महाभारत · अध्याय 12.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.21.1
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
इन्द्रेण समये पृष्टो यदुवाच बृहस्पतिः ॥ १२.२१.१ ॥
येथे लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात, जो इंद्राने योग्य वेळी विचारल्यावर बृहस्पतीने सांगितला होता.
12.21.2
संतोषो वै स्वर्गसमः संतोषः परमं सुखम् ।
तुष्टेर्न किंचित्परतः सा सम्यक्प्रतितिष्ठति ॥ १२.२१.२ ॥
संतोष खरोखर स्वर्गासमान आहे; संतोष हेच परम सुख आहे. संतोषाहून पलीकडे काही नाही; तो नीट स्थिर होतो.
12.21.3
यदा संहरते कामान्कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
तदाऽऽत्मज्योतिरचिरात्स्वात्मन्येव प्रसीदति ॥ १२.२१.३ ॥
कासव आपले अवयव पूर्णपणे आत घेते तसे, जेव्हा माणूस इच्छा पूर्णपणे आवरतो, तेव्हा लवकरच आत्म्याचा प्रकाश स्वतःमध्येच प्रसन्न होतो.
12.21.4
न विभेति यदा चायं यदा चास्मान्न बिभ्यति ।
कामद्वेषौ च जयति तदाऽऽत्मानं च पश्यति ॥ १२.२१.४ ॥
जेव्हा तो कोणाला भीत नाही आणि त्याला कोणी भीत नाही, जेव्हा तो काम आणि द्वेष जिंकतो, तेव्हा तो आत्म्याला पाहतो.
12.21.5
यदाऽसौ सर्वभूतानां न द्रुह्यति न काङ्क्षति ।
कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा ॥ १२.२१.५ ॥
जेव्हा तो सर्व प्राण्यांशी द्रोह करत नाही व त्यांची इच्छा करत नाही, कर्म, मन व वाणी यांनी, तेव्हा तो ब्रह्म प्राप्त करतो.
12.21.6
एवं कौन्तेय भूतानि तंतं धर्मं तथातथा ।
तदाऽऽत्मना प्रपश्यन्ति तस्माद्वुध्यस्व भारत ॥ १२.२१.६ ॥
अशा प्रकारे, हे कौंतेया, प्राणी त्या त्या धर्माला तसे तसे आत्म्याने पाहतात; म्हणून, हे भारता, तू समज.
12.21.7
अन्ये साम प्रशंसन्ति व्यायाममपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.७ ॥
काही लोक साम (समेट) यांची प्रशंसा करतात, तर इतर लोक व्यायाम (प्रयत्न) यांची. काही लोक एकाची, दुसऱ्याची किंवा दोन्हींची प्रशंसा करत नाहीत; इतरही तसेच.
12.21.8
यज्ञमेके प्रशंसन्ति संन्यासमपरे जनाः ।
नैकं न चापरं केचिदुभयं च तथाऽपरे ॥ १२.२१.८ ॥
काही लोक यज्ञाची प्रशंसा करतात, तर इतर लोक संन्यासाची. काही लोक एकाची, दुसऱ्याची किंवा दोन्हींची प्रशंसा करत नाहीत; इतरही तसेच.
12.21.9
दानमेके प्रशंसन्ति केचिच्चैव प्रतिग्रहम् ।
केचित्सर्वं परित्यज्य तूष्णीं ध्यायन्त आसते ॥ १२.२१.९ ॥
काही लोक दानाची प्रशंसा करतात, तर काही प्रतिग्रहाची (दान स्वीकारण्याची). काही लोक सर्वकाही सोडून मौन धारण करून ध्यानस्थ बसतात.
12.21.10
राज्यमेके प्रशंसन्ति प्रजानां परिपालनम् ।
हत्वा छित्त्वा च भित्त्वा च केचिदेकान्तशीलिनः ॥ १२.२१.१० ॥
काही लोक राज्य आणि प्रजेच्या पालनाची प्रशंसा करतात; (राज्यासाठी) मारून, छेदून आणि भेदून (हिंसा करतात). काही लोक एकांतप्रिय स्वभावाचे असतात.
12.21.11
एतत्सर्वं समालोक्य बुधानामेव निश्चयः ।
अद्रोहेणैव भूतानां यो धर्मः स सतां मतः ॥ १२.२१.११ ॥
हे सर्व पाहून ज्ञानी लोकांचा निश्चय हाच आहे: प्राण्यांशी अद्रोह (अहिंसा) हाच तो धर्म, जो सज्जनांना मान्य आहे.
