महाभारत · अध्याय 12.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.205.1
पितामह महाप्राज्ञ दुःखशोकसमाकुले ।
संसारचक्रे लोकानां निर्वेदो नास्ति किंन्विदम् ॥ १२.२०५.१ ॥
हे पितामह, महाप्राज्ञ! दुःख आणि शोकाने भरलेल्या या संसारचक्रात लोकांना वैराग्य का येत नाही?
12.205.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबन्धनस्य संवादं भोगवत्या नृपोत्तम ॥ १२.२०५.२ ॥
या विषयातही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — हे नृपश्रेष्ठा, निबंधन आणि भोगवती यांचा हा संवाद आहे.
12.205.3
मुनिं निबन्धनं शुष्कं धमनीयाकृतिं तथा ।
निरारम्भं निरालम्बमसज्जन्तं च कर्मणि।
पुत्रं दृष्ट्वाऽप्युवाचार्तं माता भोगवती तदा ॥ १२.२०५.३ ॥
निबंधन नावाचे मुनी कोरडे, नसांच्या गुच्छासारखे क्षीण, कर्म आरंभ न करणारे, आधारहीन आणि कर्मात आसक्त नसलेले होते. दुःखी पुत्राला पाहून तेव्हा माता भोगवती बोलली.
12.205.4
उत्तिष्ठ मूढ किं शेषे निरपेक्षः सुहृज्जनैः ।
निरालम्बो धनोपाये पैतृकं तव किं धनम् ॥ १२.२०५.४ ॥
ऊठ, मूर्खा! का पडला आहेस? मित्रजनांविषयी उदासीन होऊन, धनप्राप्तीच्या उपायांत आधारहीन होऊन — तुझे पैतृक धन काय आहे?
12.205.5
पैतृकं मे महन्मातः सर्वदुःखालयं त्विह ।
अस्त्येतत्तद्विधाताय यतिष्ये तत्र मा शुचः ॥ १२.२०५.५ ॥
आई, माझे पैतृक धन इथे मोठे आहे; ते सर्व दुःखांचे आगर आहे. त्याचा नाश करण्यासाठी मी तिथे प्रयत्न करीन — शोक करू नकोस.
12.205.6
इदं शरीरमत्युग्रं पित्रा दत्तमसंशयम् ।
तमेव पितरं गत्वा धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १२.२०५.६ ॥
हे अत्यंत भयानक शरीर वडिलांनी दिले आहे यात शंका नाही. त्याच वडिलांकडे गेल्यावर शाश्वत धन तिथेच राहते.
12.205.7
कश्चिन्महति संसारे वर्तमान… ।
वनदुगमभिप्राप्तो महत्क्रव्या… ॥ १२.२०५.७ ॥
महान संसारात वावरणारा कोणी एक… दुर्गम वनात पोहोचला, तेथे महान मांसभक्षक होते.
12.205.8
सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैर्महा… ।
समन्तात्सुपरिक्षिप्तं स दृष्ट्वा व्यथते पुमान् ॥ १२.२०५.८ ॥
सिंह, व्याघ्र, गज आकारांच्या अतिघोर महा… चहूबाजूंनी वेढलेले पाहून तो पुरुष व्यथित होतो.
12.205.9
स तद्वनं ह्यनुचरन्विप्रधावन्नितस्ततः ।
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणार्थं प्रधावति ॥ १२.२०५.९ ॥
तो त्या वनात भटकत, इकडे-तिकडे घाबरून धावतो; सर्व दिशांकडे पाहत, आश्रयासाठी धावतो.
12.205.10
अथापश्यद्वनं रूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
वनमध्ये च तत्रासीदुदपानः समावृतः ॥ १२.२०५.१० ॥
मग त्याला चहूबाजूंनी दाट वाढलेले, जाळ्यांनी वेढलेले वन दिसले; वनाच्या मध्यभागी तेथे झाकलेली विहीर होती.
12.205.11
वल्लिभिस्तृणसंछिन्नैर्गूढाभिरभिसंवृतः ।
स पपात द्विजस्तत्र विजने सलिलाशये ॥ १२.२०५.११ ॥
वेलींनी व गवताने झाकलेल्या लपलेल्या वेलींनी तो वेढला गेला; तो द्विज तेथे निर्जन जलाशयात पडला.
