ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.205.1
पितामह महाप्राज्ञ दुःखशोकसमाकुले ।
संसारचक्रे लोकानां निर्वेदो नास्ति किंन्विदम् ॥ १२.२०५.१ ॥
ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ! ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
12.205.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबन्धनस्य संवादं भोगवत्या नृपोत्तम ॥ १२.२०५.२ ॥
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਨਿਬੰਧਨ ਅਤੇ ਭੋਗਵਤੀ ਦਾ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਹੈ।
12.205.3
मुनिं निबन्धनं शुष्कं धमनीयाकृतिं तथा ।
निरारम्भं निरालम्बमसज्जन्तं च कर्मणि।
पुत्रं दृष्ट्वाऽप्युवाचार्तं माता भोगवती तदा ॥ १२.२०५.३ ॥
ਨਿਬੰਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਨੀ ਸੁੱਕਾ, ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਪਤਲਾ, ਕਰਮ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਦੁਖੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਮਾਤਾ ਭੋਗਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।
12.205.4
उत्तिष्ठ मूढ किं शेषे निरपेक्षः सुहृज्जनैः ।
निरालम्बो धनोपाये पैतृकं तव किं धनम् ॥ १२.२०५.४ ॥
ਉੱਠ, ਮੂਰਖ! ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਮਿੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਾ — ਤੇਰਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਕੀ ਹੈ?
12.205.5
पैतृकं मे महन्मातः सर्वदुःखालयं त्विह ।
अस्त्येतत्तद्विधाताय यतिष्ये तत्र मा शुचः ॥ १२.२०५.५ ॥
ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਇੱਥੇ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ — ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ।
12.205.6
इदं शरीरमत्युग्रं पित्रा दत्तमसंशयम् ।
तमेव पितरं गत्वा धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १२.२०५.६ ॥
ਇਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸਰੀਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਉਸੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.205.7
कश्चिन्महति संसारे वर्तमान… ।
वनदुगमभिप्राप्तो महत्क्रव्या… ॥ १२.२०५.७ ॥
ਮਹਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ… ਦੁਰਗਮ ਬਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵ ਸਨ।
12.205.8
सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैर्महा… ।
समन्तात्सुपरिक्षिप्तं स दृष्ट्वा व्यथते पुमान् ॥ १२.२०५.८ ॥
ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾ… ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਆਕੁਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.205.9
स तद्वनं ह्यनुचरन्विप्रधावन्नितस्ततः ।
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणार्थं प्रधावति ॥ १२.२०५.९ ॥
ਉਹ ਉਸ ਬਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘਬਰਾ ਕੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ, ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
12.205.10
अथापश्यद्वनं रूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
वनमध्ये च तत्रासीदुदपानः समावृतः ॥ १२.२०५.१० ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੰਘਣਾ ਉੱਗਿਆ, ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਬਨ ਵੇਖਿਆ; ਬਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਥੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਖੂਹ ਸੀ।
12.205.11
वल्लिभिस्तृणसंछिन्नैर्गूढाभिरभिसंवृतः ।
स पपात द्विजस्तत्र विजने सलिलाशये ॥ १२.२०५.११ ॥
ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਸੁੰਨਸਾਨ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
12.205.12
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ।
बाहुभ्यां संपरिष्वक्तस्तया परमसत्वया ॥ १२.२०५.१२ ॥
ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿੰਬੜ ਗਿਆ; ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਬਲਵਾਨ ਵੇਲ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਫੜ ਲਿਆ।
12.205.13
स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधश्शिराः ।
अधस्तत्रैव जातश्च जम्बूवृक्षः सुदुस्तरः ॥ १२.२०५.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਟਕਦਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ; ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਇੱਕ ਜਾਮੁਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.205.14
कूपस्य तस्य वेलाया अपश्यत्सुमहाफलम् ।
वृक्षं बहुविधं व्योमं वल्लीपुष्पसमाकुलम् ॥ १२.२०५.१४ ॥
ਉਸ ਖੂਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ, ਅਸਮਾਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਲਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ।
12.205.15
