มหาภารตะ · อัธยายะ 12.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.205.1
पितामह महाप्राज्ञ दुःखशोकसमाकुले ।
संसारचक्रे लोकानां निर्वेदो नास्ति किंन्विदम् ॥ १२.२०५.१ ॥
ปิตามหะ ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ เหตุใดในวงล้อแห่งสังสารวัฏอันเต็มไปด้วยทุกข์และโศก มนุษย์ทั้งหลายจึงไม่มีความเบื่อหน่ายเลย
12.205.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबन्धनस्य संवादं भोगवत्या नृपोत्तम ॥ १२.२०५.२ ॥
ในเรื่องนี้ ท่านทั้งหลายยังเล่าเรื่องเก่าแก่นี้ คือบทสนทนาระหว่างนิพันธนะกับโภควตี โอ ผู้เลิศในหมู่กษัตริย์
12.205.3
मुनिं निबन्धनं शुष्कं धमनीयाकृतिं तथा ।
निरारम्भं निरालम्बमसज्जन्तं च कर्मणि।
पुत्रं दृष्ट्वाऽप्युवाचार्तं माता भोगवती तदा ॥ १२.२०५.३ ॥
ฤๅษีนิพันธนะผอมแห้ง ร่างกายเหมือนมัดเส้นเอ็น ไม่เริ่มกระทำการใด ไม่มีที่พึ่ง ไม่ยึดติดกับการกระทำ เมื่อนางโภควตีผู้เป็นมารดาเห็นบุตรชายมีความทุกข์ จึงกล่าวขึ้นในเวลานั้น
12.205.4
उत्तिष्ठ मूढ किं शेषे निरपेक्षः सुहृज्जनैः ।
निरालम्बो धनोपाये पैतृकं तव किं धनम् ॥ १२.२०५.४ ॥
ลุกขึ้นเถิด เจ้าคนโง่ เหตุใดเจ้าจึงนอนอยู่เช่นนี้ ไม่ใส่ใจต่อมิตรและญาติ ไม่มีทางหาทรัพย์ ทรัพย์มรดกของเจ้าคืออะไรเล่า
12.205.5
पैतृकं मे महन्मातः सर्वदुःखालयं त्विह ।
अस्त्येतत्तद्विधाताय यतिष्ये तत्र मा शुचः ॥ १२.२०५.५ ॥
ท่านแม่ ทรัพย์มรดกของลูกนั้นยิ่งใหญ่ และที่นี่เป็นที่อยู่ของทุกข์ทั้งปวง ลูกจะพยายามจัดการกับทรัพย์นั้นที่โน่น ท่านแม่อย่าเศร้าโศกเลย
12.205.6
इदं शरीरमत्युग्रं पित्रा दत्तमसंशयम् ।
तमेव पितरं गत्वा धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ १२.२०५.६ ॥
ร่างกายอันน่าสะพรึงกลัวนี้ บิดาเป็นผู้ให้มาโดยไม่ต้องสงสัย เมื่อไปหาบิดาผู้นั้นเอง ทรัพย์อันเป็นนิรันดร์ก็ยังคงอยู่
12.205.7
कश्चिन्महति संसारे वर्तमान… ।
वनदुगमभिप्राप्तो महत्क्रव्या… ॥ १२.२०५.७ ॥
ในวัฏสงสารอันยิ่งใหญ่ มีบุรุษคนหนึ่ง... เขาได้ไปถึงป่าอันยากจะผ่าน ซึ่งมีสัตว์ที่กินเนื้อตัวใหญ่อยู่
12.205.8
सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैर्महा… ।
समन्तात्सुपरिक्षिप्तं स दृष्ट्वा व्यथते पुमान् ॥ १२.२०५.८ ॥
เมื่อเห็นป่านั้นล้อมรอบทุกด้านด้วยสิงโต เสือ และช้างในรูปร่างอันน่าสะพรึงกลัวยิ่ง... บุรุษนั้นย่อมหวาดกลัว
12.205.9
स तद्वनं ह्यनुचरन्विप्रधावन्नितस्ततः ।
वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणार्थं प्रधावति ॥ १२.२०५.९ ॥
