มหาภารตะ · อัธยายะ 12.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.211.1
देवानुरमनुष्येषु ऋषिमुख्येषु वा पुनः ।
विष्णोस्तत्वं यथाख्यातं को विद्वाननुवेत्ति तत् ॥ १२.२११.१ ॥
ในบรรดาเทพ อมนุษย์ หรือฤๅษีผู้เป็นประธาน ผู้รู้คนใดเล่าจะเข้าใจสภาวะที่แท้จริงของพระวิษณุได้ดังที่ได้กล่าวไว้
12.211.2
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व न मे तृप्तिर्हि तत्वतः ।
वर्तते भरतश्रेष्ठ सर्वज्ञोऽसीति मे मतिः ॥ १२.२११.२ ॥
โปรดบอกข้าพเจ้าทั้งหมดนี้เถิด ข้าพเจ้ายังไม่พอใจอย่างแท้จริง ข้าพเจ้าเห็นว่าท่านรอบรู้ทุกสิ่ง ผู้เป็นยอดแห่งภรตะ
12.211.3
कारितोऽहं त्वया राजन्यदॄत्तं च पुरा मम ।
गरुडेन पुरा मह्यं संवादोऽभूभृतोत्तम् ॥ १२.२११.३ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านได้ทำให้ข้าพเจ้าเอ่ยขึ้น จงฟังบทสนทนาที่แท้จริงซึ่งเคยเกิดขึ้นระหว่างข้าพเจ้ากับพระครุฑในกาลก่อนด้วย ผู้เป็นยอดแห่งกษัตริย์
12.211.4
पुराहं तप आस्थाय वासुदेवपरायणः ।
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच।
गङ्गद्वीपे समासीनो दशवर्षाणि भारत ॥ १२.२११.४ ॥
ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้บำเพ็ญตบะ ยึดมั่นในพระวาสุเทพ ทำสมาธิ สรรเสริญ และนมัสการพระองค์ พร้อมทั้งถวายยัญแด่พระองค์เพียงผู้เดียว ข้าพเจ้านั่งอยู่บนเกาะกลางแม่น้ำคงคาเป็นเวลาสิบปี ข้าแต่ภรตะ
12.211.5
माता च मम ता देवी जननी लोकपावनी ।
समासीना समीपे मे रक्षणार्थं ममाच्युत ॥ १२.२११.५ ॥
มารดาของข้าพเจ้า เทวีผู้เป็นมารดาผู้ชำระโลกทั้งหลาย ได้นั่งอยู่ใกล้ข้าพเจ้าเพื่อคุ้มครองข้าพเจ้า ข้าแต่พระอัจยุตะ
12.211.6
तस्मिन्कालेऽद्भुतः श्रीमान्सर्ववेदमयः प्रभुः ।
सुपर्णः पततांश्रेष्ठो मेरुमन्दरसन्निभः।
आजगाम विशुद्धात्मा गङ्गां द्रष्टुं महायशाः ॥ १२.२११.६ ॥
ในเวลานั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้น่าอัศจรรย์ รุ่งโรจน์ ประกอบขึ้นจากพระเวททั้งปวง คือพระสุบรรณ ผู้เป็นยอดแห่งนก เปรียบดังเขาเมรุและเขามันทระ ผู้มีจิตบริสุทธิ์และมีเกียรติยศยิ่งใหญ่ ได้เสด็จมาเพื่อชมแม่น้ำคงคา
12.211.7
तमागतं महात्मानं प्रत्युद्गम्याहमर्थितः ।
प्रणिपत्य यथान्यायं कृताज्जलिरवस्थितः ॥ १२.२११.७ ॥
ข้าพเจ้าได้ก้าวออกไปรับมหาตมาผู้เสด็จมานั้น และถูกขอให้ทำบางอย่าง ข้าพเจ้าก้มกราบตามธรรมเนียมที่ถูกต้องและยืนประนมมืออยู่
12.211.8
सोऽपि देवो महाभागामभिनन्द्य च जाह्नवीम् ।
तथा च पूजितः श्रीमानुणेपाविशदासने ॥ १२.२११.८ ॥
เทพองค์นั้นก็ทรงทักทายแม่น้ำชาหนวีผู้มีบุญยิ่งเช่นกัน และเมื่อได้รับการบูชาเช่นนั้น ผู้รุ่งโรจน์ก็ประทับลงบนอาสน์
12.211.9
ततः कथान्तरे तं वै वचनं चेदमव्रवम् ।
वेदवेद महावीर्य वैनतेग महाबल ॥ १२.२११.९ ॥