12.205.12
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ।
बाहुभ्यां संपरिष्वक्तस्तया परमसत्वया ॥ १२.२०५.१२ ॥
वेलींच्या दाट जाळ्याने भरलेल्या त्यात तो चिकटला; दोन्ही बाहूंनी त्या परम बलवान वेलीला घट्ट धरून राहिला.
12.205.13
स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधश्शिराः ।
अधस्तत्रैव जातश्च जम्बूवृक्षः सुदुस्तरः ॥ १२.२०५.१३ ॥
तेथे तो असा लटकतो, पाय वर आणि डोके खाली; आणि खालीच तेथे पार करण्यास अत्यंत कठीण असा जांभळाचा वृक्ष उगवला आहे.
12.205.14
कूपस्य तस्य वेलाया अपश्यत्सुमहाफलम् ।
वृक्षं बहुविधं व्योमं वल्लीपुष्पसमाकुलम् ॥ १२.२०५.१४ ॥
त्या विहिरीच्या काठावर त्याला अतिशय मोठी फळे असलेला, अनेक प्रकारचा, आकाशापर्यंत पसरलेला, वेलींच्या फुलांनी भरलेला एक वृक्ष दिसला.
12.205.15
नानारूपा मधुकरास्तस्मिन्वुक्षऽभवन्किल ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रववृते तदा ॥ १२.२०५.१५ ॥
त्या वृक्षावर नाना रूपांच्या मधमाशा होत्या; तेव्हा त्यांच्या मधाच्या अनेक धारा वाहू लागल्या.
12.205.16
विलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न तस्य तृष्णा विरता पीयमानस्य संकटे ॥ १२.२०५.१६ ॥
लटकणारा तो पुरुष सदा धार पितो; पण संकटात पीत असताना त्याची तृष्णा कधीच शमत नाही.
12.205.17
परीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
एवं स वसते तत्र दुःखिदुःखी पुनः पुनः ॥ १२.२०५.१७ ॥
असमाधानी असा तो तिला सतत पुन्हा पुन्हा मिळवू इच्छितो; अशा प्रकारे तो तेथे वारंवार दुःखाने दुःखी होऊन राहतो.
12.205.18
मया तु तद्धनं देयं तव दास्यामि चेच्छसि ।
तस्य च प्रार्थितः सोथ दत्वा मुक्तिमवाप सः ॥ १२.२०५.१८ ॥
"ते धन मी तुला द्यायला हवे; तुला इच्छा असेल तर मी देईन." त्याने विनवणी केल्यावर तो दान देऊन मुक्ती पावला.
12.205.19
सा च त्यक्त्वाऽर्थसंकल्पं जगाम परमां गतिम् ॥ १२.२०५.१९ ॥
ती धनाची इच्छा सोडून परम गतीला गेली.
12.205.20
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपज्ञा नृपोत्तम ।
परं वैराग्यमागम्य गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.२०५.२० ॥
हे नृपश्रेष्ठा, अशा प्रकारे संसारचक्राचे स्वरूप जाणणारे परम वैराग्य प्राप्त करून परम पदाला जातात.
12.205.21
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपं विदितं न मे ।
पैतृकं तु धनं प्रोक्तं किं तद्विद्वन्महात्मना ॥ १२.२०५.२१ ॥
अशा प्रकारे संसारचक्राचे स्वरूप मला ठाऊक नाही. पैतृक धन असे सांगितले गेले; हे विद्वान, महात्म्याने त्याला काय म्हटले?
12.205.22
कान्तारमिति किं प्रोक्तं को हस्ती स तु कूपकः ।
किंसंज्ञिको महावृक्षो मधु वाऽपि पितामह ॥ १२.२०५.२२ ॥
'कान्तार' म्हणजे काय असे सांगितले? तो हत्ती कोण, ती विहीर कोणती? हे पितामह, तो महावृक्ष कोणत्या नावाचा आणि मध म्हणजे काय?
12.205.23
एवं मे संशयं विद्धि धनशब्दं किमुच्यते ।
कथं लब्धं धनं तेन तथा च किमिदं त्विह ॥ १२.२०५.२३ ॥
माझी ही शंका जाणा: 'धन' शब्दाने काय म्हटले जाते? त्याला धन कसे मिळाले, आणि येथे हे काय आहे?
12.205.24
उपाख्यानमिदं सर्वं मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुमतिं विन्दते येन बन्धनाशश्च भारत ॥ १२.२०५.२४ ॥
हे संपूर्ण उपाख्यान मोक्षज्ञांनी सांगितले आहे. हे भारता, याने सुमती प्राप्त होते आणि बंधनाचा नाश होतो.
12.205.25
एतदुक्तं हि कान्तारं महान्संसार एव सः ।
ये ते प्रतिष्ठिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः ॥ १२.२०५.२५ ॥
हे सांगितले आहे. तोच महान संसार हे अरण्य आहे. तेथे राहणारे हिंस्र प्राणी म्हणजे रोग असे सांगितले आहे.
12.205.26
या सा नारी महाघोरा वर्णरूपविनाशिनी ।
तामाहुश्च जरां प्राज्ञाः परिष्वक्तं यया जगत् ॥ १२.२०५.२६ ॥
जी अत्यंत भयंकर स्त्री वर्ण व रूप नष्ट करते, तिला ज्ञानी लोक जरा म्हणतात; तिने जग आलिंगिले आहे.
12.205.27
यस्तत्र कूपे वसते महाहिः काल एव सः ।
यो वृक्षः स च मृत्युर्हि स्वकृतं तस्य तत्फलम् ॥ १२.२०५.२७ ॥
तेथे विहिरीत राहणारा महासर्प म्हणजे कालच. तो वृक्ष म्हणजे मृत्यूच. त्याचे फळ म्हणजे त्याने स्वतः केलेले कर्म.
12.205.28
ये तु कृष्णाः सिता राजन्मूषिका रात्र्यहानि वै ॥ १२.२०५.२८ ॥
हे राजा, जे काळे आणि पांढरे उंदीर ते खरोखर रात्र आणि दिवस आहेत.
12.205.29
द्विषट्कपदसंयुक्तो यो हस्ती षण्मुखाकृतिः ।
स च संवत्सरः प्रोक्तः पाशमासर्तवो मुखाः ॥ १२.२०५.२९ ॥
बारा पाय असलेला, सहा मुखांच्या आकाराचा जो हत्ती, तो संवत्सर म्हटला आहे. ऋतू हे त्याचे पाश व मुखे.
12.205.30
एतत्संसारचक्रस्य स्वरूपं व्याहृतं मया ।
एवं लब्धधनं राजंस्तत्स्वरूपं विनाशय ॥ १२.२०५.३० ॥
हे संसारचक्राचे स्वरूप माझ्याकडून सांगितले गेले. हे राजा, अशा रीतीने धन मिळवून त्याचे हे स्वरूप नष्ट कर.
12.205.31
एतज्ज्ञात्वा तु सा राजन्परं वैराग्यमास्थिता ।
यथोक्तविधिना भूयः परं पदमवाप सः ॥ १२.२०५.३१ ॥
राजा, हे जाणून ती परम वैराग्य पावली; सांगितलेल्या विधीने तो पुन्हा परम पद पावला.
12.205.32
धत्ते धारयते चैव एतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तद्गच्छ चामृतं शुद्धं हिरण्यममृतं तपः ॥ १२.२०५.३२ ॥
याच कारणाने ते धन धारण करते व सांभाळते. त्या शुद्ध, अमृतसम सोन्याकडे आणि अमृतसम तपाकडे जा.
12.205.33
तत्स्वरूपो महादेवः कृष्णो देवकिनन्दनः ।
तस्य प्रसादाद्दुःखस्य नाशं प्राप्स्यसि मानद ॥ १२.२०५.३३ ॥
त्या स्वरूपाचा महादेव म्हणजे देवकीपुत्र कृष्ण. हे मानदा, त्याच्या प्रसादाने तुला दुःखाचा नाश प्राप्त होईल.
