महाभारत · अध्याय 12.210
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.210.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
प्रयाणकाले किं जप्यं मोक्षिभिस्तत्त्वचिन्तकैः ॥ १२.२१०.१ ॥
हे पितामह, महाप्राज्ञ, सर्वशास्त्रविशारद! प्रयाणकाळी मोक्षेच्छू तत्त्वचिंतकांनी काय जपावे?
12.210.2
किंनु स्मरन्कुरुश्रेष्ठ मरणे समुपस्थिते ।
प्राप्नुयात्परमां सिद्धिं श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १२.२१०.२ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा! मृत्यू समीप आल्यावर कोणाचे स्मरण करून मनुष्याला परम सिद्धी प्राप्त होईल? ते तत्त्वतः ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
12.210.3
त्वद्युक्तश्च हितः सूक्ष्म उक्तः प्रश्नस्त्वयाऽनघ ।
शृणुष्वावहितो राजन्नारदेन पुरा श्रुतम् ॥ १२.२१०.३ ॥
हे निष्पाप! तुझा प्रश्न तुला योग्य, हितकारक आणि सूक्ष्म आहे. हे राजा, लक्षपूर्वक ऐक; पूर्वी नारदांनी जे ऐकले होते ते.
12.210.4
श्रीवत्साङ्कं जगद्बीजमनन्तं लोकसाक्षिणम् ।
पुरा नारायणं देवं नारदः पर्यपृच्छत ॥ १२.२१०.४ ॥
श्रीवत्स चिन्ह धारण करणारा, जगताचे बीज, अनंत, लोकांचा साक्षी अशा देव नारायणाला पूर्वी नारदांनी विचारले.
12.210.5
अक्षरं परमं ब्रह्म निर्गुणं तमसः परम् ।
आहुर्वैद्यं परं धाम ब्रह्मादिकमलोद्भवम् ॥ १२.२१०.५ ॥
अक्षर, परम ब्रह्म, निर्गुण, तमाच्या पलीकडील, विद्वान ज्याला परम धाम म्हणतात, ब्रह्मादींच्या कमलातून उत्पन्न झालेले.
12.210.6
भगवन्भूतभव्येश श्रद्दधानैर्जितेन्द्रियैः ।
कथं भक्तैर्विचिन्त्योसि योगिभिर्मोक्षकाङ्क्षिभिः ॥ १२.२१०.६ ॥
हे भगवन्, भूत-भविष्याच्या ईशा! श्रद्धावान, इंद्रियजयी भक्त आणि मोक्षेच्छू योगी तुझे चिंतन कसे करतात?
12.210.7
किंनु जप्यं जपेन्नित्यं काल्यमुत्थाय मानवः ।
स्मरेच्च म्रियमाणो वै विशेषेण महाद्युते ॥ १२.२१०.७ ॥
मानवाने रोज सकाळी उठून काय जप करावा? मरणोन्मुख असताना विशेषतः कोणाचे स्मरण करावे, हे महातेजस्वी?
12.210.8
कथं युञ्जन्समाध्यायेद्ब्रूहि तत्वं सनातनम् ॥ १२.२१०.८ ॥
योग करीत समाधीत कसे ध्यान करावे? सनातन तत्त्व सांगा.
12.210.9
श्रुत्वा च नारदोक्तं तु देवानामीश्वरः स्वयम् ।
प्रोवाच भगवान्विष्णुर्नारदं वरदः प्रभुः ॥ १२.२१०.९ ॥
नारदांचे बोलणे ऐकून देवांचा ईश्वर, वर देणारा प्रभू भगवान विष्णू स्वतः नारदांना म्हणाला.
12.210.10
हन्त ते कथयिष्यामि इमां दिव्यामनुस्मृतिम् ।
यामधीत्य प्रयाणे तु मद्भावयोपपद्यते ॥ १२.२१०.१० ॥
ठीक आहे, ही दिव्य अनुस्मृती तुला सांगतो; ती अभ्यासल्यास प्रयाणकाळी माझ्या भावाची प्राप्ती होते.
12.210.11
ओंकारमग्रतः कृत्वा मां नमस्कृत्य नारद ।
एकाग्रः प्रयतो भूत्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥ १२.२१०.११ ॥
हे नारदा, ओंकाराला पुढे ठेवून, मला नमस्कार करून, एकाग्र व संयमी होऊन हा मंत्र उच्चारावा.
12.210.12
ओं नमो भगवते वासुदेवायेति ॥ १२.२१०.१२ ॥
ओं, भगवान वासुदेवाला नमस्कार.
