મહાભારત · અધ્યાય 12.210
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.210.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
प्रयाणकाले किं जप्यं मोक्षिभिस्तत्त्वचिन्तकैः ॥ १२.२१०.१ ॥
હે પિતામહ, મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ! પ્રયાણકાળે મોક્ષ ઇચ્છતા તત્ત્વચિંતકોએ શું જપવું?
12.210.2
किंनु स्मरन्कुरुश्रेष्ठ मरणे समुपस्थिते ।
प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १२.२१०.२ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ! મૃત્યુ સમીપ આવતાં કોનું સ્મરણ કરીને મનુષ્ય પરમ સિદ્ધિ પામે? તે તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
12.210.3
त्वद्युक्तश्च हितः सूक्ष्म उक्तः प्रश्नस्त्वयाऽनघ ।
शृणुष्वावहितो राजन्नारदेन पुरा श्रुतम् ॥ १२.२१०.३ ॥
હે અનઘ! તમારો પ્રશ્ન તમને યોગ્ય, હિતકારી અને સૂક્ષ્મ છે. હે રાજન્, ધ્યાનથી સાંભળો; પૂર્વે નારદે જે સાંભળ્યું હતું.
12.210.4
श्रीवत्साङ्कं जगद्बीजमनन्तं लोकसाक्षिणम् ।
पुरा नारायणं देवं नारदः पर्यपृच्छत ॥ १२.२१०.४ ॥
શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધારણ કરનાર, જગતનું બીજ, અનંત, લોકના સાક્ષી દેવ નારાયણને પૂર્વે નારદે પૂછ્યું.
12.210.5
अक्षरं परमं ब्रह्म निर्गुणं तमसः परम् ।
आहुर्वैद्यं परं धाम ब्रह्मादिकमलोद्भवम् ॥ १२.२१०.५ ॥
અક્ષર, પરમ બ્રહ્મ, નિર્ગુણ, તમસથી પર, વિદ્વાનો જેને પરમ ધામ કહે છે, બ્રહ્માદિના કમળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું.
12.210.6
भगवन्भूतभव्येश श्रद्दधानैर्जितेन्द्रियैः ।
कथं भक्तैर्विचिन्त्योसि योगिभिर्मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ १२.२१०.६ ॥
હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના ઈશ્વર! શ્રદ્ધાવાન, ઇન્દ્રિયજયી ભક્તો અને મોક્ષ ઇચ્છતા યોગીઓ તમારું ચિંતન કેવી રીતે કરે છે?
12.210.7
किंनु जप्यं जपेन्नित्यं काल्यमुत्थाय मानवः ।
स्मरेच्च म्रियमाणो वै विशेषेण महाद्युते ॥ १२.२१०.७ ॥
માણસે દરરોજ સવારે ઊઠીને શું જપવું જોઈએ? મૃત્યુ સમયે ખાસ કરીને કોનું સ્મરણ કરવું, હે મહાતેજસ્વી?
12.210.8
कथं युञ्जन्समाध्यायेद्ब्रूहि तत्वं सनातनम् ॥ १२.२१०.८ ॥
યોગ કરતાં સમાધિમાં કેવી રીતે ધ્યાન કરવું? સનાતન તત્ત્વ કહો.
12.210.9
श्रुत्वा च नारदोक्तं तु देवानामीश्वरः स्वयम् ।
प्रोवाच भगवान्विष्णुर्नारदं वरदः प्रभुः ॥ १२.२१०.९ ॥
નારદનું કહેલું સાંભળીને દેવોના ઈશ્વર, વરદાતા પ્રભુ ભગવાન વિષ્ણુએ પોતે નારદને કહ્યું.
12.210.10
हन्त ते कथयिष्यामि इमां दिव्यामनुस्मृतिम् ।
यामधीत्य प्रयाणे तु मद्भावयोपपद्यते ॥ १२.२१०.१० ॥
સારું, આ દિવ્ય અનુસ્મૃતિ તને કહું છું; જે ભણવાથી પ્રયાણ સમયે મારો ભાવ પ્રાપ્ત થાય છે.
12.210.11
ओंकारमग्रतः कृत्वा मां नमस्कृत्य नारद ।
एकाग्रः प्रयतो भूत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ १२.२१०.११ ॥
હે નારદ, ઓમકારને આગળ રાખીને, મને નમસ્કાર કરીને, એકાગ્ર અને સંયમી થઈને આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.
12.210.12
ओं नमो भगवते वासुदेवायेति ॥ १२.२१०.१२ ॥
ઓમ, ભગવાન વાસુદેવને નમસ્કાર.
12.210.13
इत्युक्तो नारदः प्राह प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।
सर्वदेवेश्वरं विष्णुं सर्वात्मानं हरिं प्रभुम् ॥ १२.२१०.१३ ॥
આમ કહેવાતાં નારદે હાથ જોડીને, નમીને ઊભા રહીને, સર્વ દેવોના ઈશ્વર, સર્વાત્મા, પ્રભુ હરિ વિષ્ણુને કહ્યું.
12.210.14
अव्ययं शाश्वतं देवं प्रभवं पुरुषोत्तमम् ।
प्रपद्ये प्राञ्जलिर्विष्णुमक्षरं परमं पदम् ॥ १२.२१०.१४ ॥
અવ્યય, શાશ્વત, દેવ, પ્રભવ, પુરુષોત્તમ વિષ્ણુને હું હાથ જોડીને શરણે જાઉં છું; તેઓ અક્ષર અને પરમ પદ છે.
12.210.15
पुराणं प्रभवं विष्णुमक्षयं लोकसाक्षिणम् ।
प्रपद्ये पुण्डरीकाक्षमीशं भक्तानुकम्पिनम् ॥ १२.२१०.१५ ॥
પુરાતન, પ્રભવ, અક્ષય, લોકસાક્ષી, કમળનયન, ભક્તો પર કૃપાળુ ઈશ્વર વિષ્ણુને હું શરણે જાઉં છું.
12.210.16
लोकनाथं सहस्राक्षमद्भुतं परदं पदम् ।
भगवन्तं प्रपन्नोऽस्मि भूतभव्यभवत्प्रभुम् ॥ १२.२१०.१६ ॥
લોકનાથ, સહસ્રાક્ષ, અદ્ભુત, પરમ પદ આપનાર, ભૂત-ભવ્ય-ભવત્પ્રભુ ભગવાનને હું શરણે ગયો છું.
12.210.17
स्रष्टारं सर्वलोकानामनन्तं सर्वतोमुखम् ।
पद्मनाभं हृषीकेशं प्रपद्ये सत्यमच्युतम् ॥ १२.२१०.१७ ॥
સર્વ લોકોના સર્જક, અનંત, સર્વતોમુખ, પદ્મનાભ, હૃષીકેશ, સત્ય અને અચ્યુતને હું શરણે જાઉં છું.
12.210.18
हिरण्यगर्भममृतं भूगर्भं परतः परम् ।
प्रभोः प्रभुमनाद्यन्तं प्रपद्ये तं रविप्रभम् ॥ १२.२१०.१८ ॥
હિરણ્યગર્ભ, અમૃત, ભૂગર્ભ, પરથી પણ પર, પ્રભુઓના પ્રભુ, આદિ-અંત રહિત, સૂર્યસમાન તેજસ્વી તેમને હું શરણે જાઉં છું.
12.210.19
सहस्रशीर्षं पुरुषं महर्षि तत्वभावनम् ।
प्रपद्ये सूक्ष्ममचलं वरेण्यमभयप्रदम् ॥ १२.२१०.१९ ॥
હજાર મસ્તકવાળા પુરુષ, મહર્ષિ, તત્ત્વોના ઉત્પાદક, સૂક્ષ્મ, અચલ, શ્રેષ્ઠ અને અભય આપનારા — તેમને હું શરણે જાઉં છું.
12.210.20
नारायणं पुराणर्षि योगात्मानं सनातनम् ।
संस्थानं सर्वतत्वानां प्रपद्ये ध्रुवमीश्वरम् ॥ १२.२१०.२० ॥
નારાયણ, પ્રાચીન ઋષિ, યોગાત્મા, સનાતન, સર્વ તત્ત્વોના આધાર, સ્થિર ઈશ્વર — તેમને હું શરણે જાઉં છું.
