महाभारत · अध्याय 12.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.211.1
देवानुरमनुष्येषु ऋषिमुख्येषु वा पुनः ।
विष्णोस्तत्वं यथाख्यातं को विद्वाननुवेत्ति तत् ॥ १२.२११.१ ॥
देव, मनुष्येतर किंवा प्रमुख ऋषींमध्ये विष्णूचे तत्त्व जसे सांगितले आहे, ते कोणता विद्वान जाणतो?
12.211.2
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व न मे तृप्तिर्हि तत्वतः ।
वर्तते भरतश्रेष्ठ सर्वज्ञोऽसीति मे मतिः ॥ १२.२११.२ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, हे सर्व मला सांगा; तत्त्वतः माझे समाधान झालेले नाही. तुम्ही सर्वज्ञ आहात असे माझे मत आहे.
12.211.3
कारितोऽहं त्वया राजन्यदॄत्तं च पुरा मम ।
गरुडेन पुरा मह्यं संवादोऽभूभृतोत्तम् ॥ १२.२११.३ ॥
हे राजा, तुम्ही मला प्रवृत्त केले आहे. पूर्वी गरुडाशी माझा जो सत्य संवाद झाला होता, तो ऐका, हे राजश्रेष्ठा.
12.211.4
पुराहं तप आस्थाय वासुदेवपरायणः ।
ध्यायन्स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेवच।
गङ्गद्वीपे समासीनो दशवर्षाणि भारत ॥ १२.२११.४ ॥
पूर्वी मी तपश्चर्या करीत, वासुदेवाच्या ठायी परायण होऊन, ध्यान, स्तवन, नमन करीत आणि त्याचेच यजन करीत, हे भारता, गंगेच्या बेटावर बसून दहा वर्षे राहिलो.
12.211.5
माता च मम ता देवी जननी लोकपावनी ।
समासीना समीपे मे रक्षणार्थं ममाच्युत ॥ १२.२११.५ ॥
माझी माता, ती देवी, लोकांना पावन करणारी जननी, हे अच्युता, माझ्या संरक्षणासाठी माझ्या जवळ बसली होती.
12.211.6
तस्मिन्कालेऽद्भुतः श्रीमान्सर्ववेदमयः प्रभुः ।
सुपर्णः पततांश्रेष्ठो मेरुमन्दरसन्निभः।
आजगाम विशुद्धात्मा गङ्गां द्रष्टुं महायशाः ॥ १२.२११.६ ॥
त्या काळी अद्भुत, श्रीमान, सर्ववेदमय प्रभू, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ सुपर्ण, मेरु-मंदरासारखे, विशुद्धात्मा, महायशस्वी गंगेला पाहण्यासाठी आले.
12.211.7
तमागतं महात्मानं प्रत्युद्गम्याहमर्थितः ।
प्रणिपत्य यथान्यायं कृताज्जलिरवस्थितः ॥ १२.२११.७ ॥
आलेल्या त्या महात्म्याला सामोरे जाऊन मी विनंती केली गेलो; यथान्याय नमस्कार करून हात जोडून उभा राहिलो.
12.211.8
सोऽपि देवो महाभागामभिनन्द्य च जाह्नवीम् ।
तथा च पूजितः श्रीमानुणेपाविशदासने ॥ १२.२११.८ ॥
तो देवही महाभाग्यवती जाह्नवीचे अभिनंदन करून, तसाच सन्मानित होऊन, त्या श्रीमंताने आसनावर बसला.
12.211.9
ततः कथान्तरे तं वै वचनं चेदमव्रवम् ।
वेदवेद महावीर्य वैनतेग महाबल ॥ १२.२११.९ ॥
मग संभाषणाच्या ओघात मी त्याला हे वचन म्हणालो: "हे वेदज्ञा, महापराक्रमी, विनतेच्या पुत्रा, महाबलवान!"