12.210.13
इत्युक्तो नारदः प्राह प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।
सर्वदेवेश्वरं विष्णुं सर्वात्मानं हरिं प्रभुम् ॥ १२.२१०.१३ ॥
असे सांगितल्यावर नारद हात जोडून, नम्र होऊन उभे राहिले आणि सर्व देवांचा ईश्वर, सर्वात्मा, प्रभू हरी विष्णू यांना म्हणाले.
12.210.14
अव्ययं शाश्वतं देवं प्रभवं पुरुषोत्तमम् ।
प्रपद्ये प्राञ्जलिर्विष्णुमक्षरं परमं पदम् ॥ १२.२१०.१४ ॥
अव्यय, शाश्वत, देव, प्रभव, पुरुषोत्तम अशा विष्णूला मी हात जोडून शरण जातो; ते अक्षर आणि परम पद आहेत.
12.210.15
पुराणं प्रभवं विष्णुमक्षयं लोकसाक्षिणम् ।
प्रपद्ये पुण्डरीकाक्षमीशं भक्तानुकम्पिनम् ॥ १२.२१०.१५ ॥
पुरातन, प्रभव, अक्षय, लोकसाक्षी, कमलनयन, भक्तांवर कृपा करणाऱ्या ईश्वर विष्णूला मी शरण जातो.
12.210.16
लोकनाथं सहस्राक्षमद्भुतं परदं पदम् ।
भगवन्तं प्रपन्नोऽस्मि भूतभव्यभवत्प्रभुम् ॥ १२.२१०.१६ ॥
लोकनाथ, सहस्राक्ष, अद्भुत, परम पद देणारे, भूत-भविष्य-वर्तमानाचे प्रभू भगवंतांना मी शरण गेलो आहे.
12.210.17
स्रष्टारं सर्वलोकानामनन्तं सर्वतोमुखम् ।
पद्मनाभं हृषीकेशं प्रपद्ये सत्यमच्युतम् ॥ १२.२१०.१७ ॥
सर्व लोकांचा निर्माता, अनंत, सर्वतोमुख, पद्मनाभ, हृषीकेश, सत्य आणि अच्युत यांना मी शरण जातो.
12.210.18
हिरण्यगर्भममृतं भूगर्भं परतः परम् ।
प्रभोः प्रभुमनाद्यन्तं प्रपद्ये तं रविप्रभम् ॥ १२.२१०.१८ ॥
हिरण्यगर्भ, अमृत, भूगर्भ, परांहून परम, प्रभूंचा प्रभू, आदि-अंतरहित, सूर्यासारखे तेजस्वी अशा त्यांना मी शरण जातो.
12.210.19
सहस्रशीर्षं पुरुषं महर्षि तत्वभावनम् ।
प्रपद्ये सूक्ष्ममचलं वरेण्यमभयप्रदम् ॥ १२.२१०.१९ ॥
हजार मस्तकांचा पुरुष, महर्षी, तत्त्वांचा उत्पादक, सूक्ष्म, अचल, श्रेष्ठ आणि अभय देणारा — त्याला मी शरण जातो.
12.210.20
नारायणं पुराणर्षि योगात्मानं सनातनम् ।
संस्थानं सर्वतत्वानां प्रपद्ये ध्रुवमीश्वरम् ॥ १२.२१०.२० ॥
नारायण, प्राचीन ऋषी, योगात्मा, सनातन, सर्व तत्त्वांचा आधार, स्थिर ईश्वर — त्याला मी शरण जातो.
12.210.21
यः प्रभुः सर्वभूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
परावरगुरुर्विष्णुः स मे देवः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२१ ॥
जो सर्व भूतांचा प्रभु, ज्याने हे सर्व व्यापले आहे, उच्च-नीचांचा गुरु विष्णू — तो देव माझ्यावर प्रसन्न होवो.
12.210.22
यस्मादुत्पद्यते ब्रह्मा पद्मयोनिः सनातनः ।
ब्रह्मयोनिर्हि विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२२ ॥
ज्याच्यापासून पद्मयोनी सनातन ब्रह्मा उत्पन्न होतो, जो ब्रह्माचे मूळ आणि विश्वात्मा आहे — तो विष्णू माझ्यावर प्रसन्न होवो.
