મહાભારત · અધ્યાય 12.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.21.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रेण समये पृष्टो यदुवाच बृहस्पतिः ॥ १२.२१.१ ॥
અહીં લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે, જે ઇન્દ્રે યોગ્ય સમયે પૂછતાં બૃહસ્પતિએ કહ્યો હતો.
12.21.2
संतोषो वै स्वर्गसमः संतोषः परमं सुखम् ।
तुष्टेर्न किंचित्परतः सा सम्यक्प्रतितिष्ठति ॥ १२.२१.२ ॥
સંતોષ ખરેખર સ્વર્ગ સમાન છે; સંતોષ જ પરમ સુખ છે. સંતોષથી પર કંઈ નથી; તે બરાબર સ્થિર થાય છે.
12.21.3
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदाऽऽत्मज्योतिरचिरात्स्वात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.२१.३ ॥
કાચબો જેમ પોતાનાં અંગો સંપૂર્ણપણે સંકોરી લે છે, તેમ જ્યારે માણસ ઇચ્છાઓને સંપૂર્ણપણે સંકોરી લે છે, ત્યારે તરત જ આત્મજ્યોતિ પોતામાં જ પ્રસન્ન થાય છે.
12.21.4
न विभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
कामद्वेषौ च जयति तदाऽऽत्मानं च पश्यति ॥ १२.२१.४ ॥
જ્યારે તે કોઈનાથી ડરતો નથી અને તેનાથી કોઈ ડરતું નથી, જ્યારે તે કામ અને દ્વેષ પર વિજય મેળવે છે, ત્યારે તે આત્માને જુએ છે.
12.21.5
यदाऽसौ सर्वभूतानां न द्रुह्यति न काङ्क्षति ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२१.५ ॥
જ્યારે તે સર્વ પ્રાણીઓ સાથે દ્રોહ નથી કરતો કે તેમની ઇચ્છા નથી કરતો, કર્મ, મન અને વાણીથી, ત્યારે તે બ્રહ્મને પામે છે.
12.21.6
एवं कौन्तेय भूतानि तंतं धर्मं तथातथा ।
तदाऽऽत्मना प्रपश्यन्ति तस्माद्वुध्यस्व भारत ॥ १२.२१.६ ॥
આ રીતે, હે કૌંતેય, પ્રાણીઓ તે તે ધર્મને તે તે રીતે આત્માથી જુએ છે; તેથી, હે ભારત, તું સમજ.
12.21.7
अन्ये साम प्रशंसन्ति व्यायाममपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.७ ॥
કેટલાક લોકો સામ (સમાધાન)ની પ્રશંસા કરે છે, અને બીજા લોકો વ્યાયામ (પ્રયત્ન)ની. કેટલાક એકની, બીજાની કે બંનેની પ્રશંસા કરતા નથી; બીજા પણ તેવા જ છે.
12.21.8
यज्ञमेके प्रशंसन्ति संन्यासमपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.८ ॥
કેટલાક લોકો યજ્ઞની પ્રશંસા કરે છે, અને બીજા લોકો સંન્યાસની. કેટલાક એકની, બીજાની કે બંનેની પ્રશંસા કરતા નથી; બીજા પણ તેવા જ છે.
12.21.9
दानमेके प्रशंसन्ति केचिच्चैव प्रतिग्रहम् ।
केचित्सर्वं परित्यज्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते ॥ १२.२१.९ ॥
કેટલાક લોકો દાનની પ્રશંસા કરે છે, અને કેટલાક પ્રતિગ્રહ (દાન સ્વીકારવા)ની. કેટલાક સર્વસ્વ ત્યજીને મૌન થઈ ધ્યાન ધરીને બેસી રહે છે.
12.21.10
राज्यमेके प्रशंसन्ति प्रजानां परिपालनम् ।
हत्वा छित्त्वा च भित्त्वा च केचिदेकान्तशीलिनः ॥ १२.२१.१० ॥
કેટલાક લોકો રાજ્ય અને પ્રજાના પાલનની પ્રશંસા કરે છે; (રાજ્ય માટે) મારીને, કાપીને અને ભેદીને (હિંસા કરે છે). કેટલાક એકાંતપ્રિય સ્વભાવના હોય છે.
12.21.11
एतत्सर्वं समालोक्य बुधानामेव निश्चयः ।
अद्रोहेणैव भूतानां यो धर्मः स सतां मतः ॥ १२.२१.११ ॥
આ સર્વનું અવલોકન કરીને જ્ઞાનીઓનો નિશ્ચય આ છે: પ્રાણીઓ પ્રત્યે અદ્રોહ (અહિંસા) એ જ તે ધર્મ છે, જે સજ્જનોને માન્ય છે.