เขาเดินเตร่ไปในป่านั้น วิ่งวุ่นไปมาด้วยความหวาดหวั่น มองไปทุกทิศทาง แล้ววิ่งหาที่หลบภัย
12.205.10
अथापश्यद्वनं रूढं समन्ताद्वागुरावृतम् ।
वनमध्ये च तत्रासीदुदपानः समावृतः ॥ १२.२०५.१० ॥
แล้วเขาก็เห็นป่าที่รกทึบไปทั่ว ถูกตาข่ายล้อมไว้ และกลางป่านั้นมีบ่อน้ำที่ถูกปกปิดไว้
12.205.11
वल्लिभिस्तृणसंछिन्नैर्गूढाभिरभिसंवृतः ।
स पपात द्विजस्तत्र विजने सलिलाशये ॥ १२.२०५.११ ॥
ถูกเถาวัลย์และหญ้าที่ตัดแล้วปิดคลุมไว้ ถูกเครือไม้ที่ซ่อนอยู่ห่อหุ้ม พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งนั้นก็ตกลงไปในแอ่งน้ำที่เปลี่ยวเหงาตรงนั้น
12.205.12
विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले ।
बाहुभ्यां संपरिष्वक्तस्तया परमसत्वया ॥ १२.२०५.१२ ॥
เขาเกาะติดอยู่ตรงนั้น ในที่ซึ่งเต็มไปด้วยพันธุ์เถาวัลย์ และเกาะเถาวัลย์ที่มีกำลังอันยิ่งไว้แน่นด้วยสองแขน
12.205.13
स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधश्शिराः ।
अधस्तत्रैव जातश्च जम्बूवृक्षः सुदुस्तरः ॥ १२.२०५.१३ ॥
เขาห้อยโหนอยู่ตรงนั้น เท้าชี้ขึ้นและศีรษะห้อยลง และที่ใต้ลงไปมีต้นชมพู่ซึ่งเกิดขึ้นอยู่ ยากนักที่จะข้ามผ่านได้
12.205.14
कूपस्य तस्य वेलाया अपश्यत्सुमहाफलम् ।
वृक्षं बहुविधं व्योमं वल्लीपुष्पसमाकुलम् ॥ १२.२०५.१४ ॥
ที่ริมบ่อนั้นเขาเห็นต้นไม้หลายชนิดมีผลใหญ่มาก แผ่กิ่งก้านขึ้นสู่ท้องฟ้า และเต็มไปด้วยดอกของเถาวัลย์
12.205.15
नानारूपा मधुकरास्तस्मिन्वुक्षऽभवन्किल ।
तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रववृते तदा ॥ १२.२०५.१५ ॥
บนต้นไม้นั้นมีผึ้งหลายรูปร่างอยู่จริง และกระแสน้ำผึ้งของมันก็ไหลหลั่งออกมาหลายทาง
12.205.16
विलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा ।
न तस्य तृष्णा विरता पीयमानस्य संकटे ॥ १२.२०५.१६ ॥
บุรุษที่ห้อยโหนอยู่นั้นดื่มกระแสน้ำผึ้งอยู่เสมอ แต่ความกระหายของเขาไม่เคยสงบลง แม้จะดื่มอยู่ท่ามกลางอันตราย
12.205.17
परीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः ।
एवं स वसते तत्र दुःखिदुःखी पुनः पुनः ॥ १२.२०५.१७ ॥
เขาไม่เคยอิ่มจึงปรารถนาจะได้มันอยู่เสมอ ซ้ำแล้วซ้ำเล่า เขาจึงอยู่ที่นั่นอย่างทุกข์ยากอยู่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.205.18
मया तु तद्धनं देयं तव दास्यामि चेच्छसि ।
तस्य च प्रार्थितः सोथ दत्वा मुक्तिमवाप सः ॥ १२.२०५.१८ ॥