12.205.34
एकः कर्ता स कृष्णश्च ज्ञानिनां परमा गतिः ॥ १२.२०५.३४ ॥
तो कृष्णच एकमेव कर्ता आहे; तोच ज्ञान्यांची परम गती.
12.205.35
इदमाश्रित्य देवेन्द्रो देवा रुद्रास्तथाऽश्विनौ ।
स्वेस्वे पदे विविशिरे भुक्तिमुक्तिविदो जनाः ॥ १२.२०५.३५ ॥
याचा आश्रय घेऊन देवेंद्र, देव, रुद्र आणि दोन अश्विनीकुमार, तसेच भोग व मुक्ती जाणणारे लोक आपापल्या पदात प्रविष्ट झाले.
12.205.36
भूतानामन्तरात्माऽसौ स नित्यपदसंवृतः ।
श्रूयतामस्य सद्भावः सम्यग्ज्ञानं यथा तव ॥ १२.२०५.३६ ॥
तो सर्व भूतांचा अंतरात्मा आहे, नित्य पदाने वेष्टित आहे. त्याचे सद्भाव ऐक, ज्यामुळे तुला सम्यक ज्ञान होईल.
12.205.37
भवेदेतन्निबोध त्वं नारदाय पुरा हरिः ।
दर्शयित्वाऽऽत्मनो रूपं यदवोचत्स्वयं विभुः ॥ १२.२०५.३७ ॥
पूर्वी हरीने नारदाला आपले रूप दाखवून, सर्वव्यापी प्रभू स्वतः जे बोलले ते तू जाण.
12.205.38
पुरा देवऋषिः श्रीमान्नारदः परमार्थवान् ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां तीर्थान्यनुचरन्प्रभुः ॥ १२.२०५.३८ ॥
पूर्वी तेजस्वी देवर्षी नारद, परमार्थ जाणणारे, संपूर्ण पृथ्वीवर फिरले आणि तीर्थांना भेट देत राहिले.
12.205.39
हिमवत्पादमाश्रित्य विचार्य च पुनःपुनः ।
स ददर्श ह्रदं तत्र पद्मोत्पलसमाकुलम् ॥ १२.२०५.३९ ॥
हिमालयाच्या पायथ्याशी जाऊन, वारंवार विचार करत, तेथे कमळे आणि नीलकमळांनी भरलेले एक सरोवर त्यांनी पाहिले.
12.205.40
ददर्श कन्यां तत्तीरे सर्वाभरणभूषिताम् ।
शोभमानां श्रिया राजन्क्रीडन्तीमुत्पलैस्तथा ॥ १२.२०५.४० ॥
त्याच्या काठी सर्व अलंकारांनी सजलेली एक कन्या त्यांनी पाहिली; हे राजा, ती शोभेने चमकत नीलकमळांशी खेळत होती.
12.205.41
सा महात्मानमालोक्य नारदेत्याह भामिनी ।
तस्याः समीपमासाद्य तस्थौ विस्मितमानसः ॥ १२.२०५.४१ ॥
त्या महात्म्याला पाहून ती सुंदरी "नारदा" असे म्हणाली; ते चकित मनाने तिच्या जवळ जाऊन उभे राहिले.
12.205.42
वीक्षमाणं तमाज्ञाय सा कन्या चारुवासिनी ।
विजजृम्भे महाभागा स्मयमाना पुनः पुनः ॥ १२.२०५.४२ ॥
तो आपल्याकडे पाहत आहे हे ओळखून, सुंदर वस्त्रे नेसलेली ती कन्या, महाभागा, वारंवार हसत अंगाला मुरड घालू लागली.
12.205.43
तस्मात्समभवद्वक्रात्पुरुषाकृतिसंयुतः ।
रत्नविन्दुचिताङ्गस्तु सर्वाभरणभूषितः ॥ १२.२०५.४३ ॥
तिच्या मुखातून मनुष्याकृती असलेला एक पुरुष उत्पन्न झाला. त्याचे अवयव रत्नबिंदूंनी चित्रित होते आणि तो सर्व अलंकारांनी शोभत होता.