12.211.10
नारायणं हृषीकेशं सहमानोऽनिशं हरिम् ।
जानासि तं यथा वक्तुं यादृग्भूतो जनार्दनः।
ममापि तस्य सद्भातं वक्तुमर्हसि सत्तम ॥ १२.२११.१० ॥
नारायण, हृषीकेश, हरि यांना तू सतत सहन करून ओळखतोस; तो कसा आहे, जनार्दन कसा आहे हे सांगण्यास तू योग्य आहेस. मलाही त्याचे सद्भाव सांगणे तुला योग्य आहे, हे सत्तमा.
12.211.11
शृणु भीष्म यथान्यायं पुरा त्वमिह सत्तमाः ।
अनेके पुनयः सिद्धा मानसोत्तरवासिनः
पगच्छुर्मा महाप्राज्ञा वासुदेवपरायणाः ॥ १२.२११.११ ॥
भीष्मा, यथान्याय ऐक. पूर्वी येथे मानसोत्तर पर्वतवासी अनेक ऋषी, सिद्ध, वासुदेवपरायण महाप्राज्ञ गेले.
12.211.12
पक्षीन्द्र वासुदेवस्य तत्वं वेत्सि परं पदम् ।
स्वसा सयो न तस्यास्ति सन्निकृष्टप्रियोपि च ॥ १२.२११.१२ ॥
हे पक्षीन्द्रा, वासुदेवाचे तत्त्व आणि परम पद तू जाणतोस. त्याला बहीण नाही, स्वामी नाही, जवळचा प्रियजनही नाही.
12.211.13
तेषामहं वचः श्रुत्वा प्रणिपत्य महाहरिम् ।
अब्रवं च यथावृत्तं मम नारायणस्य च ॥ १२.२११.१३ ॥
त्यांचे बोलणे ऐकून मी महाहरीला नमस्कार करून, माझ्या आणि नारायणाच्या बाबतीत जे घडले होते ते सांगितले.
12.211.14
शृणुध्वं मुनिशार्दूला हृत्वा सोममहं पुरा ।
आकाशे पतमानस्तु वाक्यं तत्र शृणोमि वै ॥ १२.२११.१४ ॥
हे मुनिश्रेष्ठांनो, ऐका. पूर्वी सोम चोरून आकाशात उडत असताना तेथे मी एक वाक्य ऐकले.
12.211.15
साधुसाधु महाबाहो प्रीतोस्मि तव दर्शनात् ।
वृणीष्व वचनं मत्तः पक्षीन्द्र गरुडाधुना ॥ १२.२११.१५ ॥
शाबास, शाबास, हे महाबाहो! तुला पाहून मी प्रसन्न झालो आहे. हे पक्षीन्द्र गरुडा, आता माझ्याकडून एक वर माग.
12.211.16
त्वामहं भक्तितत्वज्ञो ब्रवै वचनमुत्तमम् ।
इत्याह स्म ध्रुवं तत्र मामाह भगवान्पुनः ॥ १२.२११.१६ ॥
"भक्तितत्त्व जाणणारा मी तुला उत्तम वचन सांगतो" असे त्याने तेथे निश्चितपणे म्हटले; नंतर भगवान मला म्हणाले.
12.211.17
ऋषिरस्मि महावीर्य न मां जानाति वा मयि ।
असूयति च मां मूढ तच्छ्रुत्वा गर्वमास्थितः ॥ १२.२११.१७ ॥
हे महावीर्या, मी ऋषी आहे. तू मला ओळखत नाहीस, किंवा माझ्याविषयी मत्सर करतोस. हे मूढा, ते ऐकून तू गर्वात राहिलास.
12.211.18
अहं देवनिकायानां मध्ये वचनमब्रवम् ।
ऋषे पूर्वं वरं मत्तस्त्वं वृणीष्व ततो ह्यहम्।
वृणे त्वत्तो वरं पश्चादित्येवं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.१८ ॥
देवसमूहांच्या मध्ये मी असे म्हटले: "हे ऋषी, आधी तू माझ्याकडून वर माग; मग मी तुझ्याकडून वर मागेन." असेच, हे मुनिश्रेष्ठांनो.
12.211.19
तस्मात्त्वां भगवान्देवः श्रीमाञ्श्रीवत्सलक्षणः ।
अद्य पश्यति पक्षीन्द्र वाहनं भव मे सदा।
वृणेऽहं वरमेतद्धि त्वत्तोऽद्य पतगेश्वर ॥ १२.२११.१९ ॥
म्हणून श्रीवत्स चिन्ह असलेले श्रीमान भगवान देव आज तुम्हाला पाहतात. हे पक्षीन्द्रा, सदैव माझे वाहन व्हा. हे पतगेश्वरा, आज मी तुमच्याकडून हाच वर मागतो.
12.211.20
तथेति तं वीक्ष्य मातामनहंकारमास्थितम् ।
जेतुकामो ह्यहं विष्णुं मायया मायिनं हरिम् ॥ १२.२११.२० ॥
"तथास्तु" असे म्हणून त्याच्याकडे पाहून, अहंकारात स्थित होऊन, मायेने मायावी हरी विष्णूला जिंकण्याची माझी इच्छा होती.
12.211.21
त्वत्तो ह्यहं वृणे त्वद्य वरं ऋषिवरोत्तम ।
तवोपरिष्टात्स्थास्यामि वरमेतत्प्रयच्छ मे ॥ १२.२११.२१ ॥
तुमच्याकडून मी आज हा वर मागतो. हे ऋषिश्रेष्ठा, मी तुमच्या वर उभा राहीन. मला हा वर द्या.
12.211.22
तथेति च हसन्प्राह हरिर्नारायणः प्रभुः ।
ध्वजं च मे भव सदा त्वमेव विहगेश्वर।
उपरिष्टात्स्थितिस्तेऽस्तु मम पक्षीन्द्र सर्वदा ॥ १२.२११.२२ ॥
"तथास्तु" असे म्हणून हसत प्रभू हरी नारायण म्हणाला: हे विहगेश्वरा, तूच सदैव माझा ध्वज हो. हे पक्षीन्द्रा, तुझी स्थिती सदैव माझ्यावर असो.
12.211.23
इत्युक्त्वा भगवान्देवः शङ्खचक्रगदाधरः ।
सहस्रचरणः श्रीमान्सहस्रादित्यसन्निभः ॥ १२.२११.२३ ॥
असे बोलून शंख, चक्र, गदा धारण करणारा भगवान देव, हजार चरणांचा श्रीमान, हजार सूर्यांसारखा.
12.211.24
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्रनयनो महान् ।
सहस्रमकुटोऽचिन्त्यः सहस्रवदनो विभुः ॥ १२.२११.२४ ॥
हजार मस्तकांचा पुरुष, हजार नेत्रांचा महान, हजार मुकुटांचा, अचिंत्य, हजार मुखांचा, सर्वव्यापी.
12.211.25
विद्युन्मालानिभैर्दिव्यैर्नानाभरणराजिभिः ।
क्वचित्संदृश्यमानस्तु चतुर्बाहुः क्वचिद्वरिः ॥ १२.२११.२५ ॥
कधी विद्युन्मालांसारखे दिव्य, नाना अलंकारांच्या रांगांनी युक्त असे ते दिसत; कधी चार बाहूंचे, तर कधी वरदाता म्हणून.
12.211.26
क्वचिज्ज्योतिर्मयोचिन्त्यः क्वचित्स्कन्धे समाहितः ।
एवं मम जयन्देवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.२६ ॥
कधी ते ज्योतिर्मय आणि अचिंत्य असत, तर कधी माझ्या खांद्यावर स्थित असत. अशा प्रकारे माझा विजयदाता देव तेथेच अंतर्धान पावला.
12.211.27
ततोऽहं विस्मयापन्नः कृत्वा कार्यमनुत्तमम् ।
अस्याविमुच्य जननीं मया सह मुनीश्वराः ॥ १२.२११.२७ ॥
तेव्हा मी विस्मयाने भरलो, परम कार्य पूर्ण करून, त्यांच्या मातेला सोडवल्याशिवाय, हे मुनीश्वरांनो, माझ्यासह (तेथून निघालो).
12.211.28
अचिन्त्योऽयमहं भूयः कोऽसौ मामब्रवीत्पुरा ।
कीदृग्विधः स भगवानिति मत्वा तमास्थितः ॥ १२.२११.२८ ॥
हा अचिंत्य पुन्हा — 'पूर्वी माझ्याशी बोलणारा कोण होता? ते भगवान कसे आहेत?' असा विचार करून मी त्यांचा आश्रय घेतला.
12.211.29
अनन्तरं देवदेवं स्कन्धे मम समाश्रितम् ।
अद्राक्षं पुण्डरीकाक्षं वहमानोऽहमद्भुतम् ॥ १२.२११.२९ ॥
नंतर माझ्या खांद्यावर आश्रित झालेल्या देवांच्या देवाला, कमलनयनाला मी पाहिले; त्या अद्भुताला वाहून नेत असताना.
12.211.30
अवशस्तस्य भावेन यत्र यत्र स चेच्छति ।
विस्मयापन्नहृदयो ह्यहं किमिति चिन्तयन्।
अन्तर्जलमहं सर्वं वहमानोऽगमं पुनः ॥ १२.२११.३० ॥
त्यांच्या स्वभावाच्या अधीन होऊन, ते जिथे जिथे इच्छित तिथे, विस्मयाने भरलेल्या हृदयाने — 'हे काय?' असा विचार करत — सर्व काही वाहून मी पुन्हा पाण्यात गेलो.
12.211.31
सेन्द्रैर्देवैर्महाभागैर्ब्रह्माद्यैः कल्पजीविभिः ।
स्तूयमानो ह्यहमपि तैस्तैरभ्यर्चितः पृथक् ॥ १२.२११.३१ ॥
इंद्रासह देवांनी, कल्पजीवी ब्रह्मादी महाभागांनी स्तुती केलेला आणि त्यांच्यापैकी प्रत्येकाने वेगवेगळे पूजलेला मीही.
12.211.32
क्षीरोदस्योत्तरे कूले दिव्ये मणिमये शुभे ।
वैकर्णनाम सदनं हरेस्तस्य महात्मनः ॥ १२.२११.३२ ॥
क्षीरसागराच्या उत्तर तीरावर, दिव्य, मणिमय, शुभ अशा वैकर्ण नावाचे त्या महात्मा हरीचे निवासस्थान.
12.211.33
दिव्यं तेजोमयं श्रीमदचिन्त्यममरैरपि ।
तेजोनिलमयैः स्तम्भैर्नानासंस्थानसंस्थितैः ॥ १२.२११.३३ ॥
दिव्य, तेजोमय, श्रीमंत, देवांसही अचिंत्य, तेज आणि वायूने बनलेल्या खांबांनी अनेक रचनांत उभे असलेले.
12.211.34
विभूषितं हिरण्येन भास्वरेण समन्ततः ।
दिव्यं ज्योतिः समायुक्तं गीतवादित्रशोभितम् ॥ १२.२११.३४ ॥
सर्वत्र तेजस्वी सोन्याने सुशोभित, दिव्य प्रकाशाने युक्त, गीत आणि वाद्यांनी शोभणारे.
12.211.35
शृणोमि शब्दं तत्राहं न पश्यामि शरीरिणम् ।
न च स्थलं न चान्यच्च पादयोस्तं समन्ततः।
वेपमानो ह्यहं तत्र विष्ठितोऽहं कृताञ्जलिः ॥ १२.२११.३५ ॥
तेथे मी शब्द ऐकतो, पण देहधारी कोणी दिसत नाही; स्थानही नाही, पायांखाली दुसरे काही नाही. थरथरत मी तेथे हात जोडून उभा होतो.
12.211.36
ततो ब्रह्मादयो देवा लोकपालास्तथैव च ।
सनन्दनाद्या मुनयस्तथाऽन्ये परजीविनः ॥ १२.२११.३६ ॥
नंतर ब्रह्मादी देव, लोकपाल, तसेच सनंदनादी मुनी आणि इतर परजीवी (तेथे आले).
12.211.37
प्राप्तास्तत्र सभाद्वारि देवगन्धर्वसत्तमाः ।
ब्रह्माणं परतः कृत्वा कृताञ्जलिपुटास्तदा ॥ १२.२११.३७ ॥
तेथे सभेच्या दारी देव-गंधर्वांतील श्रेष्ठ आले; ब्रह्मदेवांना पुढे करून, तेव्हा हात जोडून.
12.211.38
ततस्तदन्तरे तस्मिन्क्षीरोदार्णवशीकरैः ।
बोध्यमानो महाविष्णुराविर्भूत इवाबभौ ॥ १२.२११.३८ ॥
तेव्हा त्या अंतरात, क्षीरसागराच्या तुषारांनी जागवला जाणारा महाविष्णू प्रकट झाल्यासारखा शोभला.
12.211.39
फणासहस्रमालाढ्यं शेषमव्यक्तसंस्थितम् ।
पश्याम्यहं मुदाऽऽकाशे यस्योपरि जनार्दनम् ॥ १२.२११.३९ ॥
हजार फण्यांच्या माळेने शोभणाऱ्या, अव्यक्तात स्थित शेषाला मी आनंदाने आकाशात पाहतो; ज्याच्यावर जनार्दन आहेत.
12.211.40
दीर्घवृत्तैः समैः पीनैः केयूरवलयोज्ज्वलैः ।
चर्तुभिर्बाहुभिर्युक्तं… ॥ १२.२११.४० ॥
लांब, गोल, समान, पुष्ट, केयूर व वलयांनी तेजस्वी अशा चार बाहूंनी युक्त…
12.211.41
पिताम्बरेण संवीतं कौस्तुभेन विराजितम् ।
वक्षस्थलेन संयुक्तं पद्मयाऽधिष्ठितेन च ॥ १२.२११.४१ ॥
पिवळ्या वस्त्राने आच्छादित, कौस्तुभाने तेजस्वी, वक्षःस्थलाने युक्त आणि पद्मा (लक्ष्मी) अधिष्ठित.
12.211.42
ईषदुन्मीलिताक्षं तं सर्वकारणकारणम् ।
क्षीरोदस्योपरि बभौ नीलाभ्रं परमं यथा ॥ १२.२११.४२ ॥
किंचित उघडलेल्या डोळ्यांनी, सर्व कारणांचे कारण असलेले ते क्षीरसागराच्या वर उत्तम नीलमेघासारखे शोभले.
12.211.43
न कश्चिद्वदते कश्चिन्न व्याहरति कश्चन ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं माशब्दमिति रोषितम्।
भ्रुकुटीकुटिलाक्षास्ते नानाभूतगणाः स्थिताः ॥ १२.२११.४३ ॥
कोणीही काही बोलत नव्हते, कोणीही काही उच्चारत नव्हते. ब्रह्मदेवापासून गवताच्या पात्यापर्यंत 'मा' शब्दाने रागावलेले, भुवया आवळलेले आणि डोळे तिरपे केलेले नाना भूतगण उभे होते.
12.211.44
कृत्वा च प्रस्थितं तत्र जगतां हितकाम्यया ।
गच्छध्वमिति मामुक्त्वा गरुडेत्याह मां ततः ॥ १२.२११.४४ ॥
तेथे जगाच्या हितकामनेने प्रस्थान करून, 'जा' असे मला सांगून, नंतर 'गरुडा' असे मला म्हणाले.
12.211.45
ततोऽहं प्रणिपत्याग्रे कृताञ्जलिरवस्थितः ।
आगच्छेति च मामुक्त्वा पूर्वोत्तरपथं गतः ॥ १२.२११.४५ ॥
मग मी त्यांच्यासमोर नमस्कार करून हात जोडून उभा राहिलो. 'ये' असे मला सांगून ते ईशान्य मार्गाने गेले.
12.211.46
अतीव मृदुभावेन गच्छन्निव स दृश्यते ।
अयुतं नियुतं चाहं प्रयुतं चार्बुदं तथा।
पतमानोऽहमनिशं योजनानि ततस्ततः ॥ १२.२११.४६ ॥
अत्यंत मृदू भावाने चालत असल्यासारखे ते दिसत होते. मी अयुत, नियुत, प्रयुत आणि अर्बुद अशा संख्यांपर्यंत सतत पडत योजनांमागून योजने पार केली.
12.211.47
ननु तत्वमहं भक्तो विष्ठितोस्मि प्रशास्तु नः ।
आगच्छ गरुडेत्येवं पुनराह स माधवः ॥ १२.२११.४७ ॥
'खरोखर मी तुझा भक्त आहे, स्थिर उभा आहे; आम्हाला आज्ञा कर.' पुन्हा 'ये, गरुडा' असे ते माधव म्हणाले.
12.211.48
ततो भूयो ह्यहं पातं पतमानो विहायसम् ।
आजगाम ततो घोरं शतकोटिसमावृतम् ॥ १२.२११.४८ ॥
मग मी पुन्हा आकाशातून पडत आलो. तेव्हा भयंकर, शंभर कोटींनी वेढलेल्या ठिकाणी पोहोचलो.
12.211.49
तामसानीव भूतानि पर्वताभानि तत्र ह ।
समानानीव पद्मानि ततोऽहं भीत आस्थितः ॥ १२.२११.४९ ॥
तेथे अंधकारमय प्राणी पर्वतांसारखे आणि कमळांसारखे होते; तेव्हा मी भयभीत होऊन उभा राहिलो.
12.211.50
ततो मां किंकरो घोरः शतयोजनमायतम् ।
निगृह्य पाणिना तस्माच्चिक्षेप च स लोष्टवत् ॥ १२.२११.५० ॥
तेव्हा एका भयंकर सेवकाने मला शंभर योजने लांब त्या मार्गावरून हाताने धरून मातीच्या ढेकळासारखे फेकून दिले.
12.211.51
तत्तमोऽहमतिक्रम्य ह्यापं चैव विहायसम् ।
हुङ्कारघोपं तत्राहमशनीपातसन्निभान्।
कर्णमूले ह्यशृण्वन्तस्ततो भूतैः समास्थितः ॥ १२.२११.५१ ॥
त्या अंधकारातून पुढे जाऊन, पाणी आणि आकाशही ओलांडून, तेथे वज्रपातासारखा हुंकाराचा घोष मी कानाजवळ ऐकला; तेव्हा प्राण्यांनी मला घेरले.
12.211.52
ततोऽहं देवदेवेश त्राहि मां पुष्करेक्षण ।
इत्यब्रवमहं तत्र ततो विष्णुरुवाच माम् ॥ १२.२११.५२ ॥
तेव्हा मी म्हणालो, 'हे देवदेवा, हे कमलनयना, माझे रक्षण कर.' तेव्हा तेथे विष्णू मला म्हणाले.
12.211.53
सुषिरस्य मुखे कश्चिन्मां चिक्षेप भयङ्करः ।
अतीतोऽहं क्षणादग्निमपश्यं वायुमण्डलम् ॥ १२.२११.५३ ॥
एका छिद्राच्या तोंडाशी कोणी भयंकराने मला फेकले; क्षणात मी पुढे गेलो आणि अग्नी व वायुमंडल पाहिले.