"ทรัพย์นั้นต้องถูกมอบให้แก่เจ้าโดยข้า หากเจ้าปรารถนา ข้าจะให้แก่เจ้า" เมื่อถูกเขาขอร้อง บิดาผู้นั้นก็ให้ของขวัญนั้น และได้บรรลุความหลุดพ้น
12.205.19
सा च त्यक्त्वाऽर्थसंकल्पं जगाम परमां गतिम् ॥ १२.२०५.१९ ॥
และนางละความปรารถนาในทรัพย์เสียแล้ว ก็ไปสู่ฐานะอันสูงสุด
12.205.20
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपज्ञा नृपोत्तम ।
परं वैराग्यमागम्य गच्छन्ति परमं पदम् ॥ १२.२०५.२० ॥
ดังนี้แล โอ ผู้เลิศในหมู่กษัตริย์ ผู้รู้ธรรมชาติแห่งวงล้อสังสารวัฏ เมื่อบรรลุวิราคะอันสูงสุดแล้ว ย่อมไปสู่สถานะอันสูงสุด
12.205.21
एवं संसारचक्रस्य स्वरूपं विदितं न मे ।
पैतृकं तु धनं प्रोक्तं किं तद्विद्वन्महात्मना ॥ १२.२०५.२१ ॥
ข้าพเจ้าไม่รู้ธรรมชาติของวงล้อแห่งสังสารวัฏเช่นนี้ กล่าวกันว่าทรัพย์เป็นมรดกของบรรพบุรุษ ท่านผู้เป็นพราหมณ์ ผู้ยิ่งใหญ่ทางจิตใจหมายถึงสิ่งนั้นว่าอย่างไร
12.205.22
कान्तारमिति किं प्रोक्तं को हस्ती स तु कूपकः ।
किंसंज्ञिको महावृक्षो मधु वाऽपि पितामह ॥ १२.२०५.२२ ॥
เรียกว่า “ป่าทึบ” หมายถึงอะไร ช้างนั้นคือใคร และบ่อน้ำนั้นคืออะไร ปู่ ต้นไม้ใหญ่นั้นมีชื่อว่าอย่างไร และน้ำผึ้งคืออะไร
12.205.23
एवं मे संशयं विद्धि धनशब्दं किमुच्यते ।
कथं लब्धं धनं तेन तथा च किमिदं त्विह ॥ १२.२०५.२३ ॥
ขอทราบความสงสัยของข้าพเจ้าด้วย คำว่า “ทรัพย์” หมายถึงอะไร เขาได้ทรัพย์นั้นมาได้อย่างไร และสิ่งนี้ที่นี่คืออะไร
12.205.24
उपाख्यानमिदं सर्वं मोक्षविद्भिरुदाहृतम् ।
सुमतिं विन्दते येन बन्धनाशश्च भारत ॥ १२.२०५.२४ ॥
อุปาขยานทั้งหมดนี้ผู้รู้ทางความหลุดพ้นได้กล่าวไว้ ดูก่อนภารตะ ด้วยเรื่องนี้ผู้ใดจะได้สุมติ คือปัญญาอันชอบ และพันธนาการก็จะถูกทำลาย
12.205.25
एतदुक्तं हि कान्तारं महान्संसार एव सः ।
ये ते प्रतिष्ठिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः ॥ १२.२०५.२५ ॥
ที่กล่าวมาแล้วว่า ป่าทึบนั้นคือสังสารวัฏอันยิ่งใหญ่นั่นเอง งูร้ายทั้งหลายที่อาศัยอยู่ในที่นั้นกล่าวกันว่าคือโรคภัยทั้งหลาย
12.205.26
या सा नारी महाघोरा वर्णरूपविनाशिनी ।
तामाहुश्च जरां प्राज्ञाः परिष्वक्तं यया जगत् ॥ १२.२०५.२६ ॥
สตรีผู้น่ากลัวยิ่งนั้น ผู้ทำลายสีผิวและรูปร่าง ปราชญ์ทั้งหลายเรียกนางว่า ชรา คือความแก่ ซึ่งโลกถูกนางโอบกอดไว้
12.205.27
यस्तत्र कूपे वसते महाहिः काल एव सः ।
यो वृक्षः स च मृत्युर्हि स्वकृतं तस्य तत्फलम् ॥ १२.२०५.२७ ॥
งูใหญ่ที่อาศัยอยู่ในบ่อนั้นคือกาลเวลานั่นเอง ต้นไม้นั้นคือความตาย ผลของมันคือกรรมที่ตนได้กระทำไว้เอง