12.205.44
आदित्यसदृशाकारः शिरसा धारयन्मणिम् ।
पुनरेव तदाकारसदृशः समजायत ॥ १२.२०५.४४ ॥
सूर्यासारख्या आकाराचा, डोक्यावर मणी धारण करणारा, तो पुन्हा त्याच आकाराला साजेसा जन्मला.
12.205.45
तृतीयस्तु महाराज विविधाभरणैर्युतः ।
प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा विविधध्वनयस्तु ताम् ॥ १२.२०५.४५ ॥
हे महाराज, तिसरा विविध अलंकारांनी युक्त होता. त्याने त्या कन्येची प्रदक्षिणा केली आणि विविध ध्वनी केले.
12.205.46
ततः सर्वेण विप्रर्षिः कन्यां पप्रच्छ तां शुभाम् ॥ १२.२०५.४६ ॥
मग त्या ब्राह्मण ऋषींनी सर्वांसह त्या शुभ कन्येला विचारले.
12.205.47
का त्वं परमकल्याणि पद्मेन्दुसदृशानने ।
न जाने त्वां महादेवि ब्रूहि सत्यमनिन्दिते ॥ १२.२०५.४७ ॥
हे परम कल्याणी, कमळ आणि चंद्रासारख्या मुखाची, मी तुला ओळखत नाही. हे महादेवी, हे निर्दोष, खरे सांग, तू कोण आहेस?
12.205.48
सावित्री नाम विप्रर्षे शृणु भद्रं तवास्तु वै ।
किं करिष्यामि तद्ब्रूहि तव यच्चेतसि स्थितम् ॥ १२.२०५.४८ ॥
माझे नाव सावित्री आहे, हे ब्राह्मण ऋषी, ऐका, तुमचे कल्याण होवो. मी काय करू? तुमच्या मनात जे आहे ते सांगा.
12.205.49
अभिवादये त्वां सावित्रि कृतार्थोऽहमनिन्दिते ।
एतं मे संशयं देवि वक्तुमर्हसि शोभने ॥ १२.२०५.४९ ॥
हे सावित्री, मी तुला अभिवादन करतो; हे निर्दोष, मी कृतार्थ झालो आहे. हे देवी, हे शोभने, माझा हा संशय सांगण्यास तू योग्य आहेस.
12.205.50
यस्तु वै प्रथमोत्पन्नः कोऽसौ स पुरुषाकृतिः ।
बिन्दवस्तु महादेवि मूर्ध्नि ज्योतिर्मयाकृतिः ॥ १२.२०५.५० ॥
जो प्रथम उत्पन्न झाला, तो पुरुषाकृती कोण आहे? हे महादेवी, पण मस्तकावरील बिंदू ज्योतिर्मय आकाराचे आहेत.
12.205.51
अग्रजः प्रथमोत्पन्नो यजुर्वेदस्तथाऽपरः ।
तृतीयः सामवेदस्तु संशयो व्येतु ते मुने ॥ १२.२०५.५१ ॥
अग्रज, प्रथम उत्पन्न झालेला यजुर्वेद; दुसरा, आणि तिसरा सामवेद. हे मुनी, तुझा संशय दूर होवो.
12.205.52
वेदाश्च बिन्दुसंयुक्ता यज्ञस्य फलसंश्रिताः ।
यत्तद्दृष्टं महज्ज्योतिर्ज्योतिरित्युच्यते बुधैः ॥ १२.२०५.५२ ॥
वेद बिंदूंनी युक्त आहेत आणि यज्ञफलावर आश्रित आहेत. जी महान ज्योती दिसली, तिला ज्ञानी 'ज्योती' म्हणतात.
12.205.53
ऋषे ज्ञेयं मया चाऽपीत्युक्त्वा चान्तरधीयत ।
ततः स विस्मयाविष्टो नारदः पुरुषर्षभ।
ध्यानयुक्तः स तु चिरं न बुबोध महामतिः ॥ १२.२०५.५३ ॥
हे ऋषी, हे मलाही जाणायचे आहे, असे म्हणून ती अंतर्धान पावली. तेव्हा आश्चर्याने भरलेला नारद, हे पुरुषर्षभा, ध्यानमग्न होऊन बराच वेळ समजू शकला नाही.
