มหาภารตะ · อัธยายะ 12.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.213.1
चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
अव्यक्तप्रभवान्याहुरव्यक्तनिधनानि च।
अव्यक्तलक्षणं विद्यादव्यक्तात्मात्मकं मनः ॥ १२.२१३.१ ॥
ภูตทั้งหลายมีสี่ประเภท ทั้งที่ไม่เคลื่อนที่และที่เคลื่อนที่ กล่าวกันว่าภูตเหล่านั้นเกิดจากอัวยักตะ และดับไปสู่อัวยักตะ พึงรู้ลักษณะของอัวยักตะ ใจเกิดจากอัวยักตะ และมีอาตมันเป็นสภาวะ
12.213.2
यथाऽश्वत्थकणीकायामन्तर्भूतो महाद्रुमः ।
निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तमव्यक्तात्संभवस्तथा ॥ १२.२१३.२ ॥
เหมือนต้นไทรใหญ่ซ่อนอยู่ในเมล็ดเล็ก ๆ ของต้นไทร เมื่อเติบโตเต็มที่ก็ปรากฏให้เห็น การเกิดจากอัวยักตะก็เป็นเช่นนั้น
12.213.3
आत्मानमनुसंयाति बुद्धिरव्यक्तजा तथा ।
तामन्वेति मनो यद्वल्लोहवर्मणि सन्निधौ ॥ १२.२१३.३ ॥
ปัญญาซึ่งเกิดจากอัวยักตะย่อมตามอาตมัน ใจก็ตามปัญญานั้นไป เหมือนเมื่อมีเกราะเหล็กอยู่ใกล้
12.213.4
अभिद्रवत्ययस्कान्तमयोनिश्चेतनं यथा ।
स्वभावहेतुजा भावा यद्वदन्यदपीदृशम् ॥ १२.२१३.४ ॥
เหมือนเหล็กที่ไม่มีจิตสำนึกพุ่งเข้าหาแม่เหล็ก โดยไม่ได้เกิดจากต้นกำเนิดใด ภาวะที่เกิดจากเหตุตามธรรมชาติ และสิ่งอื่นที่เป็นเช่นนี้ก็เป็นเช่นนั้น
12.213.5
तद्वदव्यक्तजा भावाः कर्तुः कारणलक्षणाः ।
अचेतनाश्चेतयितुः कारणादभिसंगताः ॥ १२.२१३.५ ॥
ภาวะที่เกิดจากอัวยักตะก็เช่นเดียวกัน มีลักษณะเป็นเหตุของผู้กระทำ แม้ไม่มีจิตสำนึก ก็เข้าผสานกันด้วยเหตุของผู้รับรู้
12.213.6
न भूर्न खं द्यौर्भूतानि नर्षयो न सुरासुराः ।
नान्यदासीदृते जीवमासेदुर्न तु संहतिम् ॥ १२.२१३.६ ॥
ไม่มีแผ่นดิน ไม่มีอากาศ ไม่มีท้องฟ้า ไม่มีภูต ไม่มีฤๅษี ไม่มีเทพและอสูร นอกจากชีวาตมันแล้วไม่มีสิ่งใดดำรงอยู่ และสิ่งเหล่านั้นก็ยังไม่ประสานรวมกัน
12.213.7
सर्वं नित्यं सर्वगतं मनोहेतुत्वलक्षणम् ।
अज्ञानकर्म निर्दिष्टमेतत्कारणलक्षणम् ॥ १२.२१३.७ ॥
ทุกสิ่งเป็นนิรันดร์และแผ่ซ่านไปทั่ว มีลักษณะเป็นเหตุแห่งใจ การกระทำที่เกิดจากอวิชชาถูกประกาศว่าเป็นลักษณะของเหตุ
12.213.8
तत्कारणेन संयुक्तं कार्यसंग्रहकारकम् ।
येनैतद्वर्तते चक्रमनादिनिधनं महत् ॥ १२.२१३.८ ॥