नानारूपा मधुकरास्तस्मिन्वुक्षऽभवन्किल ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रववृते तदा ॥ १२.२०५.१५ ॥
ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਸਨ; ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਤੁਰੀਆਂ।
12.205.16
विलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न तस्य तृष्णा विरता पीयमानस्य संकटे ॥ १२.२०५.१६ ॥
ਲਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਧਾਰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪੀਂਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
12.205.17
परीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
एवं स वसते तत्र दुःखिदुःखी पुनः पुनः ॥ १२.२०५.१७ ॥
ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਉਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
12.205.18
मया तु तद्धनं देयं तव दास्यामि चेच्छसि ।
तस्य च प्रार्थितः सोथ दत्वा मुक्तिमवाप सः ॥ १२.२०५.१८ ॥
"ਉਹ ਧਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗਾ।" ਉਸਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਉਸਨੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
12.205.19
सा च त्यक्त्वाऽर्थसंकल्पं जगाम परमां गतिम् ॥ १२.२०५.१९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਧਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
12.205.20
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपज्ञा नृपोत्तम ।
परं वैराग्यमागम्य गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.२०५.२० ॥
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਪਾ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.205.21
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपं विदितं न मे ।
पैतृकं तु धनं प्रोक्तं किं तद्विद्वन्महात्मना ॥ १२.२०५.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪੈਤਰਿਕ ਧਨ ਆਖਿਆ ਗਿਆ; ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਆਖਿਆ?
12.205.22
कान्तारमिति किं प्रोक्तं को हस्ती स तु कूपकः ।
किंसंज्ञिको महावृक्षो मधु वाऽपि पितामह ॥ १२.२०५.२२ ॥
'ਕਾਂਤਾਰ' ਕੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ? ਉਹ ਹਾਥੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਖੂਹ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਉਹ ਮਹਾਵਿਰਖ ਕਿਸ ਨਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਕੀ ਹੈ?
12.205.23
एवं मे संशयं विद्धि धनशब्दं किमुच्यते ।
कथं लब्धं धनं तेन तथा च किमिदं त्विह ॥ १२.२०५.२३ ॥
ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾ ਜਾਣੋ: 'ਧਨ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਕੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸਨੇ ਧਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕੀ ਹੈ?
12.205.24
उपाख्यानमिदं सर्वं मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुमतिं विन्दते येन बन्धनाशश्च भारत ॥ १२.२०५.२४ ॥
ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਪਾਖਿਆਨ ਮੋਖ-ਗਿਆਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਸ ਨਾਲ ਸੁਮਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.205.25
एतदुक्तं हि कान्तारं महान्संसार एव सः ।
ये ते प्रतिष्ठिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः ॥ १२.२०५.२५ ॥
ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਸੰਸਾਰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜੀਵ ਰੋਗ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।
12.205.26
या सा नारी महाघोरा वर्णरूपविनाशिनी ।
तामाहुश्च जरां प्राज्ञाः परिष्वक्तं यया जगत् ॥ १२.२०५.२६ ॥
ਜਿਹੜੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਇਸਤਰੀ ਵਰਣ ਤੇ ਰੂਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਜਰਾ (ਬੁਢਾਪਾ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.205.27
यस्तत्र कूपे वसते महाहिः काल एव सः ।
यो वृक्षः स च मृत्युर्हि स्वकृतं तस्य तत्फलम् ॥ १२.२०५.२७ ॥
ਉੱਥੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਮਹਾਸੱਪ ਕਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਫਲ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਹੈ।
12.205.28
ये तु कृष्णाः सिता राजन्मूषिका रात्र्यहानि वै ॥ १२.२०५.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਚੂਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਤਾਂ ਅਤੇ ਦਿਨ ਹਨ।
12.205.29
द्विषट्कपदसंयुक्तो यो हस्ती षण्मुखाकृतिः ।
स च संवत्सरः प्रोक्तः पाशमासर्तवो मुखाः ॥ १२.२०५.२९ ॥
ਬਾਰਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਛੇ ਮੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲਾ ਜੋ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੁੱਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫੰਦੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਹਨ।
12.205.30