12.205.28
ये तु कृष्णाः सिता राजन्मूषिका रात्र्यहानि वै ॥ १२.२०५.२८ ॥
ส่วนหนูดำและหนูขาวนั้น ดูก่อนพระราชา คือกลางคืนและกลางวันนั่นเอง
12.205.29
द्विषट्कपदसंयुक्तो यो हस्ती षण्मुखाकृतिः ।
स च संवत्सरः प्रोक्तः पाशमासर्तवो मुखाः ॥ १२.२०५.२९ ॥
ช้างที่มีสิบสองเท้าและมีรูปร่างหกหน้า กล่าวกันว่าคือปีนั่นเอง ฤดูกาลทั้งหลายคือบ่วงและปากของมัน
12.205.30
एतत्संसारचक्रस्य स्वरूपं व्याहृतं मया ।
एवं लब्धधनं राजंस्तत्स्वरूपं विनाशय ॥ १२.२०५.३० ॥
ข้าพเจ้าได้อธิบายธรรมชาติของวงล้อสังสารวัฏให้ท่านฟังแล้ว ดูก่อนพระราชา เมื่อได้ทรัพย์มาเช่นนี้แล้ว จงทำลายธรรมชาติของทรัพย์นั้นเสีย
12.205.31
एतज्ज्ञात्वा तु सा राजन्परं वैराग्यमास्थिता ।
यथोक्तविधिना भूयः परं पदमवाप सः ॥ १२.२०५.३१ ॥
ดูก่อนพระราชา เมื่อนางรู้เช่นนี้แล้ว นางก็ดำรงอยู่ในวิราคะอันสูงสุด และด้วยวิธีที่กล่าวไว้ เขาก็ได้บรรลุฐานะอันสูงสุดอีกครั้ง
12.205.32
धत्ते धारयते चैव एतस्मात्कारणाद्धनम् ।
तद्गच्छ चामृतं शुद्धं हिरण्यममृतं तपः ॥ १२.२०५.३२ ॥
ทรัพย์ย่อมทรงไว้และค้ำจุนไว้ด้วยเหตุนี้เอง จงไปสู่อมฤตอันบริสุทธิ์นั้น ไปสู่ทองคำอันเป็นอมฤต และตบะอันเป็นอมฤต
12.205.33
तत्स्वरूपो महादेवः कृष्णो देवकिनन्दनः ।
तस्य प्रसादाद्दुःखस्य नाशं प्राप्स्यसि मानद ॥ १२.२०५.३३ ॥
มหาเทพผู้มีธรรมชาติเดียวกันนั้นคือพระกฤษณะ โอรสของเทวกี ดูก่อนผู้ให้เกียรติ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ท่านจะได้บรรลุความดับทุกข์
12.205.34
एकः कर्ता स कृष्णश्च ज्ञानिनां परमा गतिः ॥ १२.२०५.३४ ॥
พระกฤษณะนั้นเพียงผู้เดียวคือผู้กระทำ และพระองค์คือคติอันสูงสุดของบรรดาผู้มีปัญญา
12.205.35
इदमाश्रित्य देवेन्द्रो देवा रुद्रास्तथाऽश्विनौ ।
स्वेस्वे पदे विविशिरे भुक्तिमुक्तिविदो जनाः ॥ १२.२०५.३५ ॥
อาศัยสิ่งนี้ พระอินทร์ผู้เป็นใหญ่แห่งเทพ เหล่าเทพ พระรุทร และฝาแฝดอัศวิน กับบุคคลทั้งหลายผู้รู้ความเสวยสุขและความหลุดพ้น ต่างก็เข้าสู่ฐานะของตนเอง
12.205.36
भूतानामन्तरात्माऽसौ स नित्यपदसंवृतः ।
श्रूयतामस्य सद्भावः सम्यग्ज्ञानं यथा तव ॥ १२.२०५.३६ ॥
พระองค์เป็นอันตราตมันของสรรพสัตว์ ทรงอยู่ในฐานะนิรันดร์ จงฟังธรรมชาติที่แท้จริงของพระองค์ เพื่อให้ท่านเข้าถึงความรู้ที่ถูกต้อง
12.205.37
भवेदेतन्निबोध त्वं नारदाय पुरा हरिः ।
दर्शयित्वाऽऽत्मनो रूपं यदवोचत्स्वयं विभुः ॥ १२.२०५.३७ ॥
จงรู้เรื่องนี้ ที่พระหริผู้ทรงอำนาจแผ่ไปทั่วได้ตรัสไว้แต่กาลก่อนแก่นารทะ หลังจากที่ได้ทรงแสดงพระรูปของพระองค์เอง