เมื่อประสานกับเหตุนั้น ย่อมรวบรวมและก่อให้เกิดผล ด้วยเหตุนี้ล้อใหญ่ที่ไม่มีเบื้องต้นและเบื้องปลายนี้จึงหมุนไป
12.213.9
येन स्वभावसद्भावं हेतुभूता सकारणा ।
एवं प्राकृतविस्तारो ह्याश्रित्य पुरुषं परम् ॥ १२.२१३.९ ॥
ด้วยเหตุนี้ ความมีอยู่โดยธรรมชาติจึงปรากฏ เป็นทั้งเหตุและผลที่เกี่ยวเนื่องกัน การแผ่ขยายของปฐมธาตุก็เป็นเช่นนี้ โดยอาศัยปุรุษะสูงสุดเป็นที่พึ่ง
12.213.10
अव्यक्तनाभं व्यक्तारं विकारपरिमण्डलम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं चक्रं स्निग्धाक्षं वर्तते ध्रुवम् ॥ १२.२१३.१० ॥
มีอัวยักตะเป็นดุม ทำให้ปรากฏ ล้อมรอบด้วยการแปรผัน ล้อนี้มีผู้รู้เขตเป็นผู้ควบคุม หมุนอย่างมั่นคงบนเพลาที่ลื่นไหล
12.213.11
स्निग्धत्वात्तिलवत्सर्वं चक्रेऽस्मिन्पीड्यते जगत् ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य भोगैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.२१३.११ ॥
เพราะความลื่นไหลนั้น โลกทั้งหมดถูกบีบอยู่ในล้อนี้เหมือนเมล็ดงา ถูกคร่าและบดขยี้เหมือนงาในเครื่องคั้น ด้วยความเพลิดเพลินที่เกิดจากอวิชชา
12.213.12
प्राणेनायं हि शान्ते तु विरोधात्प्रतिपालनम् ।
देहस्येषून्य आस्ते यः शुद्धोऽचिन्त्यः सनातनः ॥ १२.२१३.१२ ॥
แท้จริงสิ่งนี้เป็นไปด้วยลมปราณ แต่เมื่อมันสงบลง ร่างกายก็ดำรงอยู่ได้ด้วยความขัดแย้ง ผู้ที่บริสุทธิ์ ไม่อาจคิดนึกถึง และเป็นนิรันดร์ ย่อมดำรงอยู่ในร่างกายโดยไม่มีผู้เป็นนาย
12.213.13
भ्रामयन्नेषतो याति कालचक्रसमन्वितः ।
भूतानि मोहयन्नित्यं चक्रस्य च रयं गतः ॥ १२.२१३.१३ ॥
พร้อมกับล้อแห่งกาลเวลา มันหมุนไปในพริบตา และเดินหน้าต่อไป ทำให้ภูตทั้งหลายหลงใหลอยู่เสมอ ถึงความเร็วของล้อนั้น
12.213.14
स्नेहद्रव्यसमायोगे क्षेत्रपाचं न वस्तुषु ।
तिलवत्पीडिते चक्रे ह्याधियन्त्रनिपीडिते।
बहिश्चाधिष्ठिते यद्वज्ज्ञानिनां कर्मसंभवम् ॥ १२.२१३.१४ ॥
เมื่อสารที่มีความมันผสมกัน ผลไม่สุกงอมในสิ่งต่าง ๆ เหมือนงาที่ถูกบีบในล้อ เมื่อถูกบีบด้วยเครื่องจักรแห่งความทุกข์ทางใจ และถูกควบคุมจากภายนอก การกระทำของผู้มีปัญญาก็เกิดขึ้นฉันนั้น
12.213.15
कर्म तत्कुरुते तर्षादहंकारपरिग्रहम् ।
कार्यकारणसंयोगे स हेतुरुपपादितः ॥ १२.२१३.१५ ॥