12.210.23
यः पुरा प्रलये प्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
ब्रह्मादिषु प्रलीनेषु नष्टे लोकपरावरे ॥ १२.२१०.२३ ॥
पूर्वी प्रलय आला असता, स्थावर-जंगम नष्ट झाले असता, ब्रह्मादी लीन झाले असता, उच्च-नीच लोक नष्ट झाले असता — जो (शिल्लक राहतो)…
12.210.24
आभूतसंप्लवे चैव प्रलीनेऽप्राकृतो महान् ।
एकस्तिष्ठति विश्वात्मा स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२४ ॥
सर्व भूतांचा संहार होऊन सर्व लीन झाले असतानाही, प्रकृतीच्या पलीकडील, महान, विश्वात्मा एकटाच उभा राहतो — तो विष्णू माझ्यावर प्रसन्न होवो.
12.210.25
चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च ।
हुयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२५ ॥
चार-चाराने आणि दोन-पाच यांनी, पुन्हा दोनाने आहुती दिली जाते — ते माझे विष्णू प्रसन्न होवोत.
12.210.26
पर्जन्यः पृथिवी सस्यं कालो धर्मः क्रियाक्रिये ।
गुणाकरः स मे बभ्रुर्वासुदेवः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२६ ॥
मेघ, पृथ्वी, पीक, काल, धर्म, क्रिया आणि अक्रिया — गुणांची खाण असलेले ते बभ्रू वासुदेव माझ्यावर प्रसन्न होवोत.
12.210.27
अग्नीषोमार्कताराणां ब्रह्मरुद्रेन्द्रयोगिनाम् ।
यस्तेजयति तेजांसि स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ १२.२१०.२७ ॥
अग्नी, सोम, सूर्य, तारे आणि ब्रह्मा, रुद्र, इंद्र, योगी यांचे तेज जो वाढवतो — ते माझे विष्णू प्रसन्न होवोत.
12.210.28
योगावास नमस्तुभ्यं सर्वावास वरप्रद ।
यज्ञगर्भ हिरण्याङ्गं पञ्चयज्ञ नमोस्तु ते ॥ १२.२१०.२८ ॥
योगाचे निवासस्थान, तुला नमस्कार. सर्वांचे निवासस्थान, वरदात्या. यज्ञ ज्याच्या गर्भात आहे, सुवर्णांगा, पंचयज्ञा — तुला नमस्कार.
12.210.29
चतुर्मूर्ते परं धाम लक्ष्म्यावास परार्चित ।
सर्वावास नमस्तेऽस्तु वासुदेव प्रधानकृत् ॥ १२.२१०.२९ ॥
चतुर्मूर्ती, परम धाम, लक्ष्मीचे निवासस्थान, परमांनी पूजित. सर्वांचे निवासस्थान, तुला नमस्कार. वासुदेवा, प्रधानाचा निर्माता.
12.210.30
अजस्त्वनामयः पन्था ह्यमूर्तिर्विश्वमूर्तिधृत् ।
विकर्तः पञ्चकाज्ञ नमस्ते ज्ञानसागर ॥ १२.२१०.३० ॥
अज, निरामय, मार्ग, खरोखर अमूर्त, विश्वरूप धारण करणारे, विकर्त, पंचकाचे स्वामी. ज्ञानसागरा, तुला नमस्कार.
12.210.31
अव्यक्ताद्व्यक्तमुत्पन्नमव्यक्ताद्यः परोऽक्षरः ।
यस्मात्परतरं नास्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३१ ॥
अव्यक्तातून व्यक्त रूपाने उत्पन्न झालेला, अव्यक्ताच्याही पलीकडील अक्षर परम, ज्याच्याहून श्रेष्ठ काही नाही, त्याला मी शरण आलो आहे.
12.210.32
न प्रधानो न च महान्पुरुषश्चेतनो ह्यजः ।
अनयोर्यः परतरस्तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३२ ॥
तो प्रधान नाही, महान नाही, चेतन पुरुषही नाही, अजही नाही; या दोहोंहून जो श्रेष्ठ आहे, त्याला मी शरण आलो आहे.
12.210.33
चिन्तयन्तो हि यं नित्यं ब्रह्मेशानादयः प्रभुम् ।
निश्चयं नाधिगच्छन्ति तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३३ ॥
ब्रह्मा, ईशान इत्यादी देव ज्या प्रभूचे नित्य चिंतन करूनही निश्चय प्राप्त करू शकत नाहीत, त्याला मी शरण आलो आहे.
12.210.34
जितेन्द्रिया महात्मानो ज्ञानध्यानपरायणाः ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३४ ॥
इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, ज्ञान आणि ध्यानात तत्पर असलेले महात्मे ज्याला प्राप्त करून परत येत नाहीत, त्याला मी शरण आलो आहे.
12.210.35
एकांशेन जगत्सर्वमवष्टभ्य विभुः स्थितः ।
अग्राह्यं निर्गुणं नित्यं तमस्मि शरणं गतः ॥ १२.२१०.३५ ॥
आपल्या एका अंशाने सर्व जगताला धारण करून विभु स्थित आहे; जो अग्राह्य, निर्गुण आणि नित्य आहे, त्याला मी शरण आलो आहे.
12.210.36
सोमार्काग्निमयं तेजो या च तारमयी द्युतिः ।
दिवि संजायते योऽयं स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३६ ॥
चंद्र, सूर्य, अग्नी यांचे तेज आणि ताऱ्यांची कांती जी आकाशात उत्पन्न होते, तो हा महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.37
गुणादिर्निर्गुणश्चाद्यो लक्ष्मीवांश्चेतनो ह्यजः ।
सूक्ष्मः सर्वगतो योगी स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३७ ॥
गुणांचा आदी, निर्गुण, आद्य, लक्ष्मीमान, चेतन आणि खरोखर अजन्मा, सूक्ष्म, सर्वव्यापी, योगी — तो महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.38
साङ्ख्ययोगाश्च ये चान्ये सिद्धाश्च परमर्षयः ।
यं विदित्वा विमुच्यन्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३८ ॥
सांख्य आणि योगाचे अनुयायी, इतर सिद्ध आणि परम ऋषी ज्याला जाणून मुक्त होतात — तो महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.39
अव्यक्तः समधिष्ठाता अचिन्त्यः सदसत्परः ।
अस्थितिः प्रकृतिश्रेष्ठः स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.३९ ॥
अव्यक्त, सम्यक् अधिष्ठाता, अचिंत्य, सत्-असत्याच्या पलीकडील, अस्थिती, प्रकृतीत श्रेष्ठ — तो महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.40
क्षेत्रज्ञः पञ्चधा भुङ्क्ते प्रकृतिं पञ्चभिर्मुखैः ।
महान्गुणांश्च यो भुङ्क्ते स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.४० ॥
क्षेत्रज्ञ पाच प्रकारे, पाच मुखांनी प्रकृतीचा उपभोग घेतो; महत् आणि गुणांचाही जो उपभोग घेतो — तो महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.41
सूर्यमध्ये स्थितः सोमस्तस्य मध्ये च या स्थिता ।
भूतबाह्या च या दीप्तिः स महात्मा प्रसीदतु ॥ १२.२१०.४१ ॥
सूर्याच्या मध्यभागी स्थित सोम, त्याच्या मध्ये जे स्थित आहे, आणि भूतांच्या बाहेरील जी दीप्ती आहे — तो महात्मा प्रसन्न होवो.
12.210.42
नमस्ते सर्वतः सर्वं सर्वतोक्षिशिरोमुख ।
निर्विकार नमस्तेऽस्तु साक्षी क्षेत्रध्रुवस्थितिः ॥ १२.२१०.४२ ॥
सर्वत्र तुला नमस्कार, सर्वस्वरूपा, ज्याचे डोळे, मस्तक आणि मुख सर्वत्र आहेत; हे निर्विकारा, तुला नमस्कार असो. साक्षी, क्षेत्रात ध्रुवरूपाने स्थित.
12.210.43
अतीन्द्रिय नमस्तुभ्यं लिङ्गैर्व्यक्तैर्न मीयसे ।
ये च त्वां नाभिजानन्ति संसारे संसरन्ति ते ॥ १२.२१०.४३ ॥
हे अतीन्द्रिया, तुला नमस्कार. व्यक्त चिन्हांनी तू मोजला जात नाहीस. जे तुला जाणत नाहीत, ते संसारात भटकतात.
12.210.44
कामक्रोधविनिर्मुक्ता रागद्वेषविवर्जिताः ।
मान्यभक्ता विजानन्ति न पुनर्भवका द्विजाः ॥ १२.२१०.४४ ॥
काम-क्रोधमुक्त, राग-द्वेषरहित, पूज्याचे भक्त असलेले द्विज जाणतात; ते पुनर्जन्म घेणारे नसतात.
12.210.45
एकान्तिनो हि निर्द्वन्द्वा निराशीःकर्मकारिणः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणस्त्वां विशन्ति विचिन्तकाः ॥ १२.२१०.४५ ॥
एकनिष्ठ, द्वंद्वरहित, फलाशा न धरता कर्म करणारे, ज्ञानाग्नीने कर्म जाळलेले, चिंतनशील लोक तुझ्यात प्रवेश करतात.