12.211.54
आकाशमिव संप्रेक्ष्य क्षेप्तुकाममुपागतः ।
तत्राहं दुःखितो भूतः क्रोशमानो ह्यवस्थितः ॥ १२.२११.५४ ॥
आकाशासारखे पाहून, फेकण्याच्या इच्छेने तो जवळ आला; तेथे मी दुःखी होऊन ओरडत उभा राहिलो.
12.211.55
क्षणान्तरेण घोरेण क्रुद्धो हि परमात्मना ।
स्वपक्षराजिना दृष्ट्वा मां चिक्षेप भयङ्करः ॥ १२.२११.५५ ॥
क्षणभरानंतर भयंकर आणि अत्यंत क्रुद्ध झालेल्या त्याने मला पाहिले आणि आपल्या पंखांच्या तेजाने भयंकरपणे माझ्यावर झेप घेतली.
12.211.56
…गरुडकुलं सहस्रादित्यसन्निभम् ।
मां दृष्ट्वाऽप्यथ संस्थेऽथ ह्यल्पकालोऽतिदुर्बलः ॥ १२.२११.५६ ॥
…हजार सूर्यांसारखे गरुडकुल मला पाहूनही तेथे उभे राहिले; अल्पकाळासाठीच ते अत्यंत दुर्बल होते.
12.211.57
अहो विहङ्गमः प्राप्त इति विस्मयमानसाः ।
मां दृष्ट्वोचुरहं तत्र पश्यामि गरुडध्वजम् ॥ १२.२११.५७ ॥
"अरेरे! एक पक्षी आला!" असे विस्मित मनाने ते मला पाहून म्हणाले; तेथे मी गरुडध्वज पाहत आहे.
12.211.58
सहस्रयोजनायामं सहस्रादित्यवर्चसम् ।
सहस्रगरुडारूढं गरुडास्ते महाबलाः ॥ १२.२११.५८ ॥
हजार योजने लांब, हजार सूर्यांच्या तेजाचे, हजार गरुडांनी आरूढ — ते महाबलवान गरुड होते.
12.211.59
अत्याश्चर्यमिमं देव वपुषाऽस्मत्कुलोद्भवः ।
स्वल्पप्राणः स्वल्पकायः कोसौ पक्षी इहागतः ॥ १२.२११.५९ ॥
"हे देवा! हे अत्यंत आश्चर्यकारक आहे — आमच्या कुळात जन्मूनही अल्पप्राण आणि लहान देहाचा हा पक्षी येथे कोण आला?"
12.211.60
तच्छ्रुत्वाऽहं नष्टगर्वो भीतो लज्जासमन्वितः ।
स्वयं बुद्ध्श्च संविग्नस्ततो ह्यशृणवं पुनः ॥ १२.२११.६० ॥
ते ऐकून माझा गर्व नष्ट झाला; मी भयभीत आणि लाजेने भरलेला झालो. स्वतःच्या बुद्धीने व्याकुळ होऊन मी पुन्हा ऐकले.
12.211.61
आगच्छ गरुडेत्येव ततोऽहं यानमास्थितः ।
परार्ध्यं च ततो गत्वा योजनानां शतं पुनः।
तत्रापश्यमहं यो वै ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ॥ १२.२११.६१ ॥
'ये, गरुडा!' असे म्हटल्यावर मी वाहनावर आरूढ झालो. मग परार्ध्य आणि शंभर योजने जाऊन तेथे मी परमेष्ठी ब्रह्माला पाहिले.
12.211.62
तत्रापि चापरं तत्र शतकोटिपितामहान् ।
पुनरेहीत्युवाचोच्चैर्भगवान्मधुसूदनः ॥ १२.२११.६२ ॥
तेथेही, तेथेच आणखी एका ठिकाणी शंभर कोटी पितामहांना मी पाहिले. मग भगवान मधुसूदन मोठ्याने म्हणाले, 'ये'.