เขากระทำการนั้นด้วยความทะยานอยาก ยึดถือความถือตัว เมื่อผลและเหตุประสานกัน นั่นจึงถูกประกาศว่าเป็นเหตุ
12.213.16
यथाऽऽकर्ण्य च तच्छिष्यस्तत्वज्ञानमनुत्तमम् ।
नात्येति कारणं कार्यं न कार्यं कारणं तथा।
कार्याण्यमूनि करणे कालो भवति हेतुमान् ॥ १२.२१३.१६ ॥
เมื่อศิษย์ได้ฟังความรู้แท้อันสูงสุดนั้นแล้ว ก็เข้าใจว่า เหตุไม่ล่วงเกินผล และผลก็ไม่กลายเป็นเหตุ ผลเหล่านี้ดำรงอยู่ในเครื่องมือ มีเพียงกาลเท่านั้นที่กลายเป็นเหตุ
12.213.17
हेतुयुक्ताः प्रकृतयो विकाराश्च परस्परम् ।
अन्योन्यमभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिताः सदा ॥ १२.२१३.१७ ॥
ประกฤติที่ประสานกับเหตุ และการแปรผันทั้งหลาย หมุนเข้าหากันและกัน และถูกปุรุษะควบคุมอยู่เสมอ
12.213.18
सत्वरजस्तामसैर्भावैश्च्युतो हेतुबलान्वितः ।
क्षेत्रज्ञमेवानयाति पांसुर्वातेरितो यथा ॥ १२.२१३.१८ ॥
ผู้ที่ตกจากภาวะแห่งสัตตวะ รชะ และตมะ ประกอบด้วยพลังแห่งเหตุ ย่อมเข้าถึงผู้รู้เขตเพียงผู้เดียว เหมือนฝุ่นที่ลมพัดพาไป
12.213.19
न च तैः स्पृश्यते भावैर्न ते तेन महात्मना ।
सरजस्कोऽरजस्कश्च स वै वायुर्भवेद्यथा ॥ १२.२१३.१९ ॥
เขาไม่ถูกภาวะเหล่านั้นแตะต้อง และภาวะเหล่านั้นก็ไม่ถูกผู้มีจิตใหญ่นั้นแตะต้อง ลมนั้นยังคงเป็นลม ไม่ว่าจะมีฝุ่นหรือไม่มีฝุ่นก็ตาม
12.213.20
तथैतदन्तरं विद्यात्सत्वक्षेत्रज्ञयोर्बुधः ।
अभ्यासात्स तथा युक्तो न गच्छेत्प्रकृतिं पुनः ॥ १२.२१३.२० ॥
ผู้มีปัญญาพึงรู้ความแตกต่างระหว่างสัตตวะกับผู้รู้เขตฉันนั้น เมื่อประสานกันอย่างนี้ด้วยการฝึกฝน เขาก็ไม่กลับไปสู่ประกฤติอีก
12.213.21
संदेहमेतमुत्पन्नमच्छिनद्भगवानृषिः ।
तथा वार्तां समीक्षेत कृतलक्षणसंविदम् ॥ १२.२१३.२१ ॥
พระฤๅษีผู้ทรงฤทธิ์ได้ตัดความสงสัยที่เกิดขึ้นนี้เสีย ฉะนั้น เรื่องราวที่มีเครื่องหมายและความรู้ที่ถูกต้องเช่นนั้นควรได้รับการพิจารณา
12.213.22
बीजान्यग्न्युपदग्धानि नरो हन्ति यथा पुनः ।
ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैर्नात्मा संपद्यते पुनः ॥ १२.२१३.२२ ॥
เปรียบเหมือนคนทำลายเมล็ดพืชที่ถูกไฟเผาแล้ว เพื่อไม่ให้งอกขึ้นอีก ฉันใด อาตมันที่ความทุกข์ทั้งหลายถูกเผาด้วยญาณ ย่อมไม่เกิดใหม่อีก ฉันนั้น