12.210.46
अशरीरं शरीरस्थं समं सर्वेषु देहिषु ।
पुण्यपापविनिर्मुक्ता भक्तास्त्वां प्राविशन्त्युत ॥ १२.२१०.४६ ॥
अशरीरी असूनही शरीरात स्थित, सर्व देहधाऱ्यांप्रती समान. पुण्यपापरहित भक्त तुझ्यात प्रवेश करतात.
12.210.47
अव्यक्तं बुद्ध्यहङ्कारमनोभूतेन्द्रियाणि च ।
त्वयि तानि च तेषु त्वं न तेषु त्वं न ते त्वयि ॥ १२.२१०.४७ ॥
अव्यक्त, बुद्धी, अहंकार, मन, भूते आणि इंद्रिये — ती तुझ्यात आहेत; तू त्यांच्यात आहेस. तू त्यांच्यात नाहीस; ती तुझ्यात नाहीत.
12.210.48
एकत्वान्यत्वनानात्वं ये विदुर्यान्ति ते परम् ।
समोसि सर्वभूतेषु न ते द्वेष्योस्ति न प्रियः ॥ १२.२१०.४८ ॥
एकत्व, अन्यत्व, नानात्व जाणणारे परमाला पोहोचतात. तू सर्व भूतांमध्ये समान आहेस; तुला द्वेष्य कोणी नाही, प्रियही नाही.
12.210.49
समत्वमभिकाङ्क्षेऽहं भक्त्या वै नान्यचेतसा ।
चराचरमिदं सर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्।
त्वया त्वय्येव तत्प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ १२.२१०.४९ ॥
मी भक्तीने, अनन्यचित्त होऊन, समत्वाची इच्छा करतो. हे चराचर, चार प्रकारचा भूतसमूह, तुझ्याकडून तुझ्यातच दोऱ्यात मण्यांप्रमाणे ओवला गेला आहे.
12.210.50
स्रष्टा भोक्तासि कूटस्थो ह्यतत्वं तत्वसंज्ञिकः ।
अकर्ता हेतुरचलः पृथगात्मन्यवस्थितः ॥ १२.२१०.५० ॥
तू निर्माता, भोक्ता, कूटस्थ आहेस; जे अतत्त्व आहे त्याला तत्त्व म्हटले जाते. तू अकर्ता, हेतू, अचल आहेस, आपल्या आत्म्यात वेगळा स्थित आहेस.
12.210.51
न ते भूतेषु संयोगो भूततत्वगुणाधिकः ।
अहङ्कारेण बुद्ध्या वा न ते योगस्त्रिभिर्गुणैः ॥ १२.२१०.५१ ॥
भूतांशी तुझा संयोग नाही; तू भूततत्त्व-गुणांच्या पलीकडचा आहेस. अहंकाराने किंवा बुद्धीने तुझा योग नाही, तीन गुणांशीही नाही.
12.210.52
न मोक्षधर्मो वा न त्वं नारम्भो जन्म वा पुनः ।
जरामरणमोक्षार्थं त्वां प्रपन्नोस्मि सर्वग ॥ १२.२१०.५२ ॥
मोक्षधर्म नाही, तूही नाहीस, आरंभही नाही, जन्मही नाही, पुन्हा जन्मही नाही. जरा-मरणापासून मुक्तीसाठी मी तुला शरण आलो आहे, हे सर्वगा.
12.210.53
ईश्वरोसि जगन्नाथ ततः परम उच्यसे ।
भक्तानां यद्धितं देव तद्ध्याहि त्रिदशेश्वर ॥ १२.२१०.५३ ॥
तू ईश्वर आहेस, जगन्नाथ आहेस; म्हणून तू परम म्हटला जातोस. हे देवा, भक्तांचे जे हित आहे ते सांग, हे देवेश्वरा.
12.210.54
विषयैरिन्द्रियैर्वाऽपि न मे भूयः समागमः ।
पृथिवीं यातु गन्धो वै रसं यातु जलं तथा ॥ १२.२१०.५४ ॥
विषय आणि इंद्रियांशी माझा पुन्हा संयोग होणार नाही. गंध पृथ्वीकडे जावो; रसही पाण्याकडे जावो.
12.210.55
तेजो हुताशनं यातु स्पर्शो यातु च मारुतम् ।
श्रोत्रमाकाशमप्येतु मनो वैकारिकं पुनः ॥ १२.२१०.५५ ॥
तेज अग्नीत विलीन होवो, स्पर्श वायूत विलीन होवो, श्रवण आकाशात विलीन होवो आणि विकारजन्य मन पुन्हा (आपल्या मूळात) विलीन होवो.
