ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.21.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रेण समये पृष्टो यदुवाच बृहस्पतिः ॥ १२.२१.१ ॥
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਿਹਾ ਸੀ।
12.21.2
संतोषो वै स्वर्गसमः संतोषः परमं सुखम् ।
तुष्टेर्न किंचित्परतः सा सम्यक्प्रतितिष्ठति ॥ १२.२१.२ ॥
ਸੰਤੋਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਵਰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ। ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
12.21.3
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदाऽऽत्मज्योतिरचिरात्स्वात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.२१.३ ॥
ਕੱਛੂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
12.21.4
न विभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
कामद्वेषौ च जयति तदाऽऽत्मानं च पश्यति ॥ १२.२१.४ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਮ ਅਤੇ ਦਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
12.21.5
यदाऽसौ सर्वभूतानां न द्रुह्यति न काङ्क्षति ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२१.५ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.21.6
एवं कौन्तेय भूतानि तंतं धर्मं तथातथा ।
तदाऽऽत्मना प्रपश्यन्ति तस्माद्वुध्यस्व भारत ॥ १२.२१.६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਜੀਵ ਉਸ ਉਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉਸ ਉਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ।
12.21.7
अन्ये साम प्रशंसन्ति व्यायाममपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.७ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਾਮ (ਸਮਝੌਤੇ) ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿਆਯਾਮ (ਯਤਨ) ਦੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦੀ, ਨਾ ਦੂਜੇ ਦੀ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
12.21.8
यज्ञमेके प्रशंसन्ति संन्यासमपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.८ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਗ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਨਾ ਇੱਕ ਦੀ, ਨਾ ਦੂਜੇ ਦੀ, ਨਾ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
12.21.9
दानमेके प्रशंसन्ति केचिच्चैव प्रतिग्रहम् ।
केचित्सर्वं परित्यज्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते ॥ १२.२१.९ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ ਲੈਣ) ਦੀ। ਕੁਝ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.21.10
राज्यमेके प्रशंसन्ति प्रजानां परिपालनम् ।
हत्वा छित्त्वा च भित्त्वा च केचिदेकान्तशीलिनः ॥ १२.२१.१० ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ; (ਰਾਜ ਲਈ) ਮਾਰ ਕੇ, ਵੱਢ ਕੇ ਅਤੇ ਭੇਦ ਕੇ (ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ)। ਕੁਝ ਇਕਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ।
12.21.11
एतत्सर्वं समालोक्य बुधानामेव निश्चयः ।
अद्रोहेणैव भूतानां यो धर्मः स सतां मतः ॥ १२.२१.११ ॥
ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਇਹ ਹੈ: ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ (ਅਹਿੰਸਾ) ਹੀ ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਯ ਹੈ।
12.21.12
अद्रोहः सत्यवचनं संविभागो दया दमः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु मार्दवं हीरचापलम् ॥ १२.२१.१२ ॥
ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਸੰਵਿਭਾਗ (ਉਚਿਤ ਵੰਡ), ਦਇਆ, ਦਮ (ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਜਮ), ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਮਾਰਦਵ (ਕੋਮਲਤਾ), ਲਾਜ ਅਤੇ ਚਪਲਤਾ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ।
12.21.13
एवं धर्मं प्रधानेष्टं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन कौन्तेय प्रतिपालय ॥ १२.२१.१३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇਸਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
12.21.14
यो हि राज्ये स्थितः शश्वद्वशी तुल्यप्रियाप्रियः ।
क्षत्रियो यज्ञशिष्टाशी राजा शास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२१.१४ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸੰਜਮੀ, ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ, ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈ।
12.21.15
असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः ।
धर्मवर्त्मनि संस्थाप्य प्रजा वर्तेत धर्मतः ॥ १२.२१.१५ ॥
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨੱਥ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਏ।
12.21.16
पुत्रसंक्रामितश्रीश्च वने वन्येन वर्तयेत् ।
विधानमाश्रमाणां वै कुर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः ॥ १२.२१.१६ ॥
ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਲਕਸ਼ਮੀ ਸੌਂਪ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਵੇ; ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਲਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰੇ।
12.21.17
य एवं वर्तते राजन्स राजा धर्मनिश्चितः ।
तस्यायं च परश्चैव लोकः स्यात्संफलोदयः ॥ १२.२१.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵੇਂ ਫਲਦਾਇਕ ਉਦੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
12.21.18
निर्वाणं हि सुदुष्प्राप्यं बहुविघ्नं च मे मतम् ॥ १२.२१.१८ ॥
ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ।
12.21.19
एवं धर्ममनुक्रान्ताः सत्यदानतपः पराः ।
आनृशंस्यगुणैर्युक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १२.२१.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਦਇਆ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
12.21.20
प्रजानां पालने युक्ता धर्ममुत्तममास्थिताः ।
गोब्राह्मणार्थे युध्यन्तः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ॥ १२.२१.२० ॥
ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਗਊ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਅਨੁੱਤਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾਏ।
12.21.21
एवं रुद्राः सवसवस्तथाऽऽदित्याः परंतप ।
साध्या राजर्षिसङ्घाश्च धर्ममेतं समाश्रिताः।
अप्रमत्तास्ततः स्वर्गं प्राप्ताः पुण्यैः स्वकर्मभिः ॥ १२.२१.२१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਸੂ ਅਤੇ ਆਦਿੱਤ, ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਸਾਧਯ ਅਤੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾਇਆ।