મહાભારત · અધ્યાય 12.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.211.1
देवानुरमनुष्येषु ऋषिमुख्येषु वा पुनः ।
विष्णोस्तत्वं यथाख्यातं को विद्वाननुवेत्ति तत् ॥ १२.२११.१ ॥
દેવો, અમાનુષો કે મુખ્ય ઋષિઓમાં વિષ્ણુનું તત્ત્વ જેમ કહેવાયું છે, તે કયો વિદ્વાન ખરેખર સમજે છે?
12.211.2
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व न मे तृप्तिर्हि तत्वतः ।
वर्तते भरतश्रेष्ठ सर्वज्ञोऽसीति मे मतिः ॥ १२.२११.२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ બધું મને કહો; તત્ત્વતઃ મને સંતોષ નથી. તમે સર્વજ્ઞ છો એવો મારો મત છે.
12.211.3
कारितोऽहं त्वया राजन्यदॄत्तं च पुरा मम ।
गरुडेन पुरा मह्यं संवादोऽभूभृतोत्तम् ॥ १२.२११.३ ॥
હે રાજન, તમે મને પ્રેરિત કર્યો છે. પૂર્વે ગરુડ સાથે મારો જે સત્ય સંવાદ થયો હતો, તે સાંભળો, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
12.211.4
पुराहं तप आस्थाय वासुदेवपरायणः ।
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच।
गङ्गद्वीपे समासीनो दशवर्षाणि भारत ॥ १२.२११.४ ॥
પૂર્વે હું તપ કરતો, વાસુદેવમાં પરાયણ થઈ, ધ્યાન, સ્તુતિ, નમસ્કાર કરતો અને તેમનું જ યજન કરતો, હે ભારત, ગંગાદ્વીપ પર બેસીને દસ વર્ષ રહ્યો.
12.211.5
माता च मम ता देवी जननी लोकपावनी ।
समासीना समीपे मे रक्षणार्थं ममाच्युत ॥ १२.२११.५ ॥
મારી માતા, તે દેવી, લોકોને પાવન કરનારી જનની, હે અચ્યુત, મારી રક્ષા માટે મારી પાસે બેઠી હતી.
12.211.6
तस्मिन्कालेऽद्भुतः श्रीमान्सर्ववेदमयः प्रभुः ।
सुपर्णः पततांश्रेष्ठो मेरुमन्दरसन्निभः।
आजगाम विशुद्धात्मा गङ्गां द्रष्टुं महायशाः ॥ १२.२११.६ ॥
તે સમયે અદ્ભુત, શ્રીમાન, સર્વવેદમય પ્રભુ, પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ સુપર્ણ, મેરુ-મંદર સમાન, વિશુદ્ધાત્મા, મહાયશસ્વી ગંગાને જોવા આવ્યા.
12.211.7
तमागतं महात्मानं प्रत्युद्गम्याहमर्थितः ।
प्रणिपत्य यथान्यायं कृताज्जलिरवस्थितः ॥ १२.२११.७ ॥
આવેલા તે મહાત્માની સામે જઈને હું વિનંતી પામ્યો; યથાન્યાયે પ્રણામ કરી હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.
12.211.8
सोऽपि देवो महाभागामभिनन्द्य च जाह्नवीम् ।
तथा च पूजितः श्रीमानुणेपाविशदासने ॥ १२.२११.८ ॥
એ દેવે પણ મહાભાગ્યવતી જાહ્નવીનું અભિનંદન કરીને, તેમ જ સત્કાર પામીને, એ શ્રીમાને આસન પર બેઠક લીધી.
12.211.9
ततः कथान्तरे तं वै वचनं चेदमव्रवम् ।
वेदवेद महावीर्य वैनतेग महाबल ॥ १२.२११.९ ॥
પછી વાતચીતના મધ્યે મેં તેને આ વચન કહ્યું: "હે વેદજ્ઞ, મહાવીર્યવાન, વિનતાના પુત્ર, મહાબલી!"
12.211.10
नारायणं हृषीकेशं सहमानोऽनिशं हरिम् ।
जानासि तं यथा वक्तुं यादृग्भूतो जनार्दनः।
ममापि तस्य सद्भातं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.२११.१० ॥
નારાયણ, હૃષીકેશ, હરિને તું નિરંતર સહન કરીને જાણે છે; તે કેવા છે, જનાર્દન કેવા છે તે કહેવાને તું યોગ્ય છે. મારે માટે પણ તેમનો સદ્ભાવ કહેવો તને ઉચિત છે, હે સત્તમ.
12.211.11
शृणु भीष्म यथान्यायं पुरा त्वमिह सत्तमाः ।
अनेके पुनयः सिद्धा मानसोत्तरवासिनः
पगच्छुर्मा महाप्राज्ञा वासुदेवपरायणाः ॥ १२.२११.११ ॥
ભીષ્મ, યથાન્યાયે સાંભળ. પૂર્વે અહીં માનસોત્તર પર્વતવાસી ઘણા ઋષિ, સિદ્ધો, વાસુદેવ પરાયણ મહાપ્રાજ્ઞો ગયા.
12.211.12
पक्षीन्द्र वासुदेवस्य तत्वं वेत्सि परं पदम् ।
स्वसा सयो न तस्यास्ति सन्निकृष्टप्रियोपि च ॥ १२.२११.१२ ॥
હે પક્ષીઇન્દ્ર, વાસુદેવનું તત્ત્વ અને પરમ પદ તું જાણે છે. તેમને બહેન નથી, સ્વામી નથી, નજીકનો પ્રિય પણ નથી.
12.211.13
तेषामहं वचः श्रुत्वा प्रणिपत्य महाहरिम् ।
अब्रवं च यथावृत्तं मम नारायणस्य च ॥ १२.२११.१३ ॥
તેમનાં વચન સાંભળીને મેં મહાહરિને પ્રણામ કરીને, મારા અને નારાયણ સંબંધે જે બન્યું હતું તે કહ્યું.
12.211.14
शृणुध्वं मुनिशार्दूला हृत्वा सोममहं पुरा ।
आकाशे पतमानस्तु वाक्यं तत्र शृणोमि वै ॥ १२.२११.१४ ॥
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, સાંભળો. પૂર્વે સોમને હરીને આકાશમાં ઉડતા હતા ત્યારે ત્યાં મેં એક વચન સાંભળ્યું.
12.211.15
साधुसाधु महाबाहो प्रीतोस्मि तव दर्शनात् ।
वृणीष्व वचनं मत्तः पक्षीन्द्र गरुडाधुना ॥ १२.२११.१५ ॥
સાધુ, સાધુ, હે મહાબાહુ! તને જોઈને હું પ્રસન્ન થયો છું. હે પક્ષીન્દ્ર ગરુડ, હવે મારી પાસેથી એક વરદાન માંગ.
12.211.16
त्वामहं भक्तितत्वज्ञो ब्रवै वचनमुत्तमम् ।
इत्याह स्म ध्रुवं तत्र मामाह भगवान्पुनः ॥ १२.२११.१६ ॥
"ભક્તિતત્ત્વ જાણનાર હું તને ઉત્તમ વચન કહું છું" એમ ત્યાં ખરેખર તેણે કહ્યું; પછી ભગવાને મને કહ્યું.
12.211.17
ऋषिरस्मि महावीर्य न मां जानाति वा मयि ।
असूयति च मां मूढ तच्छ्रुत्वा गर्वमास्थितः ॥ १२.२११.१७ ॥
હે મહાવીર્ય, હું ઋષિ છું. તું મને જાણતો નથી, અથવા મારા પ્રત્યે ઈર્ષ્યા કરે છે. હે મૂઢ, તે સાંભળીને તું ગર્વમાં સ્થિર થયો.
12.211.18
अहं देवनिकायानां मध्ये वचनमब्रवम् ।
ऋषे पूर्वं वरं मत्तस्त्वं वृणीष्व ततो ह्यहम्।
वृणे त्वत्तो वरं पश्चादित्येवं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.१८ ॥
દેવગણોની વચ્ચે મેં આ વચન કહ્યું: "હે ઋષિ, પહેલાં તું મારી પાસેથી વર માંગ; પછી હું તારી પાસેથી વર માંગીશ." એમ જ, હે મુનિશ્રેષ્ઠો.
12.211.19
तस्मात्त्वां भगवान्देवः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
अद्य पश्यति पक्षीन्द्र वाहनं भव मे सदा।
वृणेऽहं वरमेतद्धि त्वत्तोऽद्य पतगेश्वर ॥ १२.२११.१९ ॥
તેથી શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા શ્રીમાન ભગવાન દેવ આજે તમને જુએ છે. હે પક્ષીન્દ્ર, સદા મારું વાહન બનો. હે પતગેશ્વર, આજે તમારી પાસેથી હું આ જ વર માગું છું.
12.211.20
तथेति तं वीक्ष्य मातामनहंकारमास्थितम् ।
जेतुकामो ह्यहं विष्णुं मायया मायिनं हरिम् ॥ १२.२११.२० ॥
"તથાસ્તુ" એમ કહીને તેને જોઈને, અહંકારમાં સ્થિત થઈને, માયાથી માયાવી હરિ વિષ્ણુને જીતવાની મારી ઇચ્છા હતી.
12.211.21
त्वत्तो ह्यहं वृणे त्वद्य वरं ऋषिवरोत्तम ।
तवोपरिष्टात्स्थास्यामि वरमेतत्प्रयच्छ मे ॥ १२.२११.२१ ॥
તમારી પાસેથી હું આજે આ વર માગું છું. હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, હું તમારી ઉપર સ્થિત રહીશ. મને આ વર આપો.
12.211.22
तथेति च हसन्प्राह हरिर्नारायणः प्रभुः ।
ध्वजं च मे भव सदा त्वमेव विहगेश्वर।
उपरिष्टात्स्थितिस्तेऽस्तु मम पक्षीन्द्र सर्वदा ॥ १२.२११.२२ ॥
"તથાસ્તુ" કહીને હસતાં પ્રભુ હરિ નારાયણે કહ્યું: હે વિહગેશ્વર, તમે જ સદા મારી ધ્વજા બનો. હે પક્ષીન્દ્ર, તમારી સ્થિતિ સદા મારી ઉપર રહો.
12.211.23
इत्युक्त्वा भगवान्देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।
सहस्रचरणः श्रीमान्सहस्रादित्यसन्निभः ॥ १२.२११.२३ ॥
એમ કહીને શંખ, ચક્ર, ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન દેવ, હજાર ચરણવાળા શ્રીમાન, હજાર સૂર્ય સમાન.
12.211.24
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्रनयनो महान् ।
सहस्रमकुटोऽचिन्त्यः सहस्रवदनो विभुः ॥ १२.२११.२४ ॥
હજાર મસ્તકવાળો પુરુષ, હજાર નેત્રવાળો મહાન, હજાર મુકુટવાળો, અચિંત્ય, હજાર મુખવાળો, સર્વવ્યાપી.
12.211.25
विद्युन्मालानिभैर्दिव्यैर्नानाभरणराजिभिः ।
क्वचित्संदृश्यमानस्तु चतुर्बाहुः क्वचिद्वरिः ॥ १२.२११.२५ ॥
ક્યારેક વીજળીની માળા જેવા દિવ્ય, વિવિધ આભૂષણોની હારમાળાથી યુક્ત દેખાતા; ક્યારેક ચાર ભુજાવાળા, અને ક્યારેક વરદાતા રૂપે.
12.211.26
क्वचिज्ज्योतिर्मयोचिन्त्यः क्वचित्स्कन्धे समाहितः ।
एवं मम जयन्देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.२६ ॥
ક્યારેક તેઓ જ્યોતિર્મય અને અચિંત્ય, અને ક્યારેક મારા ખભા પર સ્થિત હતા. આ રીતે મારા વિજયદાતા દેવ ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગયા.
12.211.27
ततोऽहं विस्मयापन्नः कृत्वा कार्यमनुत्तमम् ।
अस्याविमुच्य जननीं मया सह मुनीश्वराः ॥ १२.२११.२७ ॥
ત્યારે હું વિસ્મયથી ભરાઈ ગયો, શ્રેષ્ઠ કાર્ય પૂર્ણ કરીને, તેમની માતાને મુક્ત કર્યા વિના, હે મુનીશ્વરો, મારી સાથે (ત્યાંથી ચાલી નીકળ્યો).
12.211.28
अचिन्त्योऽयमहं भूयः कोऽसौ मामब्रवीत्पुरा ।
कीदृग्विधः स भगवानिति मत्वा तमास्थितः ॥ १२.२११.२८ ॥
આ અચિંત્ય ફરી — 'પૂર્વે મારી સાથે કોણ બોલ્યું હતું? તે ભગવાન કેવા છે?' એમ વિચારીને હું તેમનો આશ્રય લઈ રહ્યો.
12.211.29
अनन्तरं देवदेवं स्कन्धे मम समाश्रितम् ।
अद्राक्षं पुण्डरीकाक्षं वहमानोऽहमद्भुतम् ॥ १२.२११.२९ ॥
ત્યારબાદ મારા ખભા પર આશ્રિત દેવોના દેવ, કમળનયનને મેં જોયા; તે અદ્ભુતને વહન કરતાં હું (ઉડતો હતો).
12.211.30
अवशस्तस्य भावेन यत्र यत्र स चेच्छति ।
विस्मयापन्नहृदयो ह्यहं किमिति चिन्तयन्।
अन्तर्जलमहं सर्वं वहमानोऽगमं पुनः ॥ १२.२११.३० ॥
તેમના સ્વભાવને વશ થઈ, તે જ્યાં જ્યાં ઇચ્છે ત્યાં, વિસ્મયથી ભરાયેલા હૃદયથી — 'આ શું છે?' એમ વિચારતાં — બધું વહન કરીને હું ફરી પાણીની અંદર ગયો.
12.211.31
सेन्द्रैर्देवैर्महाभागैर्ब्रह्माद्यैः कल्पजीविभिः ।
स्तूयमानो ह्यहमपि तैस्तैरभ्यर्चितः पृथक् ॥ १२.२११.३१ ॥
ઇન્દ્ર સહિતના દેવો તથા કલ્પજીવી બ્રહ્મા આદિ મહાભાગો દ્વારા સ્તુતિ પામેલો, તેમના દરેક દ્વારા અલગ અલગ પૂજિત એવો હું પણ.
12.211.32
क्षीरोदस्योत्तरे कूले दिव्ये मणिमये शुभे ।
वैकर्णनाम सदनं हरेस्तस्य महात्मनः ॥ १२.२११.३२ ॥
ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કિનારે, દિવ્ય, મણિમય, શુભ એવું વૈકર્ણ નામનું તે મહાત્મા હરિનું નિવાસસ્થાન.
12.211.33
दिव्यं तेजोमयं श्रीमदचिन्त्यममरैरपि ।
तेजोनिलमयैः स्तम्भैर्नानासंस्थानसंस्थितैः ॥ १२.२११.३३ ॥
દિવ્ય, તેજોમય, શ્રીમંત, દેવોને પણ અચિંત્ય, તેજ અને વાયુમય સ્તંભોથી વિવિધ રચનાઓમાં સ્થિત.
12.211.34
विभूषितं हिरण्येन भास्वरेण समन्ततः ।
दिव्यं ज्योतिः समायुक्तं गीतवादित्रशोभितम् ॥ १२.२११.३४ ॥
ચોમેર ઝળહળતા સુવર્ણથી શણગારેલું, દિવ્ય જ્યોતિથી યુક્ત, ગીત અને વાદ્યોથી શોભતું.
12.211.35
शृणोमि शब्दं तत्राहं न पश्यामि शरीरिणम् ।
न च स्थलं न चान्यच्च पादयोस्तं समन्ततः।
वेपमानो ह्यहं तत्र विष्ठितोऽहं कृताञ्जलिः ॥ १२.२११.३५ ॥
ત્યાં હું શબ્દ સાંભળું છું, પણ દેહધારી કોઈને જોતો નથી; કોઈ સ્થાન નથી, પગ નીચે બીજું કંઈ પણ નથી. કંપતો હું ત્યાં હાથ જોડીને ઊભો હતો.
12.211.36
ततो ब्रह्मादयो देवा लोकपालास्तथैव च ।
सनन्दनाद्या मुनयस्तथाऽन्ये परजीविनः ॥ १२.२११.३६ ॥
પછી બ્રહ્મા આદિ દેવો, લોકપાલો, તેમજ સનંદન આદિ મુનિઓ અને બીજા પરજીવીઓ (ત્યાં આવ્યા).
12.211.37
प्राप्तास्तत्र सभाद्वारि देवगन्धर्वसत्तमाः ।
ब्रह्माणं परतः कृत्वा कृताञ्जलिपुटास्तदा ॥ १२.२११.३७ ॥
ત્યાં સભાના દ્વાર પાસે દેવ-ગંધર્વોમાં શ્રેષ્ઠ જનો આવ્યા; બ્રહ્માને આગળ રાખીને, ત્યારે હાથ જોડીને.
12.211.38
ततस्तदन्तरे तस्मिन्क्षीरोदार्णवशीकरैः ।
बोध्यमानो महाविष्णुराविर्भूत इवाबभौ ॥ १२.२११.३८ ॥
ત્યારે તે અંતરમાં, ક્ષીરસાગરના છાંટાથી જાગૃત થતા મહાવિષ્ણુ પ્રગટ થયા હોય તેમ શોભ્યા.
12.211.39
फणासहस्रमालाढ्यं शेषमव्यक्तसंस्थितम् ।
पश्याम्यहं मुदाऽऽकाशे यस्योपरि जनार्दनम् ॥ १२.२११.३९ ॥
હજાર ફણાઓની માળાથી શોભતા, અવ્યક્તમાં સ્થિત શેષને હું આનંદથી આકાશમાં જોઉં છું; જેના ઉપર જનાર્દન છે.
12.211.40
दीर्घवृत्तैः समैः पीनैः केयूरवलयोज्ज्वलैः ।
चर्तुभिर्बाहुभिर्युक्तं… ॥ १२.२११.४० ॥
લાંબી, ગોળ, સમાન, પુષ્ટ, બાજુબંધ અને કંકણોથી ઉજ્જવળ ચાર ભુજાઓથી યુક્ત…
12.211.41
पिताम्बरेण संवीतं कौस्तुभेन विराजितम् ।
वक्षस्थलेन संयुक्तं पद्मयाऽधिष्ठितेन च ॥ १२.२११.४१ ॥
પીળા વસ્ત્રથી આવૃત, કૌસ્તુભથી શોભતા, વક્ષસ્થળથી યુક્ત અને પદ્મા (લક્ષ્મી)થી અધિષ્ઠિત.
12.211.42
ईषदुन्मीलिताक्षं तं सर्वकारणकारणम् ।
क्षीरोदस्योपरि बभौ नीलाभ्रं परमं यथा ॥ १२.२११.४२ ॥
સહેજ ખુલ્લી આંખોવાળા, સર્વ કારણોના કારણ તે, ક્ષીરસાગરની ઉપર ઉત્તમ નીલ મેઘની જેમ શોભ્યા.
12.211.43
न कश्चिद्वदते कश्चिन्न व्याहरति कश्चन ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं माशब्दमिति रोषितम्।
भ्रुकुटीकुटिलाक्षास्ते नानाभूतगणाः स्थिताः ॥ १२.२११.४३ ॥
કોઈ કંઈ કહેતું ન હતું, કોઈ કંઈ બોલતું ન હતું. બ્રહ્માથી ઘાસના તણખલા સુધી 'મા' શબ્દથી ક્રોધિત, ભમરો વાંકી કરેલા અને આંખો તિરછી કરેલા નાના ભૂતગણો ઊભા હતા.
12.211.44
कृत्वा च प्रस्थितं तत्र जगतां हितकाम्यया ।
गच्छध्वमिति मामुक्त्वा गरुडेत्याह मां ततः ॥ १२.२११.४४ ॥
ત્યાં જગતના હિતની કામનાથી પ્રસ્થાન કરીને, 'જા' એમ મને કહીને, પછી 'ગરુડ' કહીને મને બોલાવ્યો.
12.211.45
ततोऽहं प्रणिपत्याग्रे कृताञ्जलिरवस्थितः ।
आगच्छेति च मामुक्त्वा पूर्वोत्तरपथं गतः ॥ १२.२११.४५ ॥
પછી હું તેમની આગળ પ્રણામ કરીને હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો. 'આવ' એમ મને કહીને તે ઈશાન દિશાના માર્ગે ગયા.
12.211.46
अतीव मृदुभावेन गच्छन्निव स दृश्यते ।
अयुतं नियुतं चाहं प्रयुतं चार्बुदं तथा।
पतमानोऽहमनिशं योजनानि ततस्ततः ॥ १२.२११.४६ ॥
અત્યંત કોમળ ભાવથી ચાલતા હોય તેવા તે દેખાતા હતા. હું અયુત, નિયુત, પ્રયુત અને અર્બુદ સુધી સતત પડતો રહીને યોજનો પાર કરતો રહ્યો.
12.211.47
ननु तत्वमहं भक्तो विष्ठितोस्मि प्रशास्तु नः ।
आगच्छ गरुडेत्येवं पुनराह स माधवः ॥ १२.२११.४७ ॥
'ખરેખર હું તારો ભક્ત છું, સ્થિર ઊભો છું; અમને આજ્ઞા કર.' ફરી 'આવ, ગરુડ' એમ તે માધવ બોલ્યા.
12.211.48
ततो भूयो ह्यहं पातं पतमानो विहायसम् ।
आजगाम ततो घोरं शतकोटिसमावृतम् ॥ १२.२११.४८ ॥
પછી હું ફરીથી આકાશમાં પડતો આવ્યો. ત્યારે ભયાનક, સો કરોડથી ઘેરાયેલા સ્થાને પહોંચ્યો.
12.211.49
तामसानीव भूतानि पर्वताभानि तत्र ह ।
समानानीव पद्मानि ततोऽहं भीत आस्थितः ॥ १२.२११.४९ ॥
ત્યાં અંધકારમય જીવો પર્વતો જેવા અને કમળો જેવા હતા; ત્યારે હું ભયભીત થઈને ઊભો રહ્યો.
12.211.50
ततो मां किंकरो घोरः शतयोजनमायतम् ।
निगृह्य पाणिना तस्माच्चिक्षेप च स लोष्टवत् ॥ १२.२११.५० ॥
ત્યારે એક ભયંકર સેવકે મને સો યોજન લાંબા તે માર્ગ પરથી હાથથી પકડીને માટીના ઢેફાની જેમ ફેંકી દીધો.
12.211.51
तत्तमोऽहमतिक्रम्य ह्यापं चैव विहायसम् ।
हुङ्कारघोपं तत्राहमशनीपातसन्निभान्।
कर्णमूले ह्यशृण्वन्तस्ततो भूतैः समास्थितः ॥ १२.२११.५१ ॥
તે અંધકાર પાર કરીને, પાણી અને આકાશ પણ વટાવીને, ત્યાં વીજળી પડે તેવો હુંકારનો ઘોષ મેં કાનની પાસે સાંભળ્યો; ત્યારે જીવોએ મને ઘેરી લીધો.
12.211.52
ततोऽहं देवदेवेश त्राहि मां पुष्करेक्षण ।
इत्यब्रवमहं तत्र ततो विष्णुरुवाच माम् ॥ १२.२११.५२ ॥
ત્યારે મેં કહ્યું, 'હે દેવોના દેવ, હે કમળનયન, મારું રક્ષણ કરો.' ત્યારે ત્યાં વિષ્ણુએ મને કહ્યું.