12.21.12
अद्रोहः सत्यवचनं संविभागो दया दमः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु मार्दवं हीरचापलम् ॥ १२.२१.१२ ॥
અદ્રોહ, સત્યવચન, સંવિભાગ (ન્યાયી વહેંચણી), દયા, દમ (ઇન્દ્રિયનિગ્રહ), પોતાની પત્નીઓથી સંતાન ઉત્પન્ન કરવું, માર્દવ (કોમળતા), લજ્જા અને ચંચળતાનો અભાવ.
12.21.13
एवं धर्मं प्रधानेष्टं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन कौन्तेय प्रतिपालय ॥ १२.२१.१३ ॥
આ રીતે સ્વાયંભુવ મનુએ મુખ્ય અને પ્રિય ધર્મ કહ્યો. તેથી, હે કૌન્તેય, તેનું પ્રયત્નપૂર્વક પાલન કર.
12.21.14
यो हि राज्ये स्थितः शश्वद्वशी तुल्यप्रियाप्रियः ।
क्षत्रियो यज्ञशिष्टाशी राजा शास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२१.१४ ॥
જે રાજા સદા રાજ્યમાં સ્થિર, સંયમી, પ્રિય-અપ્રિયને સમાન ગણનાર, ક્ષત્રિય, યજ્ઞશેષ ભોજન કરનાર અને શાસ્ત્રાર્થતત્ત્વ જાણનાર છે તે જ રાજા છે.
12.21.15
असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः ।
धर्मवर्त्मनि संस्थाप्य प्रजा वर्तेत धर्मतः ॥ १२.२१.१५ ॥
દુષ્ટોના નિગ્રહમાં અને સજ્જનોના રક્ષણમાં રત રહીને, પ્રજાને ધર્મમાર્ગે સ્થાપીને ધર્મ પ્રમાણે ચલાવવી.
12.21.16
पुत्रसंक्रामितश्रीश्च वने वन्येन वर्तयेत् ।
विधानमाश्रमाणां वै कुर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः ॥ १२.२१.१६ ॥
પુત્રને રાજલક્ષ્મી સોંપીને વનમાં વન્ય આહારથી જીવવું; આશ્રમોના વિધાન પ્રમાણે આળસ વિના કર્મો કરવાં.
12.21.17
य एवं वर्तते राजन्स राजा धर्मनिश्चितः ।
तस्यायं च परश्चैव लोकः स्यात्संफलोदयः ॥ १२.२१.१७ ॥
હે રાજન, જે આ રીતે વર્તે છે તે ધર્મમાં નિશ્ચિત રાજા છે; તેને આ લોક અને પરલોક બંને ફળદાયી ઉદયવાળા થાય છે.
12.21.18
निर्वाणं हि सुदुष्प्राप्यं बहुविघ्नं च मे मतम् ॥ १२.२१.१८ ॥
નિર્વાણ અતિ દુર્લભ છે, અને મારા મતે તેમાં ઘણા વિઘ્નો છે.
12.21.19
एवं धर्ममनुक्रान्ताः सत्यदानतपः पराः ।
आनृशंस्यगुणैर्युक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १२.२१.१९ ॥
આ રીતે ધર્મનું અનુસરણ કરનારા, સત્ય, દાન અને તપમાં તત્પર, કરુણાના ગુણોથી યુક્ત, કામ અને ક્રોધથી મુક્ત.
12.21.20
प्रजानां पालने युक्ता धर्ममुत्तममास्थिताः ।
गोब्राह्मणार्थे युध्यन्तः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ॥ १२.२१.२० ॥
પ્રજાપાલનમાં યુક્ત, ઉત્તમ ધર્મનો આશ્રય લેનારા, ગાય અને બ્રાહ્મણો માટે યુદ્ધ કરનારા સર્વોત્તમ ગતિ પામ્યા.
12.21.21
एवं रुद्राः सवसवस्तथाऽऽदित्याः परंतप ।
साध्या राजर्षिसङ्घाश्च धर्ममेतं समाश्रिताः।
अप्रमत्तास्ततः स्वर्गं प्राप्ताः पुण्यैः स्वकर्मभिः ॥ १२.२१.२१ ॥
એ જ રીતે રુદ્રો, વસુઓ, આદિત્યો, હે પરંતપ, સાધ્યો અને રાજર્ષિઓના સમૂહો પણ આ ધર્મનો આશ્રય લઈ સાવધાન રહ્યા અને પોતાના પુણ્યકર્મોથી સ્વર્ગ પામ્યા.