12.205.54
ततः स्नात्वा महातेजा वाग्यतो नियतेन्द्रियः ।
तुष्टाव पुरुषव्याघ्रो जिज्ञासुश्च तदद्भुतम् ॥ १२.२०५.५४ ॥
नंतर महातेजस्वी, वाणी संयमित केलेला, इंद्रिये जिंकलेला, पुरुषव्याघ्र, ते अद्भुत जाणण्याच्या इच्छेने स्नान करून स्तुती करू लागला.
12.205.55
ततो वर्षशते पूर्णे भगवाँलोकभावनः ।
प्रादुश्चकार विश्वात्मा ऋषेः परमसौहृदात् ॥ १२.२०५.५५ ॥
नंतर शंभर वर्षे पूर्ण झाल्यावर, लोकांचे पालन करणारे भगवान, विश्वात्मा, ऋषींवरील परम स्नेहामुळे प्रकट झाले.
12.205.56
तमागतं जगन्नाथं सर्वकारणकारणम् ।
अखिलामरमौल्यङ्गरुक्मारुणपदद्वयम् ॥ १२.२०५.५६ ॥
आलेल्या त्या जगन्नाथाला, सर्व कारणांचे कारण असलेल्याला, ज्याची दोन्ही चरणकमले सर्व अमरांच्या मुकुटांनी शोभणारी, सोन्यासारखी तांबूस आहेत.
12.205.57
वैनतेयपदस्पर्शकिणशोभितजानुकम् ।
पीताम्बरलसत्काञ्चीदामबद्धकटीतटम् ॥ १२.२०५.५७ ॥
गरुडाच्या पदस्पर्शाने उमटलेल्या घट्ट खुणांनी ज्याचे गुडघे शोभतात; पीतांबरावर चमकणाऱ्या सोन्याच्या कमरपट्ट्याने ज्याचा कटिप्रदेश बांधलेला आहे.
12.205.58
श्रीवत्सवक्षसं चारुमणिकौस्तुभकन्धरम् ।
मन्दस्मितमुखाम्भोजं चलदायतलोचनम् ॥ १२.२०५.५८ ॥
श्रीवत्सचिन्ह असलेल्या वक्षःस्थळाच्या, मण्यांचे कौस्तुभ धारण केलेल्या सुंदर कंठाच्या, मंद हास्याच्या कमलमुखाच्या आणि चंचल विशाल नेत्रांच्या त्या सुंदराला.
12.205.59
नम्रचापानुकरणनम्रभ्रूयुगशोभितम् ।
नानारत्नमणीवज्रस्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ १२.२०५.५९ ॥
वाकलेल्या धनुष्याचे अनुकरण करणाऱ्या वाकलेल्या भुवयांच्या जोडीने शोभणाऱ्या, विविध रत्ने, मणी व वज्रांनी चमकणाऱ्या मकरकुंडलांच्या त्या देवाला.
12.205.60
इन्द्रनीलनिभासं तं केयूरमकुटोज्ज्वलम् ।
देवैरिन्द्रपुरोगैश्च ऋषिसङघैरभिष्टुतम् ॥ १२.२०५.६० ॥
इंद्रनील मण्यासारखी कांती असलेल्या, केयूर व मुकुटाने तेजस्वी अशा त्या देवाला, ज्याची इंद्रादी देव आणि ऋषिसंघांनी स्तुती केली.
12.205.61
नारदो जयशब्देन ववन्दे शिरसा हरिम् ॥ १२.२०५.६१ ॥
नारदांनी 'जय' शब्दाने मस्तक लववून हरीला वंदन केले.
12.205.62
ततः स भगवाञ्श्रीमान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां नारदं पतितं क्षितौ ॥ १२.२०५.६२ ॥
तेव्हा त्या भगवान, श्रीमान, सर्वभूतांचा ईश मेघगंभीर वाणीने भूमीवर पडलेल्या नारदांना म्हणाला.