12.211.53
सुषिरस्य मुखे कश्चिन्मां चिक्षेप भयङ्करः ।
अतीतोऽहं क्षणादग्निमपश्यं वायुमण्डलम् ॥ १२.२११.५३ ॥
એક છિદ્રના મુખ પર કોઈ ભયંકરે મને ફેંક્યો; ક્ષણમાં હું પસાર થયો અને અગ્નિ તથા વાયુમંડળ જોયાં.
12.211.54
आकाशमिव संप्रेक्ष्य क्षेप्तुकाममुपागतः ।
तत्राहं दुःखितो भूतः क्रोशमानो ह्यवस्थितः ॥ १२.२११.५४ ॥
આકાશ જેવું જોઈને, ફેંકવાની ઇચ્છાથી તે નજીક આવ્યો; ત્યાં હું દુઃખી થઈને પોકારતો ઊભો રહ્યો.
12.211.55
क्षणान्तरेण घोरेण क्रुद्धो हि परमात्मना ।
स्वपक्षराजिना दृष्ट्वा मां चिक्षेप भयङ्करः ॥ १२.२११.५५ ॥
ક્ષણ પછી ભયંકર અને અતિ ક્રોધિત તેણે મને જોયો અને પોતાની પાંખોના તેજથી ભયાનક રીતે મારા પર ધસી આવ્યો.
12.211.56
…गरुडकुलं सहस्रादित्यसन्निभम् ।
मां दृष्ट्वाऽप्यथ संस्थेऽथ ह्यल्पकालोऽतिदुर्बलः ॥ १२.२११.५६ ॥
…હજાર સૂર્યો જેવું ગરુડકુળ મને જોઈને પણ ત્યાં ઊભું રહ્યું; થોડા સમય માટે જ તે અતિ નબળું હતું.
12.211.57
अहो विहङ्गमः प्राप्त इति विस्मयमानसाः ।
मां दृष्ट्वोचुरहं तत्र पश्यामि गरुडध्वजम् ॥ १२.२११.५७ ॥
"અરે! એક પક્ષી આવ્યું!" એમ આશ્ચર્યચકિત મનથી તેઓ મને જોઈને બોલ્યા; ત્યાં હું ગરુડધ્વજ જોઉં છું.
12.211.58
सहस्रयोजनायामं सहस्रादित्यवर्चसम् ।
सहस्रगरुडारूढं गरुडास्ते महाबलाः ॥ १२.२११.५८ ॥
હજાર યોજન લાંબું, હજાર સૂર્યોના તેજવાળું, હજાર ગરુડો પર સવાર — તેઓ મહાબલી ગરુડો હતા.
12.211.59
अत्याश्चर्यमिमं देव वपुषाऽस्मत्कुलोद्भवः ।
स्वल्पप्राणः स्वल्पकायः कोसौ पक्षी इहागतः ॥ १२.२११.५९ ॥
"હે દેવ! આ અતિ આશ્ચર્યજનક છે — આપણા કુળમાં જન્મેલો છતાં અલ્પપ્રાણ અને નાના દેહવાળો આ પક્ષી અહીં કોણ આવ્યો?"
12.211.60
तच्छ्रुत्वाऽहं नष्टगर्वो भीतो लज्जासमन्वितः ।
स्वयं बुद्ध्श्च संविग्नस्ततो ह्यशृणवं पुनः ॥ १२.२११.६० ॥
એ સાંભળીને મારું અભિમાન નષ્ટ થયું; હું ભયભીત અને શરમથી ભરાયેલો હતો. મારી પોતાની બુદ્ધિથી વ્યાકુળ થઈને પછી મેં ફરી સાંભળ્યું.
12.211.61
आगच्छ गरुडेत्येव ततोऽहं यानमास्थितः ।
परार्ध्यं च ततो गत्वा योजनानां शतं पुनः।
तत्रापश्यमहं यो वै ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १२.२११.६१ ॥
'આવ, ગરુડ!' એમ કહેવાતાં હું વાહન પર ચડ્યો. પછી પરાર્ધ્ય અને સો યોજન જઈને ત્યાં મેં પરમેષ્ઠી બ્રહ્માને જોયા.