12.210.56
इन्द्रियाण्यपि संयान्तु स्वासुस्वासु च योनिषु ।
पृथिवी यातु सलिलमापोग्निमनलोऽनिलम् ॥ १२.२१०.५६ ॥
इंद्रियेही आपापल्या योनीत विलीन होवोत. पृथ्वी जलात, जल अग्नीत, अग्नी वायूत विलीन होवो.
12.210.57
वायुराकाशमप्येतु मनश्चाकाश एव च ।
अहंकारं मनो यातु मोहनं सर्वदेहिनाम् ॥ १२.२१०.५७ ॥
वायू आकाशात विलीन होवो; मनही आकाशातच विलीन होवो. मन अहंकारात विलीन होवो — जो सर्व देहधारींना मोहित करतो.
12.210.58
अहंकारस्ततो बुद्धिं बुद्धिरव्यक्तमच्युत ॥ १२.२१०.५८ ॥
मग अहंकार बुद्धीत विलीन होवो; बुद्धी अव्यक्तात विलीन होवो — हे अच्युता.
12.210.59
प्रधाने प्रकृतिं याते गुणसाम्ये व्यवस्थिते ।
वियोगः सर्वकरणैर्गुणैर्भूतैश्च मे भवेत् ॥ १२.२१०.५९ ॥
प्रकृती प्रधानात विलीन झाली, गुणांची समता स्थिर झाली, तेव्हा माझा सर्व करणांपासून, गुणांपासून आणि भूतांपासून वियोग होवो.
12.210.60
निष्केवलं पदं तात काङ्क्षेऽहं परमं तव ।
एकीभावस्त्वया मेऽस्तु न मे जन्म भवेत्पुनः ॥ १२.२१०.६० ॥
हे तात, तुझ्या त्या परम, निष्केवल पदाची मी इच्छा करतो. तुझ्याशी माझी एकता होवो; माझा पुन्हा जन्म न होवो.
12.210.61
त्वद्बुद्धिस्त्वद्गतप्राणस्त्वद्भक्तिस्त्वत्परायणः ।
त्वामेवाहं स्मरिष्यामि मरणे पर्युपस्थिते ॥ १२.२१०.६१ ॥
तुझ्यात स्थिर झालेली बुद्धी, तुझ्यात विलीन झालेला प्राण, तुझी भक्ती आणि तुलाच परम आश्रय मानणारा मी—मृत्यू समीप आल्यावर मी केवळ तुलाच स्मरेन.
12.210.62
पूर्वदेहकृता ये तु व्याधयः प्रविशन्तु माम् ।
अर्दयन्तु च दुःखानि ऋणं मे प्रविमुञ्चतु ॥ १२.२१०.६२ ॥
पूर्वदेहांत केलेले जे रोग आहेत ते माझ्यात प्रवेश करोत; दुःखांना पीडो; माझे ऋण पूर्णपणे फिटो.
12.210.63
अनुध्यातोऽसि देवेश न मे जन्म भवेत्पुनः ।
तस्माद्ब्रवीमि कर्माणि ऋणं मे न भवेदिति ॥ १२.२१०.६३ ॥
हे देवेशा, तूच ध्यानिला गेलास; माझा पुन्हा जन्म होऊ नये. म्हणून सांगतो—माझी कर्मे माझ्यावर ऋण होऊ नयेत.
12.210.64
नोपतिष्ठन्तु मां सर्वे व्याधयः पूर्वसंचिताः ।
अनृणो गन्तुमिच्छामि तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१०.६४ ॥
पूर्वी संचित झालेले सर्व रोग माझ्याजवळ न येवोत; ऋणमुक्त होऊन मी त्या विष्णूच्या परम पदाला जाऊ इच्छितो.
12.210.65
अहं भगवतस्तस्य मम चासौ सनातनः ।
तस्याहं न प्रणश्यासि स च मे न प्रणश्यति ॥ १२.२१०.६५ ॥
मी त्या भगवंताचा आहे आणि तो माझा आहे—तो सनातन आहे. मी त्याच्यापासून नष्ट होत नाही आणि तो माझ्यापासून नष्ट होत नाही.
12.210.66
कर्मेन्द्रियामि संयम्य पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि च ।
दशेन्द्रियाणि मनसि अहंकारे तथा मनः ॥ १२.२१०.६६ ॥
कर्मेंद्रिये आणि पाच ज्ञानेंद्रिये संयमित करून, दहा इंद्रिये मनात आणि मन अहंकारात विलीन करावे.