จากนั้น ในระหว่างการสนทนา ข้าพเจ้าได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระองค์ว่า “ผู้รู้พระเวท ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ บุตรแห่งวินตา ผู้มีกำลังมหาศาล”
12.211.10
नारायणं हृषीकेशं सहमानोऽनिशं हरिम् ।
जानासि तं यथा वक्तुं यादृग्भूतो जनार्दनः।
ममापि तस्य सद्भातं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.२११.१० ॥
ท่านรู้จักพระนารายณ์ พระหฤษีเกศ พระหริ ผู้อดทนอยู่เสมอ ท่านควรบอกว่าพระชนารทนะเป็นผู้เช่นใด ขอท่านโปรดบอกข้าพเจ้าถึงสภาวะที่แท้จริงของพระองค์ด้วย ผู้เป็นยอดแห่งผู้ดี
12.211.11
शृणु भीष्म यथान्यायं पुरा त्वमिह सत्तमाः ।
अनेके पुनयः सिद्धा मानसोत्तरवासिनः
पगच्छुर्मा महाप्राज्ञा वासुदेवपरायणाः ॥ १२.२११.११ ॥
ข้าแต่ภีษมะ จงฟังโดยชอบธรรม ในกาลก่อน ผู้เป็นยอดแห่งผู้ดี ฤๅษีหลายท่าน และผู้บรรลุสิทธิ์ซึ่งอาศัยอยู่เหนือมานสะ ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่และยึดมั่นในพระวาสุเทพ ได้มาสู่ที่นี่
12.211.12
पक्षीन्द्र वासुदेवस्य तत्वं वेत्सि परं पदम् ।
स्वसा सयो न तस्यास्ति सन्निकृष्टप्रियोपि च ॥ १२.२११.१२ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งนก ท่านรู้สภาวะที่แท้จริงของพระวาสุเทพและบทอันสูงสุด พระองค์ไม่มีพี่น้องหญิง ไม่มีผู้ปกครอง และแม้แต่ผู้เป็นที่รักใกล้ชิดก็ไม่มี
12.211.13
तेषामहं वचः श्रुत्वा प्रणिपत्य महाहरिम् ।
अब्रवं च यथावृत्तं मम नारायणस्य च ॥ १२.२११.१३ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ฟังถ้อยคำของพวกเขา ข้าพเจ้าก็ก้มกราบพระหริผู้ยิ่งใหญ่ และเล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับข้าพเจ้าและกับพระนารายณ์ตามที่เป็นจริง
12.211.14
शृणुध्वं मुनिशार्दूला हृत्वा सोममहं पुरा ।
आकाशे पतमानस्तु वाक्यं तत्र शृणोमि वै ॥ १२.२११.१४ ॥
ฟังเถิด ข้าแต่ราชสีห์แห่งฤๅษี ในกาลก่อน ข้าพเจ้าได้ฉกโสมมา และขณะบินอยู่บนท้องฟ้า ข้าพเจ้าได้ยินเสียงกล่าวอยู่ตรงนั้น
12.211.15
साधुसाधु महाबाहो प्रीतोस्मि तव दर्शनात् ।
वृणीष्व वचनं मत्तः पक्षीन्द्र गरुडाधुना ॥ १२.२११.१५ ॥
ดีแล้ว ดีแล้ว ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เราพอใจเมื่อได้เห็นท่าน จงเลือกพรจากเราบัดนี้ ข้าแต่พระครุฑ ราชาแห่งนก
12.211.16
त्वामहं भक्तितत्वज्ञो ब्रवै वचनमुत्तमम् ।
इत्याह स्म ध्रुवं तत्र मामाह भगवान्पुनः ॥ १२.२११.१६ ॥
“เรารู้ความจริงแห่งภักดี จึงจะกล่าวถ้อยคำอันประเสริฐแก่ท่าน” พระองค์ตรัสไว้ที่นั่นอย่างแน่นอน แล้วพระผู้เป็นเจ้าก็ตรัสกับข้าพเจ้าอีกครั้ง
12.211.17
ऋषिरस्मि महावीर्य न मां जानाति वा मयि ।
असूयति च मां मूढ तच्छ्रुत्वा गर्वमास्थितः ॥ १२.२११.१७ ॥
ข้าแต่ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าเป็นฤๅษี ท่านไม่รู้จักข้าพเจ้า หรือท่านอิจฉาข้าพเจ้า ข้าแต่คนโง่ เมื่อได้ฟังสิ่งนี้แล้ว ท่านก็ถือทิฐิไว้
12.211.18
अहं देवनिकायानां मध्ये वचनमब्रवम् ।
ऋषे पूर्वं वरं मत्तस्त्वं वृणीष्व ततो ह्यहम्।
वृणे त्वत्तो वरं पश्चादित्येवं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.१८ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวถ้อยคำนี้ท่ามกลางหมู่เทพว่า “ข้าแต่ฤๅษี ท่านจงเลือกพรจากเราก่อน แล้วภายหลังเราจะเลือกพรจากท่าน” ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งฤๅษี เป็นดังนี้แล
12.211.19
तस्मात्त्वां भगवान्देवः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
अद्य पश्यति पक्षीन्द्र वाहनं भव मे सदा।
वृणेऽहं वरमेतद्धि त्वत्तोऽद्य पतगेश्वर ॥ १२.२११.१९ ॥
เพราะเหตุนั้น พระผู้เป็นเจ้า พระเทพผู้รุ่งโรจน์และมีเครื่องหมายศรีวัตสะ ทรงทอดพระเนตรท่านในวันนี้ ข้าแต่ราชาแห่งนก ขอท่านจงเป็นพาหนะของเราเสมอไป ข้าแต่จ้าวแห่งผู้บิน วันนี้ข้าพเจ้าเลือกพรนี้จากท่าน
12.211.20
तथेति तं वीक्ष्य मातामनहंकारमास्थितम् ।
जेतुकामो ह्यहं विष्णुं मायया मायिनं हरिम् ॥ १२.२११.२० ॥
พระองค์ตรัสว่า “เช่นนั้นก็ได้” แล้วทอดพระเนตรผู้ยึดมั่นในความทะนงโดยไม่มีอหังการ ข้าพเจ้าปรารถนาจะเอาชนะพระวิษณุ คือพระหริผู้เป็นนักมายา ด้วยมายา
12.211.21
त्वत्तो ह्यहं वृणे त्वद्य वरं ऋषिवरोत्तम ।
तवोपरिष्टात्स्थास्यामि वरमेतत्प्रयच्छ मे ॥ १२.२११.२१ ॥
ข้าพเจ้าขอพรนี้จากท่านในวันนี้ ฤๅษีผู้ประเสริฐที่สุด คือให้ข้าพเจ้าได้ยืนอยู่เหนือท่าน โปรดประทานพรนี้แก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.211.22
तथेति च हसन्प्राह हरिर्नारायणः प्रभुः ।
ध्वजं च मे भव सदा त्वमेव विहगेश्वर।
उपरिष्टात्स्थितिस्तेऽस्तु मम पक्षीन्द्र सर्वदा ॥ १२.२११.२२ ॥
พระหรินารายณ์ผู้เป็นใหญ่ ตรัสตอบด้วยเสียงหัวเราะว่า "เป็นเช่นนั้นเถิด" ข้าแต่จอมแห่งนก ขอให้เจ้าเป็นธงของเราอยู่เสมอ ขอให้เจ้าได้ตั้งอยู่เหนือเราเสมอไป ข้าแต่จอมแห่งปักษี
12.211.23
इत्युक्त्वा भगवान्देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।
सहस्रचरणः श्रीमान्सहस्रादित्यसन्निभः ॥ १२.२११.२३ ॥
เมื่อตรัสดังนี้แล้ว พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงสังข์ จักร และคทา ผู้มีพันเท้า ทรงรุ่งโรจน์ ประดุจดวงอาทิตย์พันดวง
12.211.24
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्रनयनो महान् ।
सहस्रमकुटोऽचिन्त्यः सहस्रवदनो विभुः ॥ १२.२११.२४ ॥
พระปุรุษะผู้มีพันเศียร พระมหาบุรุษผู้มีพันเนตร ทรงพระมงกุฎพัน ไม่อาจคิดนึกได้ มีพันพักตร์ ทรงแผ่ไปทั่ว
12.211.25
विद्युन्मालानिभैर्दिव्यैर्नानाभरणराजिभिः ।
क्वचित्संदृश्यमानस्तु चतुर्बाहुः क्वचिद्वरिः ॥ १२.२११.२५ ॥
บางครั้งพระองค์ปรากฏงดงามทิพย์ ดุจพวงมาลัยแห่งสายฟ้า พร้อมแถวเครื่องประดับนานาชนิด บางครั้งปรากฏมีสี่พระกร และบางครั้งปรากฏเป็นผู้ประทานพร
12.211.26
क्वचिज्ज्योतिर्मयोचिन्त्यः क्वचित्स्कन्धे समाहितः ।
एवं मम जयन्देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.२६ ॥
บางครั้งพระองค์เป็นแสงรุ่งโรจน์และไม่อาจคิดนึกได้ บางครั้งประทับอยู่บนบ่าของข้าพเจ้า พระเจ้าของข้าพเจ้า ผู้ประทานชัยชนะ จึงได้อันตรธานไปตรงนั้นเอง
12.211.27
ततोऽहं विस्मयापन्नः कृत्वा कार्यमनुत्तमम् ।
अस्याविमुच्य जननीं मया सह मुनीश्वराः ॥ १२.२११.२७ ॥
ข้าพเจ้าจึงเต็มไปด้วยความอัศจรรย์ใจ เมื่อได้กระทำกิจอันสูงสุดสำเร็จแล้ว ข้าแต่จอมฤๅษี ข้าพเจ้าจึงไปพร้อมกับท่านทั้งหลาย โดยมิได้ปล่อยมารดาของพระองค์
12.211.28
अचिन्त्योऽयमहं भूयः कोऽसौ मामब्रवीत्पुरा ।
कीदृग्विधः स भगवानिति मत्वा तमास्थितः ॥ १२.२११.२८ ॥
ผู้ที่ไม่อาจคิดนึกได้นี้อีกครั้ง คือผู้ใดที่เคยตรัสกับข้าพเจ้าในกาลก่อน พระผู้เป็นเจ้าองค์นั้นเป็นเช่นไรหนอ เมื่อคิดดังนี้ ข้าพเจ้าจึงพึ่งพระองค์
12.211.29
अनन्तरं देवदेवं स्कन्धे मम समाश्रितम् ।
अद्राक्षं पुण्डरीकाक्षं वहमानोऽहमद्भुतम् ॥ १२.२११.२९ ॥
ต่อมา ข้าพเจ้าได้เห็นเทพแห่งเทพ พระผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว ประทับอยู่บนบ่าของข้าพเจ้า ขณะที่ข้าพเจ้าแบกรับภาระอันอัศจรรย์นั้น
12.211.30
अवशस्तस्य भावेन यत्र यत्र स चेच्छति ।
विस्मयापन्नहृदयो ह्यहं किमिति चिन्तयन्।
अन्तर्जलमहं सर्वं वहमानोऽगमं पुनः ॥ १२.२११.३० ॥
ข้าพเจ้าไร้อำนาจต่อธรรมชาติของพระองค์ พระองค์จะเสด็จไปที่ใดก็ตามที่ทรงประสงค์ ใจของข้าพเจ้าเต็มไปด้วยความอัศจรรย์ คิดว่า "นี่คืออะไรหนอ" ข้าพเจ้าแบกรับทุกสิ่งไว้ แล้วก็เข้าไปในน้ำอีกครั้ง
12.211.31
सेन्द्रैर्देवैर्महाभागैर्ब्रह्माद्यैः कल्पजीविभिः ।
स्तूयमानो ह्यहमपि तैस्तैरभ्यर्चितः पृथक् ॥ १२.२११.३१ ॥
ข้าพเจ้าได้รับการสรรเสริญจากเหล่าเทพพร้อมด้วยพระอินทร์ และจากผู้มีบุญยิ่งซึ่งมีพระพรหมเป็นต้น ผู้ดำรงอยู่ตลอดกัลป์ ข้าพเจ้าเองก็ได้รับการบูชาจากแต่ละองค์แยกกันไป
12.211.32
क्षीरोदस्योत्तरे कूले दिव्ये मणिमये शुभे ।
वैकर्णनाम सदनं हरेस्तस्य महात्मनः ॥ १२.२११.३२ ॥
บนฝั่งเหนือของมหาสมุทรน้ำนม มีที่พำนักอันทิพย์ สร้างด้วยแก้วมณี งดงามเป็นมงคล ชื่อไวกรรณะ เป็นที่ประทับของพระหริผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น
12.211.33
दिव्यं तेजोमयं श्रीमदचिन्त्यममरैरपि ।
तेजोनिलमयैः स्तम्भैर्नानासंस्थानसंस्थितैः ॥ १२.२११.३३ ॥
เป็นทิพย์ ประกอบด้วยรัศมี งดงามรุ่งเรือง ไม่อาจคิดนึกได้แม้แต่เหล่าอมตเทพ ตั้งอยู่ด้วยเสาที่ทำจากแสงและลม จัดวางในรูปแบบต่าง ๆ นานา
12.211.34
विभूषितं हिरण्येन भास्वरेण समन्ततः ।
दिव्यं ज्योतिः समायुक्तं गीतवादित्रशोभितम् ॥ १२.२११.३४ ॥
ประดับด้วยทองคำเปล่งประกายโดยรอบ เปี่ยมด้วยแสงทิพย์ และงดงามด้วยเสียงขับร้องและดนตรี
12.211.35
शृणोमि शब्दं तत्राहं न पश्यामि शरीरिणम् ।
न च स्थलं न चान्यच्च पादयोस्तं समन्ततः।
वेपमानो ह्यहं तत्र विष्ठितोऽहं कृताञ्जलिः ॥ १२.२११.३५ ॥
ที่นั่นข้าพเจ้าได้ยินเสียง แต่ไม่เห็นผู้มีร่าง ทั้งที่ใต้เท้าของข้าพเจ้าไม่มีพื้นที่หรือสิ่งใดอื่นให้เห็นเลย ข้าพเจ้าสั่นสะท้านอยู่ตรงนั้น ยืนประนมมือ
12.211.36
ततो ब्रह्मादयो देवा लोकपालास्तथैव च ।
सनन्दनाद्या मुनयस्तथाऽन्ये परजीविनः ॥ १२.२११.३६ ॥
จากนั้น พระพรหมและเหล่าเทพอื่น ๆ พร้อมทั้งเทพผู้พิทักษ์โลก และฤๅษีมีท่านสนันทนะเป็นประธาน รวมทั้งผู้มีชีวิตอื่นซึ่งดำรงอยู่ด้วยอายุของผู้อื่น ก็มาถึงที่นั่น
12.211.37
प्राप्तास्तत्र सभाद्वारि देवगन्धर्वसत्तमाः ।
ब्रह्माणं परतः कृत्वा कृताञ्जलिपुटास्तदा ॥ १२.२११.३७ ॥
เหล่าเทพและคนธรรพ์ผู้ประเสริฐที่สุดมาถึงที่หน้าประตูท้องพระโรง โดยมีพระพรหมนำหน้า ประนมมือทั้งสองอยู่ในขณะนั้น
12.211.38
ततस्तदन्तरे तस्मिन्क्षीरोदार्णवशीकरैः ।
बोध्यमानो महाविष्णुराविर्भूत इवाबभौ ॥ १२.२११.३८ ॥
ต่อมา ในระหว่างนั้น พระมหาวิษณุ ซึ่งถูกปลุกให้ตื่นด้วยละอองคลื่นจากมหาสมุทรน้ำนม ทรงรุ่งโรจน์ประหนึ่งว่าได้ปรากฏกายขึ้น
12.211.39
फणासहस्रमालाढ्यं शेषमव्यक्तसंस्थितम् ।
पश्याम्यहं मुदाऽऽकाशे यस्योपरि जनार्दनम् ॥ १२.२११.३९ ॥
ข้าพเจ้าเห็นด้วยความปีติบนท้องฟ้า พระเศษะประดับด้วยพวงมาลัยพันพังพาน ประทับอยู่ในความไม่ปรากฏ และเหนือพระองค์นั้นมีพระชนารทนะประทับอยู่
12.211.40
दीर्घवृत्तैः समैः पीनैः केयूरवलयोज्ज्वलैः ।
चर्तुभिर्बाहुभिर्युक्तं… ॥ १२.२११.४० ॥
ทรงมีพระกรสี่แขน ยาว กลม เรียบ และอวบอ้วน สุกใสด้วยกำไลต้นแขนและกำไลข้อมือ…
12.211.41
पिताम्बरेण संवीतं कौस्तुभेन विराजितम् ।
वक्षस्थलेन संयुक्तं पद्मयाऽधिष्ठितेन च ॥ १२.२११.४१ ॥
ทรงห่มผ้าเหลือง ส่องประกายด้วยเพชรเกาสตุภะ อกของพระองค์มีพระลักษมี (ปัทมา) ประทับอยู่
12.211.42
ईषदुन्मीलिताक्षं तं सर्वकारणकारणम् ।
क्षीरोदस्योपरि बभौ नीलाभ्रं परमं यथा ॥ १२.२११.४२ ॥
พระเนตรทั้งสองลืมขึ้นเพียงเล็กน้อย พระองค์ผู้เป็นเหตุแห่งเหตุทั้งปวงทรงประทับเหนือมหาสมุทรแห่งน้ำนม ส่องแสงดุจเมฆดำอันสูงสุด
12.211.43
न कश्चिद्वदते कश्चिन्न व्याहरति कश्चन ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं माशब्दमिति रोषितम्।
भ्रुकुटीकुटिलाक्षास्ते नानाभूतगणाः स्थिताः ॥ १२.२११.४३ ॥
ไม่มีใครพูด และไม่มีใครเอ่ยวาจาใด ตั้งแต่พระพรหมลงมาจนถึงปลายหญ้า ต่างโกรธเคืองด้วยคำว่า มา ฝูงภูตต่าง ๆ นานาชนิดยืนอยู่ที่นั่น คิ้วขมวดและตาเหลือบมอง
12.211.44
कृत्वा च प्रस्थितं तत्र जगतां हितकाम्यया ।
गच्छध्वमिति मामुक्त्वा गरुडेत्याह मां ततः ॥ १२.२११.४४ ॥
เมื่อเสด็จออกไปที่นั้น เพื่อปรารถนาความผาสุกของโลกทั้งหลาย และตรัสกับข้าพเจ้าว่า ไปเถิด แล้วพระองค์จึงตรัสเรียกข้าพเจ้าว่า ครุฑ
12.211.45
ततोऽहं प्रणिपत्याग्रे कृताञ्जलिरवस्थितः ।
आगच्छेति च मामुक्त्वा पूर्वोत्तरपथं गतः ॥ १२.२११.४५ ॥
ข้าพเจ้าจึงกราบลงต่อหน้าพระองค์ แล้วยืนประนมมือ พระองค์ตรัสกับข้าพเจ้าว่า มาเถิด แล้วเสด็จไปตามทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
12.211.46
अतीव मृदुभावेन गच्छन्निव स दृश्यते ।
अयुतं नियुतं चाहं प्रयुतं चार्बुदं तथा।
पतमानोऽहमनिशं योजनानि ततस्ततः ॥ १२.२११.४६ ॥
พระองค์ทรงดำเนินไปด้วยท่วงท่าอันอ่อนโยนยิ่งนัก จนดูเหมือนเสด็จไปอย่างเบาแรง ส่วนข้าพเจ้าร่วงตกลงไปไม่หยุด ผ่านระยะทางโยชน์แล้วโยชน์เล่า ผ่านตัวเลขอยุต นิยุต ปรยุต และอรพุท
12.211.47
ननु तत्वमहं भक्तो विष्ठितोस्मि प्रशास्तु नः ।
आगच्छ गरुडेत्येवं पुनराह स माधवः ॥ १२.२११.४७ ॥
ข้าพเจ้าเป็นผู้ภักดีต่อพระองค์และยืนมั่นอยู่ ขอทรงโปรดชี้แนะพวกเราด้วย พระมาธพจึงตรัสอีกครั้งว่า มาเถิด ครุฑ
12.211.48
ततो भूयो ह्यहं पातं पतमानो विहायसम् ।
आजगाम ततो घोरं शतकोटिसमावृतम् ॥ १२.२११.४८ ॥
จากนั้น ข้าพเจ้าร่วงตกลงไปในท้องฟ้าอีกครั้ง แล้วมาถึงที่แห่งหนึ่งอันน่าหวาดหวั่น ถูกปกคลุมด้วยร้อยโกฏิ
12.211.49
तामसानीव भूतानि पर्वताभानि तत्र ह ।
समानानीव पद्मानि ततोऽहं भीत आस्थितः ॥ १२.२११.४९ ॥
มีภูตมืดมนอยู่ที่นั่น ดุจภูเขา และดุจดอกบัวด้วย ข้าพเจ้าจึงยืนอยู่ที่นั่นด้วยความกลัว
12.211.50
ततो मां किंकरो घोरः शतयोजनमायतम् ।
निगृह्य पाणिना तस्माच्चिक्षेप च स लोष्टवत् ॥ १२.२११.५० ॥
แล้วบริวารผู้น่ากลัวคนหนึ่งจับข้าพเจ้าด้วยมือจากทางนั้น ซึ่งยาวหนึ่งร้อยโยชน์ แล้วเหวี่ยงข้าพเจ้าไปดุจก้อนดิน
12.211.51
तत्तमोऽहमतिक्रम्य ह्यापं चैव विहायसम् ।
हुङ्कारघोपं तत्राहमशनीपातसन्निभान्।
कर्णमूले ह्यशृण्वन्तस्ततो भूतैः समास्थितः ॥ १२.२११.५१ ॥
ข้าพเจ้าข้ามความมืดนั้น และข้ามทั้งน้ำและท้องฟ้า ที่โคนหูของข้าพเจ้าได้ยินเสียงคำรามดังเหมือนเสียงฟ้าผ่า แล้วข้าพเจ้าก็ถูกภูตล้อมไว้
12.211.52
ततोऽहं देवदेवेश त्राहि मां पुष्करेक्षण ।
इत्यब्रवमहं तत्र ततो विष्णुरुवाच माम् ॥ १२.२११.५२ ॥
ข้าพเจ้าจึงกล่าวว่า ข้าแต่เทพเจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระเนตรดุจดอกบัว ขอทรงคุ้มครองข้าพเจ้าด้วย ตอนนั้นพระวิษณุตรัสกับข้าพเจ้า
12.211.53
सुषिरस्य मुखे कश्चिन्मां चिक्षेप भयङ्करः ।
अतीतोऽहं क्षणादग्निमपश्यं वायुमण्डलम् ॥ १२.२११.५३ ॥
ที่ปากโพรงแห่งหนึ่ง มีภูตผู้น่ากลัวตนหนึ่งเหวี่ยงข้าพเจ้าไป ในชั่วขณะเดียวข้าพเจ้าล่วงผ่านไป และเห็นไฟกับมณฑลแห่งลม