12.210.21
यः प्रभुः सर्वभूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
परावरगुरुर्विष्णुः स मे देवः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२१ ॥
સર્વ ભૂતોના પ્રભુ, જેમણે આ સર્વ વ્યાપ્ત કર્યું છે, ઊંચા-નીચાના ગુરુ વિષ્ણુ — તે દેવ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.22
यस्मादुत्पद्यते ब्रह्मा पद्मयोनिः सनातनः ।
ब्रह्मयोनिर्हि विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२२ ॥
જેમનાથી પદ્મયોનિ સનાતન બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થાય છે, જે બ્રહ્મના મૂળ અને વિશ્વાત્મા છે — તે વિષ્ણુ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.23
यः पुरा प्रलये प्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
ब्रह्मादिषु प्रलीनेषु नष्टे लोकपरावरे ॥ १२.२१०.२३ ॥
પૂર્વે પ્રલય આવ્યો ત્યારે, સ્થાવર-જંગમ નષ્ટ થયાં ત્યારે, બ્રહ્માદિ લીન થયા ત્યારે, ઊંચા-નીચા લોક નષ્ટ થયા ત્યારે — જે (રહે છે)…
12.210.24
आभूतसंप्लवे चैव प्रलीनेऽप्राकृतो महान् ।
एकस्तिष्ठति विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२४ ॥
ભૂતોનો સંહાર થઈ સર્વ લીન થયા પછી પણ, પ્રકૃતિથી પર, મહાન, વિશ્વાત્મા એકલા જ રહે છે — તે વિષ્ણુ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.25
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हुयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२५ ॥
ચાર વડે અને ચાર વડે, બે વડે અને પાંચ વડે જ, ફરી બે વડે આહુતિ અપાય છે — તે મારા વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.26
पर्जन्यः पृथिवी सस्यं कालो धर्मः क्रियाक्रिये ।
गुणाकरः स मे बभ्रुर्वासुदेवः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२६ ॥
મેઘ, પૃથ્વી, પાક, કાળ, ધર્મ, ક્રિયા અને અક્રિયા — ગુણોના આકર તે બભ્રુ વાસુદેવ મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.27
अग्नीषोमार्कताराणां ब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२७ ॥
અગ્નિ, સોમ, સૂર્ય, તારાઓ તથા બ્રહ્મા, રુદ્ર, ઇન્દ્ર, યોગીઓનું તેજ જે વધારે છે — તે મારા વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.28
योगावास नमस्तुभ्यं सर्वावास वरप्रद ।
यज्ञगर्भ हिरण्याङ्गं पञ्चयज्ञ नमोस्तु ते ॥ १२.२१०.२८ ॥
યોગના આવાસ, તમને નમસ્કાર. સર્વના આવાસ, વરદાતા. યજ્ઞ જેમના ગર્ભમાં છે, સુવર્ણાંગ, પંચયજ્ઞ — તમને નમસ્કાર.
12.210.29
चतुर्मूर्ते परं धाम लक्ष्म्यावास परार्चित ।
सर्वावास नमस्तेऽस्तु वासुदेव प्रधानकृत् ॥ १२.२१०.२९ ॥
ચતુર્મૂર્તિ, પરમ ધામ, લક્ષ્મીના આવાસ, પરમોથી પૂજિત. સર્વના આવાસ, તમને નમસ્કાર. વાસુદેવ, પ્રધાનના કર્તા.
12.210.30
अजस्त्वनामयः पन्था ह्यमूर्तिर्विश्वमूर्तिधृत् ।
विकर्तः पञ्चकाज्ञ नमस्ते ज्ञानसागर ॥ १२.२१०.३० ॥
અજ, નિરામય, માર્ગ, ખરેખર અમૂર્ત, વિશ્વમૂર્તિ ધારણ કરનાર, વિકર્ત, પંચકના સ્વામી. જ્ઞાનસાગર, તમને નમસ્કાર.
12.210.31
अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नमव्यक्ताद्यः परोऽक्षरः ।
यस्मात्परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३१ ॥
અવ્યક્તમાંથી વ્યક્ત રૂપે ઉત્પન્ન થયેલા, અવ્યક્તથી પણ પર અક્ષર, જેનાથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી, તેમના શરણે હું આવ્યો છું.
12.210.32
न प्रधानो न च महान्पुरुषश्चेतनो ह्यजः ।
अनयोर्यः परतरस्तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३२ ॥
તે પ્રધાન નથી, મહાન નથી, ચેતન પુરુષ પણ નથી, અજ પણ નથી; આ બંનેથી જે પર છે, તેમના શરણે હું આવ્યો છું.
12.210.33
चिन्तयन्तो हि यं नित्यं ब्रह्मेशानादयः प्रभुम् ।
निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३३ ॥
બ્રહ્મા, ઈશાન વગેરે જે પ્રભુનું સતત ચિંતન કરવા છતાં નિશ્ચય પામતા નથી, તેમના શરણે હું આવ્યો છું.
12.210.34
जितेन्द्रिया महात्मानो ज्ञानध्यानपरायणाः ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३४ ॥
ઇન્દ્રિયોને જીતેલા, જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં તત્પર મહાત્માઓ જેમને પામીને પાછા ફરતા નથી, તેમના શરણે હું આવ્યો છું.
12.210.35
एकांशेन जगत्सर्वमवष्टभ्य विभुः स्थितः ।
अग्राह्यं निर्गुणं नित्यं तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३५ ॥
પોતાના એક અંશથી સમગ્ર જગતને ધારણ કરીને વિભુ સ્થિત છે; જે અગ્રાહ્ય, નિર્ગુણ અને નિત્ય છે, તેમના શરણે હું આવ્યો છું.