12.205.38
पुरा देवऋषिः श्रीमान्नारदः परमार्थवान् ।
चचार पृथिवीं कृत्स्नां तीर्थान्यनुचरन्प्रभुः ॥ १२.२०५.३८ ॥
ในกาลก่อน ฤๅษีเทพนารทะผู้รุ่งเรือง ผู้รู้ความจริงอันสูงสุด ได้ท่องเที่ยวไปทั่วทั้งแผ่นดิน ไปยังสถานที่แสวงบุญทั้งหลาย
12.205.39
हिमवत्पादमाश्रित्य विचार्य च पुनःपुनः ।
स ददर्श ह्रदं तत्र पद्मोत्पलसमाकुलम् ॥ १२.२०५.३९ ॥
ท่านได้อาศัยอยู่ที่เชิงเขาหิมาลัยและพิจารณาซ้ำแล้วซ้ำอีก ที่นั่นท่านได้เห็นทะเลสาบที่เต็มไปด้วยดอกบัวและบัวสีน้ำเงิน
12.205.40
ददर्श कन्यां तत्तीरे सर्वाभरणभूषिताम् ।
शोभमानां श्रिया राजन्क्रीडन्तीमुत्पलैस्तथा ॥ १२.२०५.४० ॥
บนฝั่งทะเลสาบนั้น ท่านได้เห็นหญิงสาวผู้ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทั้งปวง ดูก่อนพระราชา นางกำลังรุ่งโรจน์ด้วยสิริ และเล่นอยู่กับดอกบัวสีน้ำเงิน
12.205.41
सा महात्मानमालोक्य नारदेत्याह भामिनी ।
तस्याः समीपमासाद्य तस्थौ विस्मितमानसः ॥ १२.२०५.४१ ॥
นางผู้มีรัศมีเมื่อเห็นท่านผู้ยิ่งใหญ่แล้วก็กล่าวว่า นารท ท่านจึงเข้าไปใกล้นางด้วยจิตที่อัศจรรย์ใจแล้วยืนอยู่ที่นั้น
12.205.42
वीक्षमाणं तमाज्ञाय सा कन्या चारुवासिनी ।
विजजृम्भे महाभागा स्मयमाना पुनः पुनः ॥ १२.२०५.४२ ॥
กุมารีผู้สวมอาภรณ์งดงามและมีบุญยิ่ง รู้ว่าท่านกำลังจ้องมองนาง จึงยิ้มซ้ำแล้วซ้ำเล่าและเหยียดแขนขาออก
12.205.43
तस्मात्समभवद्वक्रात्पुरुषाकृतिसंयुतः ।
रत्नविन्दुचिताङ्गस्तु सर्वाभरणभूषितः ॥ १२.२०५.४३ ॥
จากปากนั้นก็บังเกิดบุรุษผู้มีรูปร่างเหมือนมนุษย์ ร่างกายมีจุดดุจอัญมณีประดับอยู่ ตกแต่งด้วยเครื่องประดับทั้งปวง
12.205.44
आदित्यसदृशाकारः शिरसा धारयन्मणिम् ।
पुनरेव तदाकारसदृशः समजायत ॥ १२.२०५.४४ ॥
มีรูปร่างเหมือนพระอาทิตย์ สวมอัญมณีไว้บนศีรษะ แล้วก็มีอีกองค์หนึ่งบังเกิดขึ้น มีรูปร่างเหมือนองค์ก่อน
12.205.45
तृतीयस्तु महाराज विविधाभरणैर्युतः ।
प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा विविधध्वनयस्तु ताम् ॥ १२.२०५.४५ ॥
ข้าแต่มหาราช องค์ที่สามประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ต่าง ๆ เดินวนขวานางแล้วส่งเสียงต่าง ๆ ไปยังนาง
12.205.46
ततः सर्वेण विप्रर्षिः कन्यां पप्रच्छ तां शुभाम् ॥ १२.२०५.४६ ॥
ครั้นแล้ว พระฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์พร้อมด้วยทุกองค์ก็ทูลถามกุมารีผู้งดงามนั้น
12.205.47
का त्वं परमकल्याणि पद्मेन्दुसदृशानने ।
न जाने त्वां महादेवि ब्रूहि सत्यमनिन्दिते ॥ १२.२०५.४७ ॥
ท่านเป็นผู้ใด ผู้มีความเป็นมงคลยิ่ง มีพักตร์ดุจดอกบัวและพระจันทร์ ข้าพเจ้าไม่รู้จักท่าน ข้าแต่มหาเทวี ผู้ไม่มีโทษ ขอให้บอกความจริงแก่ข้าพเจ้าเถิด
12.205.48
सावित्री नाम विप्रर्षे शृणु भद्रं तवास्तु वै ।
किं करिष्यामि तद्ब्रूहि तव यच्चेतसि स्थितम् ॥ १२.२०५.४८ ॥
นางตอบว่า ข้าแต่พราหมณ์ผู้เป็นฤๅษี ข้าพเจ้าชื่อสาวิตรี ขอท่านจงฟังเถิด ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน ข้าพเจ้าจะทำอะไรได้บ้าง จงบอกมาเถิดว่ามีสิ่งใดอยู่ในใจของท่าน
12.205.49
अभिवादये त्वां सावित्रि कृतार्थोऽहमनिन्दिते ।
एतं मे संशयं देवि वक्तुमर्हसि शोभने ॥ १२.२०५.४९ ॥
สาวิตรี ข้าพเจ้าขอกราบท่าน ท่านผู้ไม่มีโทษ ข้าพเจ้าสมหวังแล้ว ข้าแต่เทวี ผู้งดงาม ขอท่านได้โปรดกล่าวแก้ความสงสัยนี้ของข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.205.50
यस्तु वै प्रथमोत्पन्नः कोऽसौ स पुरुषाकृतिः ।
बिन्दवस्तु महादेवि मूर्ध्नि ज्योतिर्मयाकृतिः ॥ १२.२०५.५० ॥
ผู้ที่บังเกิดขึ้นเป็นองค์แรกนั้นคือใคร ผู้มีรูปร่างเป็นบุรุษ ส่วนหยดน้ำนั้น ข้าแต่เทวี บนศีรษะมีรูปร่างแห่งแสงสว่าง
12.205.51
अग्रजः प्रथमोत्पन्नो यजुर्वेदस्तथाऽपरः ।
तृतीयः सामवेदस्तु संशयो व्येतु ते मुने ॥ १२.२०५.५१ ॥
องค์พี่ซึ่งบังเกิดเป็นองค์แรกคือยชุรเวท อีกองค์หนึ่งคือ สามเวท ข้าแต่ฤๅษี ขอให้ความสงสัยของท่านสิ้นไปเถิด
12.205.52
वेदाश्च बिन्दुसंयुक्ता यज्ञस्य फलसंश्रिताः ।
यत्तद्दृष्टं महज्ज्योतिर्ज्योतिरित्युच्यते बुधैः ॥ १२.२०५.५२ ॥
เวททั้งหลายประกอบด้วยหยดน้ำ และอาศัยผลของยัญ ส่วนแสงสว่างใหญ่ที่ได้เห็นนั้น ผู้รู้ทั้งหลายเรียกว่าแสงสว่าง
12.205.53
ऋषे ज्ञेयं मया चाऽपीत्युक्त्वा चान्तरधीयत ।
ततः स विस्मयाविष्टो नारदः पुरुषर्षभ।
ध्यानयुक्तः स तु चिरं न बुबोध महामतिः ॥ १२.२०५.५३ ॥
ข้าแต่ฤๅษี แม้ข้าพเจ้าก็พึงรู้เช่นกัน กล่าวดังนี้แล้วนางก็อันตรธานไป ครั้งนั้น นารทผู้เต็มไปด้วยความอัศจรรย์ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นดุจวัวแห่งหมู่มนุษย์ ผู้มีปัญญายิ่ง ผู้ประกอบอยู่ในฌาน ก็ไม่รู้ได้นานนัก
12.205.54
ततः स्नात्वा महातेजा वाग्यतो नियतेन्द्रियः ।
तुष्टाव पुरुषव्याघ्रो जिज्ञासुश्च तदद्भुतम् ॥ १२.२०५.५४ ॥
ครั้นแล้ว นารทผู้มีเดชใหญ่ ผู้เป็นดุจเสือในหมู่มนุษย์ ผู้สำรวมวาจาและควบคุมอินทรีย์ อาบน้ำแล้วก็สรรเสริญ ด้วยปรารถนาจะรู้เรื่องอัศจรรย์นั้น
12.205.55