12.210.67
अहंकारं तथा बुद्धौ बुद्धिमात्मनि योजयेत् ।
यतबुद्धीन्द्रियः पश्येद्बुद्ध्या बुद्ध्येत्परात्पम् ॥ १२.२१०.६७ ॥
अहंकाराला बुद्धीत आणि बुद्धीला आत्म्यात स्थापावे. ज्ञानेंद्रियांना संयमित करणाऱ्याने बुद्धीने पाहावे आणि परापेक्षाही परमाला जाणावे.
12.210.68
ममायमिति यस्याहं येन सर्वमिदं तततम् ।
ततो बुद्धेः परं बुद्ध्वा लभते न पुनर्भवम् ॥ १२.२१०.६८ ॥
'हे माझे आहे' असे ज्याच्यासाठी मी आहे, ज्याच्याद्वारे हे सर्व व्यापलेले आहे, बुद्धीच्या पलीकडील जाणून तो पुन्हा जन्म घेत नाही.
12.210.69
मरणे समनुप्राप्ते यश्चैवं मामनुस्मरेत् ।
अपि पापसमाचारः स याति परमां गतिम् ॥ १२.२१०.६९ ॥
मरण जवळ आल्यावर जो असा माझे स्मरण करतो, तो पापाचारी असला तरीही परम गती पावतो.
12.210.70
ओं नमो भगवते तस्मै देहिनां परमात्मने ।
नारायणाय भक्तानामेकनिष्ठाय शाश्वते ॥ १२.२१०.७० ॥
ॐ, देहधारींच्या परमात्म्या त्या भगवंताला नमस्कार; भक्तांची एकनिष्ठा असलेल्या, शाश्वत नारायणाला नमस्कार.
12.210.71
इमामनुस्मृतिं दिव्यां वैष्णवीं सुसमाहितः ।
स्वपन्विबुद्धश्च पठेद्यत्र तत्र समभ्यसेत् ॥ १२.२१०.७१ ॥
ही दिव्य वैष्णवी स्मृती एकाग्र चित्ताने, झोपेत आणि जागेपणी पठण करावी; जिथे कुठे असेल तिथे तिचा अभ्यास करावा.
12.210.72
पौर्णमास्याममावास्यां द्वादश्यां च विशेषतः ।
श्रावयेच्छ्रद्दधानांश्च मद्भक्तांश्च विशेषतः ॥ १२.२१०.७२ ॥
पौर्णिमा, अमावास्या आणि विशेषतः द्वादशीला श्रद्धावानांना, विशेषतः माझ्या भक्तांना हे ऐकवावे.
12.210.73
यद्यहंकारमाश्रित्य यज्ञदानतपः क्रियाः ।
कुर्वंस्तत्फलमाप्नोति पुनरावर्तनं न तु ॥ १२.२१०.७३ ॥
जो अहंकाराचा आश्रय घेऊन यज्ञ, दान आणि तपाची कर्मे करतो, तो त्यांचे फळ मिळवतो; पण पुनर्जन्माच्या चक्रातून मुक्त होत नाही.
12.210.74
अभ्यर्चयन्पितॄन्देवान्पठञ्जुह्वन्यलिं ददत् ।
ज्वलन्नग्निं स्मरेद्यो मां स याति परमां गतिम् ॥ १२.२१०.७४ ॥
जो पितर आणि देवांची पूजा करतो, पठण करतो, होम करतो, अंजली देतो आणि प्रज्वलित अग्नीत माझे स्मरण करतो, तो परम गती प्राप्त करतो.
12.210.75
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि शरीरिणाम् ।
यज्ञं दानं तपस्तस्मात्कुर्यादाशीर्विवर्जितः ॥ १२.२१०.७५ ॥
यज्ञ, दान आणि तपच देहधारी प्राण्यांना पवित्र करतात. म्हणून फलेच्छा सोडून यज्ञ, दान, तप करावे.
12.210.76
नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः ।
तस्याक्षयो भवेल्लोकः श्वपाकस्यापि नारद ॥ १२.२१०.७६ ॥
जो माझा भक्त श्रद्धेने युक्त होऊन केवळ 'नमः' म्हणतो, त्याला अक्षय लोक मिळतो, तो चांडाळ असला तरीही, हे नारदा.
12.210.77
किं पुनर्ये यजन्ते मां साधका विधिपूर्वकम् ।
श्रद्धावन्तो यतात्मानस्ते मां यान्ति मदाश्रिताः ॥ १२.२१०.७७ ॥
श्रद्धायुक्त आणि संयमी साधक विधिपूर्वक माझी पूजा करतात, ते माझ्या आश्रयाने मलाच प्राप्त होतात — त्यांच्याविषयी काय बोलावे!