12.210.36
सोमार्काग्निमयं तेजो या च तारमयी द्युतिः ।
दिवि संजायते योऽयं स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३६ ॥
ચંદ્ર, સૂર્ય, અગ્નિનું તેજ અને તારાઓની કાંતિ જે આકાશમાં ઉત્પન્ન થાય છે, એ મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.37
गुणादिर्निर्गुणश्चाद्यो लक्ष्मीवांश्चेतनो ह्यजः ।
सूक्ष्मः सर्वगतो योगी स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३७ ॥
ગુણોના આદિ, નિર્ગુણ, આદ્ય, લક્ષ્મીવાન, ચેતન અને ખરેખર અજ, સૂક્ષ્મ, સર્વવ્યાપી, યોગી — તે મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.38
साङ्ख्ययोगाश्च ये चान्ये सिद्धाश्च परमर्षयः ।
यं विदित्वा विमुच्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३८ ॥
સાંખ્ય અને યોગના અનુયાયીઓ, અન્ય સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ જેને જાણીને મુક્ત થાય છે — તે મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.39
अव्यक्तः समधिष्ठाता अचिन्त्यः सदसत्परः ।
अस्थितिः प्रकृतिश्रेष्ठः स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३९ ॥
અવ્યક્ત, સમ્યક્ અધિષ્ઠાતા, અચિંત્ય, સત્-અસત્થી પર, અસ્થિતિ, પ્રકૃતિમાં શ્રેષ્ઠ — તે મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.40
क्षेत्रज्ञः पञ्चधा भुङ्क्ते प्रकृतिं पञ्चभिर्मुखैः ।
महान्गुणांश्च यो भुङ्क्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.४० ॥
ક્ષેત્રજ્ઞ પાંચ પ્રકારે, પાંચ મુખો દ્વારા પ્રકૃતિનો ઉપભોગ કરે છે; મહત્ અને ગુણોનો પણ જે ઉપભોગ કરે છે — તે મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.41
सूर्यमध्ये स्थितः सोमस्तस्य मध्ये च या स्थिता ।
भूतबाह्या च या दीप्तिः स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.४१ ॥
સૂર્યની મધ્યમાં સ્થિત સોમ, તેની મધ્યમાં જે સ્થિત છે, અને ભૂતોથી બહારની જે દીપ્તિ છે — તે મહાત્મા પ્રસન્ન થાઓ.
12.210.42
नमस्ते सर्वतः सर्वं सर्वतोक्षिशिरोमुख ।
निर्विकार नमस्तेऽस्तु साक्षी क्षेत्रध्रुवस्थितिः ॥ १२.२१०.४२ ॥
સર્વત્ર તમને નમસ્કાર, સર્વસ્વરૂપ, જેના નેત્ર, શિર અને મુખ સર્વત્ર છે; હે નિર્વિકાર, તમને નમસ્કાર હો. સાક્ષી, ક્ષેત્રમાં ધ્રુવ રૂપે સ્થિત.
12.210.43
अतीन्द्रिय नमस्तुभ्यं लिङ्गैर्व्यक्तैर्न मीयसे ।
ये च त्वां नाभिजानन्ति संसारे संसरन्ति ते ॥ १२.२१०.४३ ॥
હે અતીન્દ્રિય, તમને નમસ્કાર. વ્યક્ત ચિહ્નોથી તમે માપાતા નથી. જેઓ તમને જાણતા નથી તેઓ સંસારમાં ભટકે છે.
12.210.44
कामक्रोधविनिर्मुक्ता रागद्वेषविवर्जिताः ।
मान्यभक्ता विजानन्ति न पुनर्भवका द्विजाः ॥ १२.२१०.४४ ॥
કામ-ક્રોધથી મુક્ત, રાગ-દ્વેષ રહિત, પૂજ્યના ભક્ત દ્વિજો જાણે છે; તેઓ પુનર્જન્મ લેનારા નથી.
12.210.45
एकान्तिनो हि निर्द्वन्द्वा निराशीःकर्मकारिणः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणस्त्वां विशन्ति विचिन्तकाः ॥ १२.२१०.४५ ॥
એકનિષ્ઠ, દ્વંદ્વરહિત, ફળની આશા વિના કર્મ કરનારા, જ્ઞાનાગ્નિથી કર્મ બાળનારા, ચિંતનશીલ લોકો તમારામાં પ્રવેશે છે.
12.210.46
अशरीरं शरीरस्थं समं सर्वेषु देहिषु ।
पुण्यपापविनिर्मुक्ता भक्तास्त्वां प्राविशन्त्युत ॥ १२.२१०.४६ ॥
અશરીરી છતાં શરીરમાં સ્થિત, સર્વ દેહધારીઓ પ્રત્યે સમાન. પુણ્ય-પાપથી મુક્ત ભક્તો તમારામાં પ્રવેશે છે.
12.210.47
अव्यक्तं बुद्ध्यहङ्कारमनोभूतेन्द्रियाणि च ।
त्वयि तानि च तेषु त्वं न तेषु त्वं न ते त्वयि ॥ १२.२१०.४७ ॥
અવ્યક્ત, બુદ્ધિ, અહંકાર, મન, ભૂતો અને ઇન્દ્રિયો — તે તમારામાં છે; તમે તેમાં છો. તમે તેમાં નથી; તે તમારામાં નથી.
12.210.48
एकत्वान्यत्वनानात्वं ये विदुर्यान्ति ते परम् ।
समोसि सर्वभूतेषु न ते द्वेष्योस्ति न प्रियः ॥ १२.२१०.४८ ॥
એકત્વ, અન્યત્વ, નાનાત્વ જાણનારા પરમને પામે છે. તમે સર્વ ભૂતોમાં સમાન છો; તમારા માટે કોઈ દ્વેષ્ય નથી કે પ્રિય નથી.
12.210.49
समत्वमभिकाङ्क्षेऽहं भक्त्या वै नान्यचेतसा ।
चराचरमिदं सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्।
त्वया त्वय्येव तत्प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.२१०.४९ ॥
હું ભક્તિથી, અનન્યચિત્ત થઈને, સમત્વની આકાંક્ષા કરું છું. આ ચરાચર, ચાર પ્રકારનો ભૂતસમૂહ, તારા વડે તારામાં જ દોરામાં મણિઓની જેમ પરોવાયેલો છે.
12.210.50
स्रष्टा भोक्तासि कूटस्थो ह्यतत्वं तत्वसंज्ञिकः ।
अकर्ता हेतुरचलः पृथगात्मन्यवस्थितः ॥ १२.२१०.५० ॥
તું સર્જક, ભોક્તા, કૂટસ્થ છે; અતત્ત્વને તત્ત્વ નામે ઓળખવામાં આવે છે. તું અકર્તા, હેતુ, અચલ છે, પોતાના આત્મામાં અલગ રીતે સ્થિત છે.
12.210.51
न ते भूतेषु संयोगो भूततत्वगुणाधिकः ।
अहङ्कारेण बुद्ध्या वा न ते योगस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १२.२१०.५१ ॥
ભૂતો સાથે તારો સંયોગ નથી; તું ભૂતતત્ત્વ અને ગુણોથી પર છે. અહંકાર કે બુદ્ધિથી તારો યોગ નથી, ત્રણ ગુણો સાથે પણ નથી.
12.210.52
न मोक्षधर्मो वा न त्वं नारम्भो जन्म वा पुनः ।
जरामरणमोक्षार्थं त्वां प्रपन्नोस्मि सर्वग ॥ १२.२१०.५२ ॥
મોક્ષધર્મ નથી, તું પણ નથી, આરંભ નથી, જન્મ નથી, પુનર્જન્મ પણ નથી. જરા-મરણથી મુક્તિ માટે હું તારું શરણ લઉં છું, હે સર્વગ.
12.210.53
ईश्वरोसि जगन्नाथ ततः परम उच्यसे ।
भक्तानां यद्धितं देव तद्ध्याहि त्रिदशेश्वर ॥ १२.२१०.५३ ॥
તું ઈશ્વર છે, જગતનો નાથ છે; તેથી તું પરમ કહેવાય છે. હે દેવ, ભક્તોનું જે હિત છે તે કહે, હે દેવેશ્વર.
12.210.54
विषयैरिन्द्रियैर्वाऽपि न मे भूयः समागमः ।
पृथिवीं यातु गन्धो वै रसं यातु जलं तथा ॥ १२.२१०.५४ ॥
વિષયો અને ઇન્દ્રિયો સાથે મારો ફરી સંયોગ નહીં થાય. ગંધ પૃથ્વીમાં જાય, અને રસ પણ જળમાં જાય.
12.210.55
तेजो हुताशनं यातु स्पर्शो यातु च मारुतम् ।
श्रोत्रमाकाशमप्येतु मनो वैकारिकं पुनः ॥ १२.२१०.५५ ॥
તેજ અગ્નિમાં લીન થાઓ, સ્પર્શ વાયુમાં લીન થાઓ, શ્રવણ આકાશમાં લીન થાઓ અને વિકારજ મન ફરી (પોતાના મૂળમાં) લીન થાઓ.
12.210.56
इन्द्रियाण्यपि संयान्तु स्वासुस्वासु च योनिषु ।
पृथिवी यातु सलिलमापोग्निमनलोऽनिलम् ॥ १२.२१०.५६ ॥
ઇન્દ્રિયો પણ પોતપોતાની યોનિમાં લીન થાઓ. પૃથ્વી જળમાં, જળ અગ્નિમાં, અગ્નિ વાયુમાં લીન થાઓ.
12.210.57
वायुराकाशमप्येतु मनश्चाकाश एव च ।
अहंकारं मनो यातु मोहनं सर्वदेहिनाम् ॥ १२.२१०.५७ ॥
વાયુ આકાશમાં લીન થાઓ; મન પણ આકાશમાં જ લીન થાઓ. મન અહંકારમાં લીન થાઓ — જે સર્વ દેહધારીઓને મોહિત કરે છે.
12.210.58
अहंकारस्ततो बुद्धिं बुद्धिरव्यक्तमच्युत ॥ १२.२१०.५८ ॥
પછી અહંકાર બુદ્ધિમાં લીન થાઓ; બુદ્ધિ અવ્યક્તમાં લીન થાઓ — હે અચ્યુત.
12.210.59
प्रधाने प्रकृतिं याते गुणसाम्ये व्यवस्थिते ।
वियोगः सर्वकरणैर्गुणैर्भूतैश्च मे भवेत् ॥ १२.२१०.५९ ॥
પ્રકૃતિ પ્રધાનમાં લીન થાય, ગુણોની સમતા સ્થાપિત થાય ત્યારે, મારો સર્વ કરણો, ગુણો અને ભૂતો સાથે વિયોગ થાઓ.
12.210.60
निष्केवलं पदं तात काङ्क्षेऽहं परमं तव ।
एकीभावस्त्वया मेऽस्तु न मे जन्म भवेत्पुनः ॥ १२.२१०.६० ॥
હે તાત, તારા તે પરમ, નિષ્કેવળ પદની હું ઇચ્છા કરું છું. તારી સાથે મારી એકતા થાઓ; મારો ફરી જન્મ ન થાઓ.
12.210.61
त्वद्बुद्धिस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भक्तिस्त्वत्परायणः ।
त्वामेवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्युपस्थिते ॥ १२.२१०.६१ ॥
તારામાં સ્થિર બુદ્ધિ, તારામાં લીન પ્રાણ, તારી ભક્તિ અને તને જ પરમ આશ્રય માનનાર હું—મૃત્યુ આવી પહોંચે ત્યારે હું કેવળ તને જ સ્મરીશ.
12.210.62
पूर्वदेहकृता ये तु व्याधयः प्रविशन्तु माम् ।
अर्दयन्तु च दुःखानि ऋणं मे प्रविमुञ्चतु ॥ १२.२१०.६२ ॥
પૂર્વ દેહોમાં કરેલા જે રોગો છે તે મારામાં પ્રવેશે; દુઃખોને પીડે; મારું ઋણ પૂર્ણપણે છૂટી જાય.
12.210.63
अनुध्यातोऽसि देवेश न मे जन्म भवेत्पुनः ।
तस्माद्ब्रवीमि कर्माणि ऋणं मे न भवेदिति ॥ १२.२१०.६३ ॥
હે દેવેશ, તું જ ધ્યાનમાં છે; મારો ફરી જન્મ ન થાઓ. તેથી કહું છું—મારાં કર્મ મારા માટે ઋણ ન બનો.
12.210.64
नोपतिष्ठन्तु मां सर्वे व्याधयः पूर्वसंचिताः ।
अनृणो गन्तुमिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१०.६४ ॥
પૂર્વે સંચિત થયેલા બધા રોગ મારી પાસે ન આવે; ઋણમુક્ત થઈને હું તે વિષ્ણુના પરમ પદે જવા ઇચ્છું છું.
12.210.65
अहं भगवतस्तस्य मम चासौ सनातनः ।
तस्याहं न प्रणश्यासि स च मे न प्रणश्यति ॥ १२.२१०.६५ ॥
હું તે ભગવાનનો છું; તે મારો છે—તે સનાતન છે. હું તેનાથી નષ્ટ થતો નથી, અને તે મારાથી નષ્ટ થતો નથી.
12.210.66
कर्मेन्द्रियामि संयम्य पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ।
दशेन्द्रियाणि मनसि अहंकारे तथा मनः ॥ १२.२१०.६६ ॥
કર્મેન્દ્રિયો અને પાંચ જ્ઞાનેન્દ્રિયોનું સંયમન કરીને, દસ ઇન્દ્રિયોને મનમાં અને મનને અહંકારમાં લીન કરવું.
12.210.67
अहंकारं तथा बुद्धौ बुद्धिमात्मनि योजयेत् ।
यतबुद्धीन्द्रियः पश्येद्बुद्ध्या बुद्ध्येत्परात्पम् ॥ १२.२१०.६७ ॥
અહંકારને બુદ્ધિમાં અને બુદ્ધિને આત્મામાં સ્થાપવી. જ્ઞાનેન્દ્રિયોને વશ કરનારે બુદ્ધિથી જોવું અને પરથી પણ પરને જાણવું.
12.210.68
ममायमिति यस्याहं येन सर्वमिदं तततम् ।
ततो बुद्धेः परं बुद्ध्वा लभते न पुनर्भवम् ॥ १२.२१०.६८ ॥
'આ મારું છે' એવો જેના માટે હું છું, જેના વડે આ સર્વ વ્યાપ્ત છે, બુદ્ધિથી પર તત્વ જાણીને તે ફરી જન્મ પામતો નથી.
12.210.69
मरणे समनुप्राप्ते यश्चैवं मामनुस्मरेत् ।
अपि पापसमाचारः स याति परमां गतिम् ॥ १२.२१०.६९ ॥
મૃત્યુ નજીક આવે ત્યારે જે આ રીતે મારું સ્મરણ કરે છે, તે પાપાચારી હોય તોપણ પરમ ગતિ પામે છે.
12.210.70
ओं नमो भगवते तस्मै देहिनां परमात्मने ।
नारायणाय भक्तानामेकनिष्ठाय शाश्वते ॥ १२.२१०.७० ॥
ઓમ, દેહધારીઓના પરમાત્મા એવા તે ભગવાનને નમસ્કાર; ભક્તોની એકનિષ્ઠ, શાશ્વત નારાયણને નમસ્કાર.
12.210.71
इमामनुस्मृतिं दिव्यां वैष्णवीं सुसमाहितः ।
स्वपन्विबुद्धश्च पठेद्यत्र तत्र समभ्यसेत् ॥ १२.२१०.७१ ॥
આ દિવ્ય વૈષ્ણવી સ્મૃતિનું એકાગ્ર ચિત્તે, સૂતાં અને જાગતાં પઠન કરવું; જ્યાં હોય ત્યાં તેનો અભ્યાસ કરવો.
12.210.72
पौर्णमास्याममावास्यां द्वादश्यां च विशेषतः ।
श्रावयेच्छ्रद्दधानांश्च मद्भक्तांश्च विशेषतः ॥ १२.२१०.७२ ॥
પૂનમ, અમાસ અને ખાસ કરીને દ્વાદશીએ શ્રદ્ધાળુઓને, ખાસ કરીને મારા ભક્તોને આ સંભળાવવું.
12.210.73
यद्यहंकारमाश्रित्य यज्ञदानतपः क्रियाः ।
कुर्वंस्तत्फलमाप्नोति पुनरावर्तनं न तु ॥ १२.२१०.७३ ॥
જો કોઈ અહંકારનો આશ્રય લઈ યજ્ઞ, દાન અને તપના કર્મો કરે, તો તે તેનું ફળ મેળવે છે; પરંતુ પુનર્જન્મના ચક્રમાંથી મુક્ત થતો નથી.
12.210.74
अभ्यर्चयन्पितॄन्देवान्पठञ्जुह्वन्यलिं ददत् ।
ज्वलन्नग्निं स्मरेद्यो मां स याति परमां गतिम् ॥ १२.२१०.७४ ॥
જે પિતૃઓ અને દેવોની પૂજા કરે, પાઠ કરે, હવન કરે, અંજલિ આપે અને પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં મારું સ્મરણ કરે, તે પરમ ગતિ પામે છે.
12.210.75
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि शरीरिणाम् ।
यज्ञं दानं तपस्तस्मात्कुर्यादाशीर्विवर्जितः ॥ १२.२१०.७५ ॥
યજ્ઞ, દાન અને તપ જ દેહધારીઓને પવિત્ર કરે છે. તેથી ફળની આશા વિના યજ્ઞ, દાન અને તપ કરવાં જોઈએ.
12.210.76
नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः ।
तस्याक्षयो भवेल्लोकः श्वपाकस्यापि नारद ॥ १२.२१०.७६ ॥
જે મારો ભક્ત શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ કેવળ 'નમઃ' કહે, તેને અક્ષય લોક મળે છે, ભલે તે ચાંડાળ હોય, હે નારદ.
12.210.77
किं पुनर्ये यजन्ते मां साधका विधिपूर्वकम् ।
श्रद्धावन्तो यतात्मानस्ते मां यान्ति मदाश्रिताः ॥ १२.२१०.७७ ॥
શ્રદ્ધાવાન અને સંયમી સાધકો વિધિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે, તેઓ મારો આશ્રય લઈને મને જ પામે છે — તેમના વિશે શું કહેવું!