12.21.12
अद्रोहः सत्यवचनं संविभागो दया दमः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु मार्दवं हीरचापलम् ॥ १२.२१.१२ ॥
अद्रोह, सत्य वचन, संविभाग (योग्य वाटप), दया, दम (इंद्रियनिग्रह), स्वतःच्या पत्नींपासून संतती निर्माण करणे, मार्दव (मृदुता), लज्जा आणि चंचलतेचा अभाव.
12.21.13
एवं धर्मं प्रधानेष्टं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत् ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन कौन्तेय प्रतिपालय ॥ १२.२१.१३ ॥
अशा प्रकारे स्वायंभुव मनूने प्रधान व प्रिय धर्म सांगितला. म्हणून, हे कौन्तेया, तो प्रयत्नपूर्वक पाळ.
12.21.14
यो हि राज्ये स्थितः शश्वद्वशी तुल्यप्रियाप्रियः ।
क्षत्रियो यज्ञशिष्टाशी राजा शास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ १२.२१.१४ ॥
जो राजा सदैव राज्यात स्थित, संयमी, प्रिय-अप्रिय समान मानणारा, क्षत्रिय, यज्ञशेष भोजन करणारा आणि शास्त्रार्थाचे तत्त्व जाणणारा असतो, तोच राजा होय.
12.21.15
असाधुनिग्रहरतः साधूनां प्रग्रहे रतः ।
धर्मवर्त्मनि संस्थाप्य प्रजा वर्तेत धर्मतः ॥ १२.२१.१५ ॥
दुष्टांचे निग्रह करण्यात आणि साधूंचे संरक्षण करण्यात रममाण होऊन, धर्माच्या मार्गावर स्थापित करून प्रजेला धर्मानुसार चालवावे.
12.21.16
पुत्रसंक्रामितश्रीश्च वने वन्येन वर्तयेत् ।
विधानमाश्रमाणां वै कुर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः ॥ १२.२१.१६ ॥
राजलक्ष्मी पुत्राकडे सोपवून वनात वन्य अन्नावर जगावे; आश्रमांचे विधान पाळून आळस न करता कर्मे करावी.
12.21.17
य एवं वर्तते राजन्स राजा धर्मनिश्चितः ।
तस्यायं च परश्चैव लोकः स्यात्संफलोदयः ॥ १२.२१.१७ ॥
हे राजा, असे वर्तन करणारा तोच धर्मनिश्चित राजा होय; त्याला हे लोक व परलोक दोन्ही फलदायी उदयाने भरलेले असतात.
12.21.18
निर्वाणं हि सुदुष्प्राप्यं बहुविघ्नं च मे मतम् ॥ १२.२१.१८ ॥
निर्वाण मिळवणे अत्यंत दुर्लभ आहे, आणि माझ्या मते त्यात अनेक विघ्ने आहेत.
12.21.19
एवं धर्ममनुक्रान्ताः सत्यदानतपः पराः ।
आनृशंस्यगुणैर्युक्ताः कामक्रोधविवर्जिताः ॥ १२.२१.१९ ॥
अशा प्रकारे धर्माचे पालन करणारे, सत्य, दान आणि तपात निष्ठ असणारे, करुणेच्या गुणांनी युक्त, काम व क्रोधापासून मुक्त.
12.21.20
प्रजानां पालने युक्ता धर्ममुत्तममास्थिताः ।
गोब्राह्मणार्थे युध्यन्तः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ॥ १२.२१.२० ॥
प्रजापालनात गुंतलेले, उत्तम धर्माचा आश्रय घेतलेले, गाय आणि ब्राह्मणांसाठी युद्ध करणारे सर्वोत्तम गती पावले.
12.21.21
एवं रुद्राः सवसवस्तथाऽऽदित्याः परंतप ।
साध्या राजर्षिसङ्घाश्च धर्ममेतं समाश्रिताः।
अप्रमत्तास्ततः स्वर्गं प्राप्ताः पुण्यैः स्वकर्मभिः ॥ १२.२१.२१ ॥
याचप्रमाणे रुद्र, वसू आणि आदित्य, हे परंतपा, साध्य आणि राजर्षींचे समूहही या धर्माचा आश्रय घेऊन अप्रमत्त राहिले आणि आपल्या पुण्यकर्मांनी स्वर्ग पावले.