12.211.63
महाकुलं ततोऽपश्यं प्रमाणानि तमव्ययम् ।
कपित्थफलसंकाशमन्धकारैः समाश्रितम् ॥ १२.२११.६३ ॥
मग मी एक महाकुल पाहिले — अव्यय, प्रमाणांनी युक्त, कवठाच्या फळासारखे, अंधारांनी वेढलेले.
12.211.64
तत्र स्थितो हरिः श्रीमानण्डमेकं बिभेद ह ।
महद्भूतं हि मां गृह्य दत्त्वा वै प्राक्षिपत्पुनः ॥ १२.२११.६४ ॥
तेथे उभे असलेल्या श्रीमान हरीने एक अंडे फोडले. मला, महाभूताला, धरून, देऊन, पुन्हा फेकून दिले.
12.211.65
तन्सध्ये सागरान्सप्त ब्रह्माणं च तथा सुरान् ।
पश्याम्यहं यथायोगं मातरं स्वकुलं तथा ॥ १२.२११.६५ ॥
त्याच्या मध्यभागी सात समुद्र, ब्रह्मा आणि तसेच देवांना मी यथायोग्य पाहतो — माता आणि माझे स्वतःचे कुळही.
12.211.66
एवं मयाऽनुभूतं हि तत्वान्वेषणकाङ्क्षिणा ।
शिबिकासदृशं मां वै पश्यध्वं मुनिसत्तमाः ॥ १२.२११.६६ ॥
अशा प्रकारे तत्त्वशोधनाच्या इच्छेने मी अनुभवले. हे मुनिश्रेष्ठांनो, पालखीसारख्या मला पाहा.
12.211.67
इत्येवमब्रवं विप्रान्भीष्म यन्मे पुराऽभवत् ।
तत्ते सर्वं यथान्यायमुक्तवानस्मि सत्तम ॥ १२.२११.६७ ॥
असे मी ब्राह्मणांना सांगितले, भीष्मा, पूर्वी माझ्याबाबत जे घडले ते. हे सत्तमा, ते सर्व मी तुला यथान्यायाने सांगितले आहे.
12.211.68
योगिनस्तं प्रपश्यन्ति ज्ञानं दृष्ट्वा परं हरिम् ।
नान्यथा शक्यरूपोसौ ज्ञानगम्यः परः पुमान् ॥ १२.२११.६८ ॥
योगी त्याला पाहतात, ज्ञानाने परम हरीला पाहून. अन्यथा त्याचे ते रूप प्राप्त होऊ शकत नाही; ज्ञानानेच जाणता येणारा तो परम पुरुष आहे.
12.211.69
अनन्यया च भक्त्या च प्राप्तुं शक्यो महाहरिः ॥ १२.२११.६९ ॥
अनन्य भक्तीने देखील महाहरीची प्राप्ती होऊ शकते.
12.211.70
इत्येवमुक्त्वा भगवान्सुपर्णः पक्षिराट् प्रभुः ।
आमन्त्र्य जननीं मे वै तत्रैवान्तरधीयत ॥ १२.२११.७० ॥
असे बोलून भगवान सुपर्ण, पक्ष्यांचा राजा प्रभू, माझ्या आईची अनुमती घेऊन तेथेच अंतर्धान पावले.
12.211.71
तस्माद्राजेन्द्र सर्वात्मा वासुदेवः प्रधानकृत् ।
ज्ञानेन भक्त्या सुलभो नान्यथेति मतिर्मम ॥ १२.२११.७१ ॥
म्हणून, हे राजेंद्रा, सर्वात्मा वासुदेव, प्रधानाचा कर्ता, ज्ञान आणि भक्तीने सहज प्राप्त होतो; अन्यथा नाही — हे माझे मत आहे.