12.211.62
तत्रापि चापरं तत्र शतकोटिपितामहान् ।
पुनरेहीत्युवाचोच्चैर्भगवान्मधुसूदनः ॥ १२.२११.६२ ॥
ત્યાં પણ, ત્યાં જ બીજે સો કરોડ પિતામહોને જોયા. પછી ભગવાન મધુસૂદને મોટા અવાજે કહ્યું, 'પાછો આવ'.
12.211.63
महाकुलं ततोऽपश्यं प्रमाणानि तमव्ययम् ।
कपित्थफलसंकाशमन्धकारैः समाश्रितम् ॥ १२.२११.६३ ॥
પછી મેં એક મહાકુળ જોયું — અવ્યય, પ્રમાણોવાળું, કોઠાંના ફળ જેવું, અંધકારોથી ઘેરાયેલું.
12.211.64
तत्र स्थितो हरिः श्रीमानण्डमेकं बिभेद ह ।
महद्भूतं हि मां गृह्य दत्त्वा वै प्राक्षिपत्पुनः ॥ १२.२११.६४ ॥
ત્યાં ઊભેલા શ્રીમાન હરિએ એક ઈંડું ફોડ્યું. મને, મહાભૂતને, પકડીને, આપીને, ફરી ફેંકી દીધો.
12.211.65
तन्सध्ये सागरान्सप्त ब्रह्माणं च तथा सुरान् ।
पश्याम्यहं यथायोगं मातरं स्वकुलं तथा ॥ १२.२११.६५ ॥
તેની મધ્યમાં સાત સમુદ્રો, બ્રહ્મા અને એ જ રીતે દેવોને હું યથાયોગ્ય જોઉં છું — માતાને અને મારા પોતાના કુળને પણ.
12.211.66
एवं मयाऽनुभूतं हि तत्वान्वेषणकाङ्क्षिणा ।
शिबिकासदृशं मां वै पश्यध्वं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.६६ ॥
આ રીતે તત્ત્વ શોધવાની ઇચ્છાથી મેં અનુભવ્યું. હે મુનિશ્રેષ્ઠો, પાલખી જેવા મને જુઓ.
12.211.67
इत्येवमब्रवं विप्रान्भीष्म यन्मे पुराऽभवत् ।
तत्ते सर्वं यथान्यायमुक्तवानस्मि सत्तम ॥ १२.२११.६७ ॥
આ રીતે મેં બ્રાહ્મણોને કહ્યું, ભીષ્મ, પૂર્વે મારી સાથે જે બન્યું હતું તે. હે સત્તમ, તે બધું મેં તને યથાયોગ્ય રીતે કહી દીધું છે.
12.211.68
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति ज्ञानं दृष्ट्वा परं हरिम् ।
नान्यथा शक्यरूपोसौ ज्ञानगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२११.६८ ॥
યોગીઓ તેમને જુએ છે, જ્ઞાનથી પરમ હરિને જોઈને. બીજી રીતે તે રૂપ પામી શકાતું નથી; જ્ઞાનથી જાણી શકાય તેવો તે પરમ પુરુષ છે.
12.211.69
अनन्यया च भक्त्या च प्राप्तुं शक्यो महाहरिः ॥ १२.२११.६९ ॥
અનન્ય ભક્તિથી પણ મહાહરિને પામવો શક્ય છે.
12.211.70
इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुपर्णः पक्षिराट् प्रभुः ।
आमन्त्र्य जननीं मे वै तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.७० ॥
એમ કહીને ભગવાન સુપર્ણ, પક્ષીરાજ પ્રભુ, મારી માતા પાસેથી વિદાય લઈને ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
12.211.71
तस्माद्राजेन्द्र सर्वात्मा वासुदेवः प्रधानकृत् ।
ज्ञानेन भक्त्या सुलभो नान्यथेति मतिर्मम ॥ १२.२११.७१ ॥
તેથી, હે રાજેન્દ્ર, સર્વાત્મા વાસુદેવ, પ્રધાનના કર્તા, જ્ઞાન અને ભક્તિથી સહેલાઈથી પ્રાપ્ય છે; બીજી રીતે નહીં — આ મારો મત છે.