ततो वर्षशते पूर्णे भगवाँलोकभावनः ।
प्रादुश्चकार विश्वात्मा ऋषेः परमसौहृदात् ॥ १२.२०५.५५ ॥
ครั้นเวลาล่วงไปครบร้อยปี พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงค้ำจุนโลก ผู้เป็นอาตมันของสรรพสิ่ง ก็เสด็จปรากฏเพราะความรักยิ่งต่อพระฤๅษี
12.205.56
तमागतं जगन्नाथं सर्वकारणकारणम् ।
अखिलामरमौल्यङ्गरुक्मारुणपदद्वयम् ॥ १२.२०५.५६ ॥
พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งจักรวาล เป็นเหตุแห่งเหตุทั้งปวง ผู้เสด็จมาแล้ว มีพระบาททั้งสองแดงดุจทองคำ ที่ปลายพระบาทเปล่งประกายด้วยมงกุฎของเทพทั้งปวง
12.205.57
वैनतेयपदस्पर्शकिणशोभितजानुकम् ।
पीताम्बरलसत्काञ्चीदामबद्धकटीतटम् ॥ १२.२०५.५७ ॥
พระชานุประดับด้วยรอยด้านอันเกิดจากการเหยียบของพระครุฑ เอวถูกรัดด้วยสายโซ่ทองอันเปล่งประกาย ทับบนผ้าสีเหลือง
12.205.58
श्रीवत्सवक्षसं चारुमणिकौस्तुभकन्धरम् ।
मन्दस्मितमुखाम्भोजं चलदायतलोचनम् ॥ १२.२०५.५८ ॥
พระอุระมีเครื่องหมายศรีวัตส์ คอประดับด้วยอัญมณีเกาสตุภะอันงดงาม พระพักตร์ดุจดอกบัวมีรอยยิ้มอ่อนโยน และพระเนตรยาวกลอกไปมา
12.205.59
नम्रचापानुकरणनम्रभ्रूयुगशोभितम् ।
नानारत्नमणीवज्रस्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ १२.२०५.५९ ॥
ประดับด้วยพระขนงคู่หนึ่งโค้งดุจคันธนูที่ถูกน้อมลง มีต่างหูรูปมกรเปล่งประกายด้วยอัญมณีและเพชรนานาชนิด
12.205.60
इन्द्रनीलनिभासं तं केयूरमकुटोज्ज्वलम् ।
देवैरिन्द्रपुरोगैश्च ऋषिसङघैरभिष्टुतम् ॥ १२.२०५.६० ॥
พระองค์มีพระฉวีดุจอินทรนีลมณี สว่างไสวด้วยพระกรทองและพระมงกุฎ ซึ่งเทพทั้งหลายมีพระอินทร์เป็นประมุขและหมู่ฤๅษีต่างสรรเสริญ
12.205.61
नारदो जयशब्देन ववन्दे शिरसा हरिम् ॥ १२.२०५.६१ ॥
นารทะเปล่งเสียงว่า ชัยชนะ แล้วก้มศีรษะถวายความนอบน้อมแด่พระหริ
12.205.62
ततः स भगवाञ्श्रीमान्मेघगम्भीरया गिरा ।
प्राहेशः सर्वभूतानां नारदं पतितं क्षितौ ॥ १२.२०५.६२ ॥
ครั้งนั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระสิริ ผู้เป็นใหญ่เหนือสรรพสัตว์ ตรัสกับนารทะผู้ล้มลงกับพื้นด้วยพระสุรเสียงก้องดุจเมฆ
12.205.63
भद्रमस्तु ऋषे तुभ्यं वरं वरय सुव्रत ।
यत्ते मनसि सुव्यक्तमस्ति च प्रददामि तन् ॥ १२.२०५.६३ ॥
ขอให้มีแต่ความเจริญแก่ท่าน ข้าแต่ฤๅษี ท่านผู้มีวัตรอันดี จงขอพรมาเถิด สิ่งใดที่ปรากฏชัดในใจของท่าน เราจะประทานสิ่งนั้นแก่ท่าน
12.205.64
स चेमं जयशब्देन प्रसीदेत्यातुरो मुनिः ।
प्रोवाच हृदि संरूढं शङ्खचक्रगदाधरम् ॥ १२.२०५.६४ ॥
