पादमाश्रित्य विचार्य च पुनःपुनः ।
स ददर्श ह्रदं तत्र पद्मोत्पलसमाकुलम् ॥ १२.२०५.३९ ॥
હિમાલયની તળેટીમાં જઈને, વારંવાર વિચારીને, ત્યાં કમળ અને નીલકમળોથી ભરેલું એક સરોવર તેમણે જોયું.
12.205.40
ददर्श कन्यां तत्तीरे सर्वाभरणभूषिताम् ।
शोभमानां श्रिया राजन्क्रीडन्तीमुत्पलैस्तथा ॥ १२.२०५.४० ॥
તેના કિનારે સર્વ આભૂષણોથી શણગારેલી એક કન્યા તેમણે જોઈ; હે રાજન્, તે શોભાથી ચમકતી નીલકમળો સાથે રમતી હતી.
12.205.41
सा महात्मानमालोक्य नारदेत्याह भामिनी ।
तस्याः समीपमासाद्य तस्थौ विस्मितमानसः ॥ १२.२०५.४१ ॥
તે મહાત્માને જોઈને તે સુંદરીએ "નારદ" કહ્યું; તેઓ વિસ્મિત મનથી તેની પાસે જઈને ઊભા રહ્યા.
12.205.42
वीक्षमाणं तमाज्ञाय सा कन्या चारुवासिनी ।
विजजृम्भे महाभागा स्मयमाना पुनः पुनः ॥ १२.२०५.४२ ॥
તે તેની તરફ જોઈ રહ્યો છે એ જાણીને, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલી તે કન્યા, મહાભાગા, વારંવાર હસતાં હસતાં અંગ મરડવા લાગી.
12.205.43
तस्मात्समभवद्वक्रात्पुरुषाकृतिसंयुतः ।
रत्नविन्दुचिताङ्गस्तु सर्वाभरणभूषितः ॥ १२.२०५.४३ ॥
તેના મુખમાંથી મનુષ્યના આકારવાળો એક પુરુષ ઉત્પન્ન થયો. તેના અંગો રત્નબિંદુઓથી ચિત્રિત હતા અને તે સર્વ આભૂષણોથી શોભિત હતો.
12.205.44
आदित्यसदृशाकारः शिरसा धारयन्मणिम् ।
पुनरेव तदाकारसदृशः समजायत ॥ १२.२०५.४४ ॥
સૂર્ય જેવા આકારવાળો, માથા પર મણિ ધારણ કરતો, તે ફરી એ જ આકારને અનુરૂપ ઉત્પન્ન થયો.
12.205.45
तृतीयस्तु महाराज विविधाभरणैर्युतः ।
प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा विविधध्वनयस्तु ताम् ॥ १२.२०५.४५ ॥
હે મહારાજ, ત્રીજો વિવિધ આભૂષણોથી યુક્ત હતો. તેણે તે કન્યાની પ્રદક્ષિણા કરી અને વિવિધ ધ્વનિઓ કર્યા.
12.205.46
ततः सर्वेण विप्रर्षिः कन्यां पप्रच्छ तां शुभाम् ॥ १२.२०५.४६ ॥
પછી તે બ્રાહ્મણ ઋષિએ સૌની સાથે તે શુભ કન્યાને પૂછ્યું.
12.205.47
का त्वं परमकल्याणि पद्मेन्दुसदृशानने ।
न जाने त्वां महादेवि ब्रूहि सत्यमनिन्दिते ॥ १२.२०५.४७ ॥
હે પરમ કલ્યાણી, કમળ અને ચંદ્ર જેવા મુખવાળી, હું તને ઓળખતો નથી. હે મહાદેવી, હે નિર્દોષ, સત્ય કહે, તું કોણ છે?
12.205.48
सावित्री नाम विप्रर्षे शृणु भद्रं तवास्तु वै ।
किं करिष्यामि तद्ब्रूहि तव यच्चेतसि स्थितम् ॥ १२.२०५.४८ ॥
મારું નામ સાવિત્રી છે, હે બ્રાહ્મણ ઋષિ, સાંભળો, તમારું કલ્યાણ થાઓ. હું શું કરું? તમારા મનમાં જે છે તે કહો.
12.205.49
अभिवादये त्वां सावित्रि कृतार्थोऽहमनिन्दिते ।
एतं मे संशयं देवि वक्तुमर्हसि शोभने ॥ १२.२०५.४९ ॥
હે સાવિત્રી, હું તમને પ્રણામ કરું છું; હે નિર્દોષ, હું કૃતાર્થ છું. હે દેવી, હે શોભને, મારો આ સંશય કહેવા તમે યોગ્ય છો.
12.205.50
यस्तु वै प्रथमोत्पन्नः कोऽसौ स पुरुषाकृतिः ।
बिन्दवस्तु महादेवि मूर्ध्नि ज्योतिर्मयाकृतिः ॥ १२.२०५.५० ॥
જે પ્રથમ ઉત્પન્ન થયો, તે પુરુષાકૃતિ કોણ છે? હે મહાદેવી, પણ મસ્તક પરના બિંદુઓ જ્યોતિર્મય આકારના છે.