12.210.78
कर्माण्याद्यन्तवन्तीह मद्भक्तोऽमृतमश्नुते ।
मामेव तस्माद्देवर्षे ध्याहि नित्यमतन्द्रितः।
अवाप्स्यसि ततः सिद्धिं द्रक्ष्यस्येव पदं मम ॥ १२.२१०.७८ ॥
અહીંના કર્મોને આદિ અને અંત છે; પરંતુ મારો ભક્ત અમૃત પામે છે. તેથી, હે દેવર્ષિ, આળસ વિના સતત મારું જ ધ્યાન ધર; ત્યારે તું સિદ્ધિ પામશે અને મારું ધામ જોઈશ.
12.210.79
अज्ञानिने च यो ज्ञानं दद्याद्धर्मोपदेशनम् ।
कृत्स्नां वा पृथिवीं दद्यात्तेन तुल्यं न तत्फलम् ॥ १२.२१०.७९ ॥
જે અજ્ઞાનીને જ્ઞાન અને ધર્મોપદેશ આપે છે, અથવા સમગ્ર પૃથ્વી દાનમાં આપે છે, તેના સમાન ફળ નથી.
12.210.80
तस्मात्प्रेदयं साधुभ्यो जन्मबन्धभयापहम् ।
एवं दत्त्वा नरश्रेष्ठ श्रेयो वीर्यं च विन्दति ॥ १२.२१०.८० ॥
તેથી જન્મબંધનનો ભય દૂર કરનારું આ જ્ઞાન સજ્જનોને આપવું. હે નરશ્રેષ્ઠ, આ રીતે દાન કરનાર શ્રેય અને વીર્ય પામે છે.
12.210.81
अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत् ।
नासौ पदमवाप्नोति मद्भक्तैर्यदवाप्यते ॥ १२.२१०.८१ ॥
જે હજારો અશ્વમેધ યજ્ઞોનું હજાર વાર અનુષ્ઠાન કરે છે, તે પણ મારા ભક્તોને મળતું તે પદ પામતો નથી.
12.210.82
एवं पृष्टः पुरा तेन नारदेन सुरर्षिणा ।
यदुवाच तदाऽसौ भो तदुक्तं तव सुव्रत ॥ १२.२१०.८२ ॥
પૂર્વે દેવર્ષિ નારદે આમ પૂછ્યું ત્યારે તેમણે જે કહ્યું, હે સુવ્રત, તે જ મેં તમને કહ્યું છે.
12.210.83
त्वमप्येकमना भूत्वा ध्याहि ज्ञेयं गुणातिगम् ।
भजस्व सर्वभावेन परमात्मानमव्ययम् ॥ १२.२१०.८३ ॥
તું પણ એકાગ્ર મનથી ગુણાતીત જ્ઞેયનું ધ્યાન ધર. સર્વભાવથી તે અવ્યય પરમાત્માનું ભજન કર.
12.210.84
श्रुत्वैतन्नारदो वाक्यं दिव्यं नारायणेरितम् ।
अत्यन्तभक्तिमान्देव एकान्तत्वमुपेयिवान् ॥ १२.२१०.८४ ॥
નારાયણે કહેલું આ દિવ્ય વચન સાંભળીને, અત્યંત ભક્તિમાન નારદે એકાંત ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી.
12.210.85
नारायणमृषिं देवं दशवर्षाण्यनन्यभाक् ।
इदं जपन्वै प्राप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१०.८५ ॥
નારાયણ ઋષિ દેવની દસ વર્ષ સુધી અનન્ય ભાવે ઉપાસના કરનાર, આ (મંત્ર) જપીને વિષ્ણુનું તે પરમ પદ ચોક્કસ પ્રાપ્ત કરે છે.
12.210.86
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने ।
नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥ १२.२१०.८६ ॥
જેની જનાર્દન પર ભક્તિ છે, તેને ઘણા મંત્રોનું શું કામ? 'નમો નારાયણાય' એ જ મંત્ર સર્વ હેતુઓ સિદ્ધ કરનાર છે.
12.210.87
इमां रहस्यां परमामनुस्मृति ।
मधीत्य बुद्धिं लभते च नैष्ठिकीम्।
विहाय दुःखान्यवमुच्य सङ्कटा ।
त्स वीतरागो विगतज्वरः सुखी ॥ १२.२१०.८७ ॥
આ પરમ ગુહ્ય સ્મૃતિનો અભ્યાસ કરીને માણસ સ્થિર બુદ્ધિ મેળવે છે. દુઃખો અને સંકટો ત્યજીને તે વીતરાગ, સંતાપરહિત અને સુખી થાય છે.