ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.213.1
चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
अव्यक्तप्रभवान्याहुरव्यक्तनिधनानि च।
अव्यक्तलक्षणं विद्यादव्यक्तात्मात्मकं मनः ॥ १२.२१३.१ ॥
ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳಿವೆ; ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಚರ. ಅವು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅವ್ಯಕ್ತದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮನಸ್ಸು ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.
12.213.2
यथाऽश्वत्थकणीकायामन्तर्भूतो महाद्रुमः ।
निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तमव्यक्तात्संभवस्तथा ॥ १२.२१३.२ ॥
ಅರಳಿ ಮರದ ಬೀಜದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಮಹಾವೃಕ್ಷ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆಯೇ, ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.213.3
आत्मानमनुसंयाति बुद्धिरव्यक्तजा तथा ।
तामन्वेति मनो यद्वल्लोहवर्मणि सन्निधौ ॥ १२.२१३.३ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಬುದ್ಧಿ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕವಚದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
12.213.4
अभिद्रवत्ययस्कान्तमयोनिश्चेतनं यथा ।
स्वभावहेतुजा भावा यद्वदन्यदपीदृशम् ॥ १२.२१३.४ ॥
ಸ್ವಭಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟದ ಅಚೇತನ ಕಬ್ಬಿಣ ಅಯಸ್ಕಾಂತದತ್ತ ಧಾವಿಸುವಂತೆ, ಸ್ವಭಾವ ಹೇತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಾವಗಳೂ ಇಂತಹ ಇತರ ವಿಷಯಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.
12.213.5
तद्वदव्यक्तजा भावाः कर्तुः कारणलक्षणाः ।
अचेतनाश्चेतयितुः कारणादभिसंगताः ॥ १२.२१३.५ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಭಾವಗಳು, ಕರ್ತೃವಿನ ಕಾರಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅಚೇತನವಾಗಿದ್ದರೂ ಚೇತಯಿತೃವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗುತ್ತವೆ.
12.213.6
न भूर्न खं द्यौर्भूतानि नर्षयो न सुरासुराः ।
नान्यदासीदृते जीवमासेदुर्न तु संहतिम् ॥ १२.२१३.६ ॥
ಭೂಮಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆಕಾಶವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ದ್ಯುಲೋಕವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಜೀವಿಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಋಷಿಗಳೂ, ಸುರಾಸುರರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಜೀವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅವು ಸಂಹತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ.
12.213.7
सर्वं नित्यं सर्वगतं मनोहेतुत्वलक्षणम् ।
अज्ञानकर्म निर्दिष्टमेतत्कारणलक्षणम् ॥ १२.२१३.७ ॥
ಎಲ್ಲವೂ ನಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಹೇತುತ್ವ ಲಕ್ಷಣವುಳ್ಳದ್ದು. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾದ ಕರ್ಮವು ಇದನ್ನು ಕಾರಣ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದೆ.
12.213.8
तत्कारणेन संयुक्तं कार्यसंग्रहकारकम् ।
येनैतद्वर्तते चक्रमनादिनिधनं महत् ॥ १२.२१३.८ ॥
ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ; ಇದರಿಂದ ಆದಿ-ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಈ ಮಹಾ ಚಕ್ರ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
12.213.9
येन स्वभावसद्भावं हेतुभूता सकारणा ।
एवं प्राकृतविस्तारो ह्याश्रित्य पुरुषं परम् ॥ १२.२१३.९ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಸ್ವಭಾವದ ಸದ್ಭಾವವಿದೆಯೋ, ಹೇತುಭೂತವಾದ ಮತ್ತು ಕಾರಣಸಹಿತವಾದ; ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಕೃತ ವಿಸ್ತಾರವು ಪರಮ ಪುರುಷನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.213.10
अव्यक्तनाभं व्यक्तारं विकारपरिमण्डलम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं चक्रं स्निग्धाक्षं वर्तते ध्रुवम् ॥ १२.२१३.१० ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವೇ ಇದರ ನಾಭಿ, ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು, ವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದದ್ದು; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾದ ಈ ಚಕ್ರ ನುಣುಪಾದ ಅಚ್ಚಿನಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.
12.213.11
स्निग्धत्वात्तिलवत्सर्वं चक्रेऽस्मिन्पीड्यते जगत् ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य भोगैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.२१३.११ ॥
ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯಿಂದ, ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಹಿಂಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಎಳ್ಳಿನ ಗಾಣದಿಂದ ಒತ್ತಿದಂತೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು.
12.213.12
प्राणेनायं हि शान्ते तु विरोधात्प्रतिपालनम् ।
देहस्येषून्य आस्ते यः शुद्धोऽचिन्त्यः सनातनः ॥ १२.२१३.१२ ॥
ಇದು ಪ್ರಾಣದಿಂದಲೇ; ಆದರೆ ಶಾಂತವಾದಾಗ ವಿರೋಧದಿಂದ ದೇಹದ ಪಾಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧನೂ ಅಚಿಂತ್ಯನೂ ಸನಾತನನೂ ಆದವನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯನಿಲ್ಲದೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ.
12.213.13
भ्रामयन्नेषतो याति कालचक्रसमन्वितः ।
भूतानि मोहयन्नित्यं चक्रस्य च रयं गतः ॥ १२.२१३.१३ ॥
ಕಾಲಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಭೂತಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, ಚಕ್ರದ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದವನಾಗಿ.
12.213.14
स्नेहद्रव्यसमायोगे क्षेत्रपाचं न वस्तुषु ।
तिलवत्पीडिते चक्रे ह्याधियन्त्रनिपीडिते।
बहिश्चाधिष्ठिते यद्वज्ज्ञानिनां कर्मसंभवम् ॥ १२.२१३.१४ ॥
ಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಎಳ್ಳಿನಂತೆ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನಸಿಕ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ಹೊರಗಿನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕರ್ಮವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
12.213.15
कर्म तत्कुरुते तर्षादहंकारपरिग्रहम् ।
कार्यकारणसंयोगे स हेतुरुपपादितः ॥ १२.२१३.१५ ॥
ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣಗಳ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೇತುವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
12.213.16
यथाऽऽकर्ण्य च तच्छिष्यस्तत्वज्ञानमनुत्तमम् ।
नात्येति कारणं कार्यं न कार्यं कारणं तथा।
कार्याण्यमूनि करणे कालो भवति हेतुमान् ॥ १२.२१३.१६ ॥
ಆ ಉತ್ತಮ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶಿಷ್ಯನು, ಕಾರಣವು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯವು ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಇವು ಕರಣದಲ್ಲಿವೆ; ಕಾಲವೇ ಹೇತುವುಳ್ಳದ್ದಾಗುತ್ತದೆ.
12.213.17
हेतुयुक्ताः प्रकृतयो विकाराश्च परस्परम् ।
अन्योन्यमभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिताः सदा ॥ १२.२१३.१७ ॥
ಹೇತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಕಾರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ; ಅವು ಸದಾ ಪುರುಷನಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.
12.213.18
सत्वरजस्तामसैर्भावैश्च्युतो हेतुबलान्वितः ।
क्षेत्रज्ञमेवानयाति पांसुर्वातेरितो यथा ॥ १२.२१३.१८ ॥
ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಭಾವಗಳಿಂದ ಚ್ಯುತನಾಗಿ, ಹೇತುಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಅವನು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸಿದ ಧೂಳಿನಂತೆ.
12.213.19
न च तैः स्पृश्यते भावैर्न ते तेन महात्मना ।
सरजस्कोऽरजस्कश्च स वै वायुर्भवेद्यथा ॥ १२.२१३.१९ ॥
ಅವನು ಆ ಭಾವಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದಲೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಜಸ್ಸಿನೊಡನೆ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ರಜಸ್ಸಿಲ್ಲದಿರಲಿ, ಅದು ಗಾಳಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
12.213.20
तथैतदन्तरं विद्यात्सत्वक्षेत्रज्ञयोर्बुधः ।
अभ्यासात्स तथा युक्तो न गच्छेत्प्रकृतिं पुनः ॥ १२.२१३.२० ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಹಾಗೆ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಪುನಃ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ.
12.213.21
संदेहमेतमुत्पन्नमच्छिनद्भगवानृषिः ।
तथा वार्तां समीक्षेत कृतलक्षणसंविदम् ॥ १२.२१३.२१ ॥
ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಭಗವಂತನಾದ ಋಷಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಅಂತೆಯೇ, ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ ಆ ವಿವರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
12.213.22
बीजान्यग्न्युपदग्धानि नरो हन्ति यथा पुनः ।
ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैर्नात्मा संपद्यते पुनः ॥ १२.२१३.२२ ॥
ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಯದಂತೆ ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸುಟ್ಟ ಕ್ಲೇಶಗಳಿಂದ ಆತ್ಮವು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.