12.205.51
अग्रजः प्रथमोत्पन्नो यजुर्वेदस्तथाऽपरः ।
तृतीयः सामवेदस्तु संशयो व्येतु ते मुने ॥ १२.२०५.५१ ॥
અગ્રજ, પ્રથમ ઉત્પન્ન યજુર્વેદ, બીજો, અને ત્રીજો સામવેદ છે. હે મુનિ, તમારો સંશય દૂર થાઓ.
12.205.52
वेदाश्च बिन्दुसंयुक्ता यज्ञस्य फलसंश्रिताः ।
यत्तद्दृष्टं महज्ज्योतिर्ज्योतिरित्युच्यते बुधैः ॥ १२.२०५.५२ ॥
વેદો બિંદુઓથી યુક્ત છે, યજ્ઞના ફળ પર આશ્રિત છે. જે મહાન જ્યોતિ દેખાઈ, તેને જ્ઞાનીઓ 'જ્યોતિ' કહે છે.
12.205.53
ऋषे ज्ञेयं मया चाऽपीत्युक्त्वा चान्तरधीयत ।
ततः स विस्मयाविष्टो नारदः पुरुषर्षभ।
ध्यानयुक्तः स तु चिरं न बुबोध महामतिः ॥ १२.२०५.५३ ॥
હે ઋષિ, આ મારે પણ જાણવાનું છે, એમ કહીને તે અંતર્ધાન થઈ ગઈ. ત્યારે વિસ્મયથી ભરાયેલો નારદ, હે પુરુષર્ષભ, ધ્યાનમાં લીન થઈને લાંબા સમય સુધી સમજી શક્યો નહીં.
12.205.54
ततः स्नात्वा महातेजा वाग्यतो नियतेन्द्रियः ।
तुष्टाव पुरुषव्याघ्रो जिज्ञासुश्च तदद्भुतम् ॥ १२.२०५.५४ ॥
પછી મહાતેજસ્વી, વાણીને સંયમિત કરનાર, ઇન્દ્રિયોને વશ કરનાર, પુરુષવ્યાઘ્ર, તે અદ્ભુતને જાણવાની ઇચ્છાથી સ્નાન કરીને સ્તુતિ કરી.
12.205.55
ततो वर्षशते पूर्णे भगवाँलोकभावनः ।
प्रादुश्चकार विश्वात्मा ऋषेः परमसौहृदात् ॥ १२.२०५.५५ ॥
પછી સો વર્ષ પૂરાં થતાં, લોકોનું પાલન કરનારા ભગવાન, વિશ્વાત્મા, ઋષિ પ્રત્યેના પરમ સ્નેહથી પ્રગટ થયા.
12.205.56
तमागतं जगन्नाथं सर्वकारणकारणम् ।
अखिलामरमौल्यङ्गरुक्मारुणपदद्वयम् ॥ १२.२०५.५६ ॥
આવેલા તે જગન્નાથને, જે સર્વ કારણોનું કારણ છે, જેના બંને ચરણ સર્વ અમરોના મુકુટોથી શોભિત, સુવર્ણ જેવા રાતા છે.
12.205.57
वैनतेयपदस्पर्शकिणशोभितजानुकम् ।
पीताम्बरलसत्काञ्चीदामबद्धकटीतटम् ॥ १२.२०५.५७ ॥
ગરુડના પગના સ્પર્શથી પડેલા ઘટ્ટાઓથી જેના ઘૂંટણ શોભે છે; પીતાંબર ઉપર ચમકતી સુવર્ણ કમરપટ્ટીથી જેની કમર બંધાયેલી છે.
12.205.58
श्रीवत्सवक्षसं चारुमणिकौस्तुभकन्धरम् ।
मन्दस्मितमुखाम्भोजं चलदायतलोचनम् ॥ १२.२०५.५८ ॥
શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળી છાતી, મણિ-કૌસ્તુભથી શોભિત સુંદર કંઠ, મંદ સ્મિતવાળું કમળ મુખ અને ચંચળ વિશાળ નેત્રોવાળા સુંદરને.
12.205.59
नम्रचापानुकरणनम्रभ्रूयुगशोभितम् ।
नानारत्नमणीवज्रस्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ १२.२०५.५९ ॥
વાંકા ધનુષ્યનું અનુકરણ કરતી વાંકી ભ્રમરજોડીથી શોભતા, નાના રત્ન, મણિ અને વજ્રથી ઝળહળતાં મકરકુંડળવાળા.
12.205.60
इन्द्रनीलनिभासं तं केयूरमकुटोज्ज्वलम् ।
देवैरिन्द्रपुरोगैश्च ऋषिसङघैरभिष्टुतम् ॥ १२.२०५.६० ॥
ઇન્દ્રનીલ મણિ જેવી કાંતિવાળા, કેયૂર અને મુકુટથી ઉજ્જવળ એવા તેમને, જેમની સ્તુતિ ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને ઋષિસમૂહોએ કરી.