12.205.63
भद्रमस्तु ऋषे तुभ्यं वरं वरय सुव्रत ।
यत्ते मनसि सुव्यक्तमस्ति च प्रददामि तन् ॥ १२.२०५.६३ ॥
हे ऋषी, तुझे कल्याण असो. हे सुव्रता, वर माग. तुझ्या मनात जे स्पष्ट आहे ते मी देईन.
12.205.64
स चेमं जयशब्देन प्रसीदेत्यातुरो मुनिः ।
प्रोवाच हृदि संरूढं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १२.२०५.६४ ॥
त्या आतुर मुनींनी 'जय' शब्दाने, 'प्रसन्न व्हा' असे म्हणून, हृदयात दृढ असलेल्या शंख-चक्र-गदाधराला सांगितले.
12.205.65
विवक्षितं जगन्नाथ मया ज्ञातं त्वयाऽच्युत ।
तत्प्रसीद हृषीकेश श्रोतुमिच्छामि तद्धरे ॥ १२.२०५.६५ ॥
मला जे सांगायचे होते ते तुम्ही जाणले, हे अच्युता. म्हणून प्रसन्न व्हा, हे हृषीकेशा; ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे, हे हरी.
12.205.66
ततः स्मयन्महाविष्णुरभ्यभाषत नारदम् ।
यद्दृष्टं मम रूपं तु वेदानां शिरसि त्वया ॥ १२.२०५.६६ ॥
तेव्हा हसत महाविष्णू नारदांना म्हणाले: 'वेदांच्या शिरावर तू पाहिलेले माझे रूप.'
12.205.67
निर्द्वन्द्वा निरहंकाराः शुचयः शुद्धलोचनाः ।
तं मां पश्यन्ति सततं तान्पृच्छ यदिहेच्छसि ॥ १२.२०५.६७ ॥
जे द्वंद्वातीत, अहंकाररहित, शुचि आणि शुद्ध दृष्टीचे आहेत, ते सतत मलाच पाहतात. येथे तुला जे हवे आहे ते त्यांनाच विचार.
12.205.68
ये योगिनो महाप्राज्ञा मदंशा ये व्यवस्थिताः ।
तेषां प्रसादं देवर्षे मत्प्रसादमवैहि तत् ॥ १२.२०५.६८ ॥
जे महाप्रज्ञ योगी, जे माझे अंश म्हणून स्थित आहेत, हे देवर्षी, त्यांचा प्रसाद हाच माझा प्रसाद आहे हे जाण.
12.205.69
इत्युक्त्वा स जगामाथ भगवान्भूतभावनः ।
तस्माद्व्रज हृषीकेशं कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥ १२.२०५.६९ ॥
असे सांगून भूतभावन भगवान निघून गेले. म्हणून देवकीनंदन हृषीकेश कृष्णाकडे जा.
12.205.70
एतमाराध्य गोविन्दं गता मुक्तिं महर्षयः ।
एष कर्ता विकर्ता च सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०५.७० ॥
या गोविंदाची आराधना करून महर्षींनी मुक्ती प्राप्त केली. हाच कर्ता, विकर्ता आणि सर्व कारणांचे कारण आहे.
12.205.71
मयाऽप्येतच्छ्रुतं राजन्नारदात्तु निबोध तत् ।
स्वयमेव समाचष्ट नारदो भगवान्मुनिः ॥ १२.२०५.७१ ॥
हे राजा, हे मीही नारदांकडून ऐकले होते; ते समज. भगवान मुनी नारदांनीच स्वतः हे सांगितले.
12.205.72
समस्तसंसारविघातकारणं ।
भजन्ति ये विष्णुमनन्यमानसाः।
ते यान्ति सायुज्यमतीव दुर्लभ ।
मितीव नित्यं हृदि वर्णयन्ति ॥ १२.२०५.७२ ॥
अनन्य मनाने जे विष्णूची भक्ती करतात — जो सर्व संसारबंधनांच्या नाशाचे कारण आहे — ते अत्यंत दुर्लभ सायुज्य प्राप्त करतात. असे ते सतत हृदयात याचे वर्णन करतात.