ฝ่ายมุนีผู้ทุกข์ร้อนนั้นเปล่งเสียงว่า ชัยชนะ และว่า ขอทรงโปรด แล้วกล่าวกับพระองค์ผู้ทรงสังข์ จักร และคทา ผู้ประทับอยู่ลึกในใจของตน
12.205.65
विवक्षितं जगन्नाथ मया ज्ञातं त्वयाऽच्युत ।
तत्प्रसीद हृषीकेश श्रोतुमिच्छामि तद्धरे ॥ १२.२०५.६५ ॥
สิ่งที่ข้าพระองค์ตั้งใจจะกล่าว ข้าแต่พระอัจยุตะ พระองค์ทรงทราบแล้ว ขอทรงโปรดเถิด ข้าแต่พระหฤษีเกศ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังสิ่งนั้น ข้าแต่พระหริ
12.205.66
ततः स्मयन्महाविष्णुरभ्यभाषत नारदम् ।
यद्दृष्टं मम रूपं तु वेदानां शिरसि त्वया ॥ १२.२०५.६६ ॥
ครั้งนั้น พระมหาวิษณุทรงยิ้มแล้วตรัสกับนารทะว่า รูปของเราที่ท่านได้เห็นเหนือยอดแห่งพระเวทนั้น
12.205.67
निर्द्वन्द्वा निरहंकाराः शुचयः शुद्धलोचनाः ।
तं मां पश्यन्ति सततं तान्पृच्छ यदिहेच्छसि ॥ १२.२०५.६७ ॥
ผู้ที่พ้นจากคู่ตรงข้าม พ้นจากอหังการ บริสุทธิ์ มีดวงตาที่ชำระแล้ว ย่อมเห็นเราอยู่เสมอ จงถามพวกเขาในสิ่งที่ท่านปรารถนาที่นี่เถิด
12.205.68
ये योगिनो महाप्राज्ञा मदंशा ये व्यवस्थिताः ।
तेषां प्रसादं देवर्षे मत्प्रसादमवैहि तत् ॥ १२.२०५.६८ ॥
บรรดาโยคีผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ผู้ดำรงอยู่ในฐานะส่วนหนึ่งของเรา ข้าแต่เทพฤๅษี ความโปรดปรานของพวกเขานั้น จงทราบว่าเป็นความโปรดปรานของเรา
12.205.69
इत्युक्त्वा स जगामाथ भगवान्भूतभावनः ।
तस्माद्व्रज हृषीकेशं कृष्णं देवकिनन्दनम् ॥ १२.२०५.६९ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงเลี้ยงดูภูตทั้งปวง ก็เสด็จไป เพราะฉะนั้น จงไปหาพระหฤษีเกศ พระกฤษณะ โอรสของเทวกี
12.205.70
एतमाराध्य गोविन्दं गता मुक्तिं महर्षयः ।
एष कर्ता विकर्ता च सर्वकारणकारणम् ॥ १२.२०५.७० ॥
มหาฤๅษีทั้งหลายบรรลุโมกษะได้ เพราะบูชาพระโควินทะองค์นี้ พระองค์ทรงเป็นผู้สร้างและผู้ทำลาย เป็นเหตุแห่งเหตุทั้งปวง
12.205.71
मयाऽप्येतच्छ्रुतं राजन्नारदात्तु निबोध तत् ।
स्वयमेव समाचष्ट नारदो भगवान्मुनिः ॥ १२.२०५.७१ ॥
ข้าแต่พระราชา แม้เราก็ได้ฟังเรื่องนี้มาจากนารทะ จงรับฟังเถิด พระนารทะผู้เป็นมุนีผู้ทรงฤทธิ์นั่นเองได้เล่าไว้เอง
12.205.72
समस्तसंसारविघातकारणं ।
भजन्ति ये विष्णुमनन्यमानसाः।
ते यान्ति सायुज्यमतीव दुर्लभ ।
मितीव नित्यं हृदि वर्णयन्ति ॥ १२.२०५.७२ ॥
ผู้ที่บูชาพระวิษณุด้วยใจที่ไม่แยกจากกัน พระองค์ทรงเป็นเหตุแห่งการทำลายพันธนาการทั้งปวงของสังสารวัฏ ผู้เหล่านั้นย่อมบรรลุสายุชยะ ซึ่งหาได้ยิ่งนัก ดังนี้ พวกเขาย่อมกล่าวสรรเสริญอยู่เสมอในใจ