एतत्संसारचक्रस्य स्वरूपं व्याहृतं मया ।
एवं लब्धधनं राजंस्तत्स्वरूपं विनाशय ॥ १२.२०५.३० ॥
ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਸਰੂਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ।
12.205.31
एतज्ज्ञात्वा तु सा राजन्परं वैराग्यमास्थिता ।
यथोक्तविधिना भूयः परं पदमवाप सः ॥ १२.२०५.३१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ; ਦੱਸੀ ਹੋਈ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।
12.205.32
धत्ते धारयते चैव एतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तद्गच्छ चामृतं शुद्धं हिरण्यममृतं तपः ॥ १२.२०५.३२ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਧਨ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਤਪ ਵੱਲ ਜਾ।
12.205.33
तत्स्वरूपो महादेवः कृष्णो देवकिनन्दनः ।
तस्य प्रसादाद्दुःखस्य नाशं प्राप्स्यसि मानद ॥ १२.२०५.३३ ॥
ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮਹਾਦੇਵ ਹੀ ਦੇਵਕੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਨਦ, ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਪਾਏਂਗਾ।
12.205.34
एकः कर्ता स कृष्णश्च ज्ञानिनां परमा गतिः ॥ १२.२०५.३४ ॥
ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਇਕੱਲਾ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।
12.205.35
इदमाश्रित्य देवेन्द्रो देवा रुद्रास्तथाऽश्विनौ ।
स्वेस्वे पदे विविशिरे भुक्तिमुक्तिविदो जनाः ॥ १२.२०५.३५ ॥
ਇਸਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੇਂਦਰ, ਦੇਵਤੇ, ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਅਤੇ ਭੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।
12.205.36
भूतानामन्तरात्माऽसौ स नित्यपदसंवृतः ।
श्रूयतामस्य सद्भावः सम्यग्ज्ञानं यथा तव ॥ १२.२०५.३६ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਪਦ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸਦਾ ਸਦਭਾਵ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਮਿਅਕ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ।
12.205.37
भवेदेतन्निबोध त्वं नारदाय पुरा हरिः ।
दर्शयित्वाऽऽत्मनो रूपं यदवोचत्स्वयं विभुः ॥ १२.२०५.३७ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਹਰਿ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਜਾਣ।
12.205.38
पुरा देवऋषिः श्रीमान्नारदः परमार्थवान् ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां तीर्थान्यनुचरन्प्रभुः ॥ १२.२०५.३८ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
12.205.39
हिमवत्पादमाश्रित्य विचार्य च पुनःपुनः ।
स ददर्श ह्रदं तत्र पद्मोत्पलसमाकुलम् ॥ १२.२०५.३९ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
12.205.40
ददर्श कन्यां तत्तीरे सर्वाभरणभूषिताम् ।
शोभमानां श्रिया राजन्क्रीडन्तीमुत्पलैस्तथा ॥ १२.२०५.४० ॥
ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇੱਕ ਕੰਨਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਨੀਲ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ।
12.205.41
सा महात्मानमालोक्य नारदेत्याह भामिनी ।
तस्याः समीपमासाद्य तस्थौ विस्मितमानसः ॥ १२.२०५.४१ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਨਾਰਦ!"; ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।
12.205.42
वीक्षमाणं तमाज्ञाय सा कन्या चारुवासिनी ।
विजजृम्भे महाभागा स्मयमाना पुनः पुनः ॥ १२.२०५.४२ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੀ ਉਹ ਕੰਨਿਆ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਣ ਲੱਗੀ।
12.205.43
तस्मात्समभवद्वक्रात्पुरुषाकृतिसंयुतः ।
रत्नविन्दुचिताङ्गस्तु सर्वाभरणभूषितः ॥ १२.२०५.४३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਰਤਨ-ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
12.205.44
आदित्यसदृशाकारः शिरसा धारयन्मणिम् ।
पुनरेव तदाकारसदृशः समजायत ॥ १२.२०५.४४ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਣੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
12.205.45
तृतीयस्तु महाराज विविधाभरणैर्युतः ।
प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा विविधध्वनयस्तु ताम् ॥ १२.२०५.४५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੀਜਾ ਅਨੇਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੰਨਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਧੁਨੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।
12.205.46
ततः सर्वेण विप्रर्षिः कन्यां पप्रच्छ तां शुभाम् ॥ १२.२०५.४६ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਕੰਨਿਆ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
12.205.47
का त्वं परमकल्याणि पद्मेन्दुसदृशानने ।
न जाने त्वां महादेवि ब्रूहि सत्यमनिन्दिते ॥ १२.२०५.४७ ॥
ਹੇ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸੱਚ ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?
12.205.48
सावित्री नाम विप्रर्षे शृणु भद्रं तवास्तु वै ।
किं करिष्यामि तद्ब्रूहि तव यच्चेतसि स्थितम् ॥ १२.२०५.४८ ॥
ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਾਵਿਤਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸੋ।
12.205.49
अभिवादये त्वां सावित्रि कृतार्थोऽहमनिन्दिते ।
एतं मे संशयं देवि वक्तुमर्हसि शोभने ॥ १२.२०५.४९ ॥
ਹੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਸ਼ਯ ਕਹਿਣ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।
12.205.50
यस्तु वै प्रथमोत्पन्नः कोऽसौ स पुरुषाकृतिः ।
बिन्दवस्तु महादेवि मूर्ध्नि ज्योतिर्मयाकृतिः ॥ १२.२०५.५० ॥
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਕਾਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ ਜਿਓਤਿਰਮਯ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ।
12.205.51
अग्रजः प्रथमोत्पन्नो यजुर्वेदस्तथाऽपरः ।
तृतीयः सामवेदस्तु संशयो व्येतु ते मुने ॥ १२.२०५.५१ ॥
ਅਗ੍ਰਜ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਦੂਜਾ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਾਮਵੇਦ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੇਰਾ ਸੰਸ਼ਯ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
12.205.52
वेदाश्च बिन्दुसंयुक्ता यज्ञस्य फलसंश्रिताः ।
यत्तद्दृष्टं महज्ज्योतिर्ज्योतिरित्युच्यते बुधैः ॥ १२.२०५.५२ ॥
ਵੇਦ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਯੱਗ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਜਯੋਤੀ ਵੇਖੀ ਗਈ, ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀ 'ਜਯੋਤੀ' ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.205.53
ऋषे ज्ञेयं मया चाऽपीत्युक्त्वा चान्तरधीयत ।
ततः स विस्मयाविष्टो नारदः पुरुषर्षभ।
ध्यानयुक्तः स तु चिरं न बुबोध महामतिः ॥ १२.२०५.५३ ॥
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਵੀ ਜਾਣਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਾਰਦ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ।
12.205.54
ततः स्नात्वा महातेजा वाग्यतो नियतेन्द्रियः ।
तुष्टाव पुरुषव्याघ्रो जिज्ञासुश्च तदद्भुतम् ॥ १२.२०५.५४ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਬੋਲ ਨੂੰ ਸੰਜਮਿਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸਤਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
12.205.55
ततो वर्षशते पूर्णे भगवाँलोकभावनः ।
प्रादुश्चकार विश्वात्मा ऋषेः परमसौहृदात् ॥ १२.२०५.५५ ॥
ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਭਗਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਰਮ ਸਨੇਹ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
12.205.56
तमागतं जगन्नाथं सर्वकारणकारणम् ।
अखिलामरमौल्यङ्गरुक्मारुणपदद्वयम् ॥ १२.२०५.५६ ॥
ਆਏ ਹੋਏ ਉਸ ਜਗਨਨਾਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਸਾਰੇ ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ।
12.205.57
वैनतेयपदस्पर्शकिणशोभितजानुकम् ।
पीताम्बरलसत्काञ्चीदामबद्धकटीतटम् ॥ १२.२०५.५७ ॥
ਗਰੁੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੋਹ ਨਾਲ ਪਏ ਘੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੇ ਗੋਡੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਹਨ; ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਕਮਰ ਬੱਝੀ ਹੈ।
12.205.58
श्रीवत्सवक्षसं चारुमणिकौस्तुभकन्धरम् ।
मन्दस्मितमुखाम्भोजं चलदायतलोचनम् ॥ १२.२०५.५८ ॥
ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਛਾਤੀ, ਮਣੀ-ਕੌਸਤੁਭ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ ਸੁੰਦਰ ਗਰਦਨ, ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੁਖ, ਚੰਚਲ ਵੱਡੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ।
12.205.59
नम्रचापानुकरणनम्रभ्रूयुगशोभितम् ।
नानारत्नमणीवज्रस्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ १२.२०५.५९ ॥