12.205.61
नारदो जयशब्देन ववन्दे शिरसा हरिम् ॥ १२.२०५.६१ ॥
નારદે 'જય' શબ્દ સાથે મસ્તક નમાવી હરિને વંદન કર્યા.
12.205.62
ततः स भगवाञ्श्रीमान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां नारदं पतितं क्षितौ ॥ १२.२०५.६२ ॥
ત્યારે તે ભગવાન, શ્રીમાન, સર્વભૂતોના ઈશ મેઘ જેવી ગંભીર વાણીથી ભૂમિ પર પડેલા નારદને બોલ્યા.
12.205.63
भद्रमस्तु ऋषे तुभ्यं वरं वरय सुव्रत ।
यत्ते मनसि सुव्यक्तमस्ति च प्रददामि तन् ॥ १२.२०५.६३ ॥
હે ઋષિ, તમારું કલ્યાણ થાઓ. હે સુવ્રત, વરદાન માગો. તમારા મનમાં જે સ્પષ્ટ છે તે હું આપીશ.
12.205.64
स चेमं जयशब्देन प्रसीदेत्यातुरो मुनिः ।
प्रोवाच हृदि संरूढं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १२.२०५.६४ ॥
તે આતુર મુનિએ 'જય' શબ્દ સાથે, 'પ્રસન્ન થાઓ' એમ કહીને, હૃદયમાં સ્થિર શંખ-ચક્ર-ગદાધારીને કહ્યું.
12.205.65
विवक्षितं जगन्नाथ मया ज्ञातं त्वयाऽच्युत ।
तत्प्रसीद हृषीकेश श्रोतुमिच्छामि तद्धरे ॥ १२.२०५.६५ ॥
હું જે કહેવા ઇચ્છતો હતો તે તમે જાણ્યું, હે અચ્યુત. તેથી પ્રસન્ન થાઓ, હે હૃષીકેશ; તે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે, હે હરિ.
12.205.66
ततः स्मयन्महाविष्णुरभ्यभाषत नारदम् ।
यद्दृष्टं मम रूपं तु वेदानां शिरसि त्वया ॥ १२.२०५.६६ ॥
ત્યારે હસીને મહાવિષ્ણુએ નારદને કહ્યું: 'વેદોના શિખર પર તેં જોયેલું મારું રૂપ.'
12.205.67
निर्द्वन्द्वा निरहंकाराः शुचयः शुद्धलोचनाः ।
तं मां पश्यन्ति सततं तान्पृच्छ यदिहेच्छसि ॥ १२.२०५.६७ ॥
જેઓ દ્વંદ્વોથી મુક્ત, અહંકારરહિત, શુચિ અને શુદ્ધ દૃષ્ટિવાળા છે, તેઓ સતત મને જ જુએ છે. અહીં તું જે ઇચ્છે તે તેમને જ પૂછ.
12.205.68
ये योगिनो महाप्राज्ञा मदंशा ये व्यवस्थिताः ।
तेषां प्रसादं देवर्षे मत्प्रसादमवैहि तत् ॥ १२.२०५.६८ ॥
જે મહાપ્રાજ્ઞ યોગીઓ, જે મારા અંશ રૂપે સ્થિત છે, હે દેવર્ષિ, તેમની કૃપાને મારી જ કૃપા જાણ.
12.205.69
इत्युक्त्वा स जगामाथ भगवान्भूतभावनः ।
तस्माद्व्रज हृषीकेशं कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥ १२.२०५.६९ ॥
આમ કહીને ભૂતભાવન ભગવાન ચાલ્યા ગયા. તેથી દેવકીનંદન હૃષીકેશ કૃષ્ણ પાસે જા.
12.205.70
एतमाराध्य गोविन्दं गता मुक्तिं महर्षयः ।
एष कर्ता विकर्ता च सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०५.७० ॥
આ ગોવિંદની આરાધના કરીને મહર્ષિઓ મુક્તિ પામ્યા. આ જ કર્તા, વિકર્તા અને સર્વ કારણોનું કારણ છે.
12.205.71
मयाऽप्येतच्छ्रुतं राजन्नारदात्तु निबोध तत् ।
स्वयमेव समाचष्ट नारदो भगवान्मुनिः ॥ १२.२०५.७१ ॥
હે રાજન, આ મેં પણ નારદ પાસેથી સાંભળ્યું હતું; તે સમજ. ભગવાન મુનિ નારદે પોતે જ આ વર્ણવ્યું હતું.
12.205.72
समस्तसंसारविघातकारणं ।
भजन्ति ये विष्णुमनन्यमानसाः।
ते यान्ति सायुज्यमतीव दुर्लभ ।
मितीव नित्यं हृदि वर्णयन्ति ॥ १२.२०५.७२ ॥
અનન્ય મનથી જેઓ વિષ્ણુની ભક્તિ કરે છે — જે સર્વ સંસારબંધન નાશનું કારણ છે — તેઓ અતિ દુર્લભ સાયુજ્ય પામે છે. એમ તેઓ સદા હૃદયમાં આનું વર્ણન કરે છે.