12.211.54
आकाशमिव संप्रेक्ष्य क्षेप्तुकाममुपागतः ।
तत्राहं दुःखितो भूतः क्रोशमानो ह्यवस्थितः ॥ १२.२११.५४ ॥
เขาจ้องมองข้าพเจ้าราวกับข้าพเจ้าเป็นท้องฟ้า แล้วเข้ามาใกล้ด้วยความปรารถนาจะเหวี่ยงข้าพเจ้า ที่นั่นข้าพเจ้าเป็นทุกข์ ได้แต่ร้องคร่ำครวญอยู่
12.211.55
क्षणान्तरेण घोरेण क्रुद्धो हि परमात्मना ।
स्वपक्षराजिना दृष्ट्वा मां चिक्षेप भयङ्करः ॥ १२.२११.५५ ॥
หลังจากนั้นครู่หนึ่ง ผู้น่าสะพรึงกลัวและโกรธจัดด้วยพระปรมาตมัน เห็นข้าพเจ้าแล้วด้วยรัศมีแห่งปีกของตน จึงเหวี่ยงข้าพเจ้าอย่างน่ากลัว
12.211.56
…गरुडकुलं सहस्रादित्यसन्निभम् ।
मां दृष्ट्वाऽप्यथ संस्थेऽथ ह्यल्पकालोऽतिदुर्बलः ॥ १२.२११.५६ ॥
…วงศ์ครุฑ ดุจพระอาทิตย์นับพันดวง ยืนอยู่ที่นั่นแม้เห็นข้าพเจ้าแล้ว และในเวลาอันสั้นก็อ่อนแรงยิ่งนัก
12.211.57
अहो विहङ्गमः प्राप्त इति विस्मयमानसाः ।
मां दृष्ट्वोचुरहं तत्र पश्यामि गरुडध्वजम् ॥ १२.२११.५७ ॥
โอ้! มีนกมาแล้ว ดังนี้ ด้วยจิตที่ประหลาดใจ พวกเขาเห็นข้าพเจ้าแล้วกล่าวว่า ที่นั่นข้าพเจ้าเห็นผู้มีธงเป็นครุฑ
12.211.58
सहस्रयोजनायामं सहस्रादित्यवर्चसम् ।
सहस्रगरुडारूढं गरुडास्ते महाबलाः ॥ १२.२११.५८ ॥
มีความยาวพันโยชน์ สง่างามดุจพระอาทิตย์พันดวง มีครุฑพันตนขี่อยู่ ครุฑเหล่านั้นมีกำลังมากนัก
12.211.59
अत्याश्चर्यमिमं देव वपुषाऽस्मत्कुलोद्भवः ।
स्वल्पप्राणः स्वल्पकायः कोसौ पक्षी इहागतः ॥ १२.२११.५९ ॥
ข้าแต่เทพเจ้า เรื่องนี้น่าอัศจรรย์ยิ่งนัก นกตัวนี้เกิดจากวงศ์ของพวกเรา แต่มีชีวิตน้อยและร่างกายเล็ก มาถึงที่นี่ได้อย่างไร
12.211.60
तच्छ्रुत्वाऽहं नष्टगर्वो भीतो लज्जासमन्वितः ।
स्वयं बुद्ध्श्च संविग्नस्ततो ह्यशृणवं पुनः ॥ १२.२११.६० ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ยินดังนั้น ความทะนงของข้าพเจ้าก็สิ้นไป ข้าพเจ้าเกิดความกลัวและเต็มไปด้วยความละอาย จิตใจของข้าพเจ้าสั่นสะเทือนอยู่ภายใน จึงฟังอีกครั้ง
12.211.61
आगच्छ गरुडेत्येव ततोऽहं यानमास्थितः ।
परार्ध्यं च ततो गत्वा योजनानां शतं पुनः।
तत्रापश्यमहं यो वै ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १२.२११.६१ ॥
ได้ยินว่า "มาเถิด ครุฑ" ข้าพเจ้าก็ขึ้นยานพาหนะ แล้วเดินทางต่อไปอีกหนึ่งร้อยโยชน์เหนือขอบเขตอันสูงสุด ที่นั่นข้าพเจ้าได้เห็นพระพรหม ผู้ประทับในฐานะอันสูงสุด
12.211.62
तत्रापि चापरं तत्र शतकोटिपितामहान् ।
पुनरेहीत्युवाचोच्चैर्भगवान्मधुसूदनः ॥ १२.२११.६२ ॥
ที่นั่นยังมีอีกแห่งหนึ่ง ข้าพเจ้าได้เห็นปู่พระพรหมนับร้อยโกฏิองค์ แล้วพระผู้เป็นเจ้ามธุสูทนะก็ตรัสเรียกเสียงดังอีกครั้งว่า "มาอีกเถิด"
12.211.63
महाकुलं ततोऽपश्यं प्रमाणानि तमव्ययम् ।
कपित्थफलसंकाशमन्धकारैः समाश्रितम् ॥ १२.२११.६३ ॥