12.210.78
कर्माण्याद्यन्तवन्तीह मद्भक्तोऽमृतमश्नुते ।
मामेव तस्माद्देवर्षे ध्याहि नित्यमतन्द्रितः।
अवाप्स्यसि ततः सिद्धिं द्रक्ष्यस्येव पदं मम ॥ १२.२१०.७८ ॥
येथील कर्मांना आदि आणि अंत आहे; परंतु माझा भक्त अमृत मिळवतो. म्हणून, हे देवर्षे, आळस न करता सतत माझेच ध्यान कर; मग तू सिद्धी मिळवशील आणि माझे स्थान पाहशील.
12.210.79
अज्ञानिने च यो ज्ञानं दद्याद्धर्मोपदेशनम् ।
कृत्स्नां वा पृथिवीं दद्यात्तेन तुल्यं न तत्फलम् ॥ १२.२१०.७९ ॥
जो अज्ञानी माणसाला ज्ञान आणि धर्मोपदेश देतो, किंवा संपूर्ण पृथ्वी दान करतो, त्याच्या तुल्य फल नाही.
12.210.80
तस्मात्प्रेदयं साधुभ्यो जन्मबन्धभयापहम् ।
एवं दत्त्वा नरश्रेष्ठ श्रेयो वीर्यं च विन्दति ॥ १२.२१०.८० ॥
म्हणून जन्मबंधनाचे भय दूर करणारे हे ज्ञान सज्जनांना द्यावे. हे नरश्रेष्ठा, असे दान केल्याने श्रेय आणि वीर्य प्राप्त होते.
12.210.81
अश्वमेधसहस्राणां सहस्रं यः समाचरेत् ।
नासौ पदमवाप्नोति मद्भक्तैर्यदवाप्यते ॥ १२.२१०.८१ ॥
जो हजारो अश्वमेध यज्ञांचे हजार वेळा अनुष्ठान करतो, तोही माझ्या भक्तांना प्राप्त होणारे ते पद मिळवत नाही.
12.210.82
एवं पृष्टः पुरा तेन नारदेन सुरर्षिणा ।
यदुवाच तदाऽसौ भो तदुक्तं तव सुव्रत ॥ १२.२१०.८२ ॥
पूर्वी देवर्षी नारदांनी असे विचारले असता त्यांनी जे सांगितले, हे सुव्रता, तेच मी तुला सांगितले आहे.
12.210.83
त्वमप्येकमना भूत्वा ध्याहि ज्ञेयं गुणातिगम् ।
भजस्व सर्वभावेन परमात्मानमव्ययम् ॥ १२.२१०.८३ ॥
तूही एकाग्र मनाने गुणातीत ज्ञेयाचे ध्यान कर. सर्वभावाने त्या अव्यय परमात्म्याची भक्ती कर.
12.210.84
श्रुत्वैतन्नारदो वाक्यं दिव्यं नारायणेरितम् ।
अत्यन्तभक्तिमान्देव एकान्तत्वमुपेयिवान् ॥ १२.२१०.८४ ॥
नारायणाने सांगितलेले हे दिव्य वचन ऐकून, अत्यंत भक्तिमान् नारदांनी एकांत भक्ती प्राप्त केली.
12.210.85
नारायणमृषिं देवं दशवर्षाण्यनन्यभाक् ।
इदं जपन्वै प्राप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १२.२१०.८५ ॥
नारायण ऋषी देवाची दहा वर्षे अनन्य भावाने उपासना करणारा, हा (मंत्र) जपून विष्णूचे ते परम पद निश्चितपणे प्राप्त करतो.
12.210.86
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैर्भक्तिर्यस्य जनार्दने ।
नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥ १२.२१०.८६ ॥
ज्याची जनार्दनावर भक्ती आहे, त्याला अनेक मंत्रांची काय गरज? 'नमो नारायणाय' हाच मंत्र सर्व इष्ट साधणारा आहे.
12.210.87
इमां रहस्यां परमामनुस्मृति ।
मधीत्य बुद्धिं लभते च नैष्ठिकीम्।
विहाय दुःखान्यवमुच्य सङ्कटा ।
त्स वीतरागो विगतज्वरः सुखी ॥ १२.२१०.८७ ॥
ही परम गुह्य स्मृती अभ्यासून माणूस स्थिर बुद्धी प्राप्त करतो. दुःखे आणि संकटे सोडून तो वीतराग, संतापरहित आणि सुखी होतो.