ਝੁਕੇ ਧਨੁਖ ਦੀ ਨਕਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ, ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ, ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਵਜ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਮਕਰ-ਕੁੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ।
12.205.60
इन्द्रनीलनिभासं तं केयूरमकुटोज्ज्वलम् ।
देवैरिन्द्रपुरोगैश्च ऋषिसङघैरभिष्टुतम् ॥ १२.२०५.६० ॥
ਇੰਦਰਨੀਲ ਮਣੀ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ, ਕੇਯੂਰ ਅਤੇ ਮੁਕਟ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ।
12.205.61
नारदो जयशब्देन ववन्दे शिरसा हरिम् ॥ १२.२०५.६१ ॥
ਨਾਰਦ ਨੇ 'ਜੈ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
12.205.62
ततः स भगवाञ्श्रीमान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां नारदं पतितं क्षितौ ॥ १२.२०५.६२ ॥
ਤਦ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ ਮੇਘ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।
12.205.63
भद्रमस्तु ऋषे तुभ्यं वरं वरय सुव्रत ।
यत्ते मनसि सुव्यक्तमस्ति च प्रददामि तन् ॥ १२.२०५.६३ ॥
ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗੋ। ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਦਿਆਂਗਾ।
12.205.64
स चेमं जयशब्देन प्रसीदेत्यातुरो मुनिः ।
प्रोवाच हृदि संरूढं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १२.२०५.६४ ॥
ਉਸ ਆਤੁਰ ਮੁਨੀ ਨੇ 'ਜੈ' ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ, 'ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ' ਆਖ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
12.205.65
विवक्षितं जगन्नाथ मया ज्ञातं त्वयाऽच्युत ।
तत्प्रसीद हृषीकेश श्रोतुमिच्छामि तद्धरे ॥ १२.२०५.६५ ॥
ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਅੱਚੁਤ। ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼; ਮੈਂ ਉਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਹਰੀ।
12.205.66
ततः स्मयन्महाविष्णुरभ्यभाषत नारदम् ।
यद्दृष्टं मम रूपं तु वेदानां शिरसि त्वया ॥ १२.२०५.६६ ॥
ਤਦ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: 'ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।'
12.205.67
निर्द्वन्द्वा निरहंकाराः शुचयः शुद्धलोचनाः ।
तं मां पश्यन्ति सततं तान्पृच्छ यदिहेच्छसि ॥ १२.२०५.६७ ॥
ਜੋ ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛ।
12.205.68
ये योगिनो महाप्राज्ञा मदंशा ये व्यवस्थिताः ।
तेषां प्रसादं देवर्षे मत्प्रसादमवैहि तत् ॥ १२.२०५.६८ ॥
ਜੋ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੀ ਜਾਣ।
12.205.69
इत्युक्त्वा स जगामाथ भगवान्भूतभावनः ।
तस्माद्व्रज हृषीकेशं कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥ १२.२०५.६९ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾ।
12.205.70
एतमाराध्य गोविन्दं गता मुक्तिं महर्षयः ।
एष कर्ता विकर्ता च सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०५.७० ॥
ਇਸ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਇਹੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਰਤਾ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ।
12.205.71
मयाऽप्येतच्छ्रुतं राजन्नारदात्तु निबोध तत् ।
स्वयमेव समाचष्ट नारदो भगवान्मुनिः ॥ १२.२०५.७१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਮੈਂ ਵੀ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ; ਉਸਨੂੰ ਸਮਝ। ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।
12.205.72
समस्तसंसारविघातकारणं ।
भजन्ति ये विष्णुमनन्यमानसाः।
ते यान्ति सायुज्यमतीव दुर्लभ ।
मितीव नित्यं हृदि वर्णयन्ति ॥ १२.२०५.७२ ॥
ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ — ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਸਾਯੁਜ੍ਯ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।