จากนั้นข้าพเจ้าได้เห็นตระกูลใหญ่ อันไม่รู้สลาย มีขนาดกำหนดไว้ มีรูปร่างคล้ายผลกระวาน และถูกล้อมด้วยความมืดทั้งหลาย
12.211.64
तत्र स्थितो हरिः श्रीमानण्डमेकं बिभेद ह ।
महद्भूतं हि मां गृह्य दत्त्वा वै प्राक्षिपत्पुनः ॥ १२.२११.६४ ॥
ที่นั่น พระหริผู้รุ่งเรืองประทับอยู่ ได้ผ่าไข่ฟองหนึ่ง เมื่อจับข้าพเจ้าผู้เป็นภูตอันยิ่งใหญ่ไว้ แล้วมอบให้ จึงโยนข้าพเจ้าลงอีกครั้ง
12.211.65
तन्सध्ये सागरान्सप्त ब्रह्माणं च तथा सुरान् ।
पश्याम्यहं यथायोगं मातरं स्वकुलं तथा ॥ १२.२११.६५ ॥
ภายในนั้นข้าพเจ้าเห็นมหาสมุทรทั้งเจ็ด พระพรหม และเทวดาทั้งหลายเช่นกัน ตามที่เหมาะสมแก่การนั้น ข้าพเจ้าเห็นมารดาและตระกูลของตนเองด้วย
12.211.66
एवं मयाऽनुभूतं हि तत्वान्वेषणकाङ्क्षिणा ।
शिबिकासदृशं मां वै पश्यध्वं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.६६ ॥
ข้าพเจ้าได้ประสบเช่นนี้ เพราะปรารถนาจะค้นหาสัจธรรม ขอท่านทั้งหลายผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มุนี จงมองดูข้าพเจ้าเถิด ข้าพเจ้าเหมือนเสลี่ยงหนึ่ง
12.211.67
इत्येवमब्रवं विप्रान्भीष्म यन्मे पुराऽभवत् ।
तत्ते सर्वं यथान्यायमुक्तवानस्मि सत्तम ॥ १२.२११.६७ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวเช่นนี้แก่พราหมณ์ทั้งหลาย ดูก่อนภีษมะ สิ่งที่เกิดขึ้นแก่ข้าพเจ้าในอดีต ข้าพเจ้าได้เล่าให้ท่านฟังทั้งหมดตามลำดับโดยชอบแล้ว ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สัตว์
12.211.68
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति ज्ञानं दृष्ट्वा परं हरिम् ।
नान्यथा शक्यरूपोसौ ज्ञानगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२११.६८ ॥
ผู้ฝึกโยคะย่อมเห็นพระองค์ เมื่อได้เห็นพระหริผู้สูงสุดด้วยญาณ มิฉะนั้นรูปนั้นย่อมไม่อาจบรรลุได้ บุรุษสูงสุดนั้นเป็นผู้ที่ญาณเท่านั้นจึงจะเข้าถึงได้
12.211.69
अनन्यया च भक्त्या च प्राप्तुं शक्यो महाहरिः ॥ १२.२११.६९ ॥
และด้วยภักดีที่ไม่แยกจากกัน พระมหาหริก็อาจบรรลุได้
12.211.70
इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुपर्णः पक्षिराट् प्रभुः ।
आमन्त्र्य जननीं मे वै तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.७० ॥
พระสุบรรณผู้เป็นเจ้า ราชาแห่งหมู่นก ได้กล่าวดังนี้แล้ว ก็ลาขอมารดาของข้าพเจ้า แล้วหายตัวไปจากที่นั่นเอง
12.211.71
तस्माद्राजेन्द्र सर्वात्मा वासुदेवः प्रधानकृत् ।
ज्ञानेन भक्त्या सुलभो नान्यथेति मतिर्मम ॥ १२.२११.७१ ॥
ดูก่อนราชาแห่งราชาทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น วาสุเทพผู้เป็นอาตมันของสรรพสิ่ง ผู้เป็นผู้สร้างปฐมธาตุ ย่อมเข้าถึงได้ง่ายด้วยญาณและภักดี มิใช่เป็นอย่างอื่น นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า