మహాభారతం · అధ్యాయం 12.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.213.1
चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
अव्यक्तप्रभवान्याहुरव्यक्तनिधनानि च।
अव्यक्तलक्षणं विद्यादव्यक्तात्मात्मकं मनः ॥ १२.२१३.१ ॥
నాలుగు రకాల ప్రాణులు ఉన్నాయి; స్థావరాలు, చరాలు. అవి అవ్యక్తం నుండి పుట్టి అవ్యక్తంలో లయమవుతాయని చెబుతారు. అవ్యక్తం యొక్క లక్షణాన్ని తెలుసుకోవాలి; మనస్సు అవ్యక్తం నుండి పుట్టి ఆత్మస్వరూపమైనది.
12.213.2
यथाऽश्वत्थकणीकायामन्तर्भूतो महाद्रुमः ।
निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तमव्यक्तात्संभवस्तथा ॥ १२.२१३.२ ॥
రావి చెట్టు విత్తనంలో దాగి ఉన్న మహావృక్షం పూర్తిగా వ్యక్తమై కనిపించినట్లే, అవ్యక్తం నుండి ఉత్పత్తి కూడా అలాగే ఉంటుంది.
12.213.3
आत्मानमनुसंयाति बुद्धिरव्यक्तजा तथा ।
तामन्वेति मनो यद्वल्लोहवर्मणि सन्निधौ ॥ १२.२१३.३ ॥
అవ్యక్తం నుండి జన్మించిన బుద్ధి ఆత్మను అనుసరిస్తుంది; అలాగే ఇనుప కవచం సమీపంలో ఉన్నట్లు మనస్సు దానిని అనుసరిస్తుంది.
12.213.4
अभिद्रवत्ययस्कान्तमयोनिश्चेतनं यथा ।
स्वभावहेतुजा भावा यद्वदन्यदपीदृशम् ॥ १२.२१३.४ ॥
ప్రకృతి హేతువు నుండి పుట్టని అచేతనమైన ఇనుము అయస్కాంతం వైపు పరుగెత్తినట్లే, స్వభావ హేతువు నుండి పుట్టిన భావాలూ, ఇలాంటివి ఇతరమూ కదులుతాయి.
12.213.5
तद्वदव्यक्तजा भावाः कर्तुः कारणलक्षणाः ।
अचेतनाश्चेतयितुः कारणादभिसंगताः ॥ १२.२१३.५ ॥
అలాగే అవ్యక్తం నుండి జన్మించిన భావాలు, కర్త యొక్క కారణ లక్షణం కలిగినవై, అచేతనమైనప్పటికీ చైతన్యవంతుని కారణంగా కలుస్తాయి.
12.213.6
न भूर्न खं द्यौर्भूतानि नर्षयो न सुरासुराः ।
नान्यदासीदृते जीवमासेदुर्न तु संहतिम् ॥ १२.२१३.६ ॥
భూమి లేదు, ఆకాశం లేదు, ద్యులోకం లేదు, ప్రాణులు లేవు, ఋషులు లేరు, సురులు అసురులు లేరు; జీవుడు లేకుండా మరేదీ లేదు, అవి సంహతిని పొందలేదు.
12.213.7
सर्वं नित्यं सर्वगतं मनोहेतुत्वलक्षणम् ।
अज्ञानकर्म निर्दिष्टमेतत्कारणलक्षणम् ॥ १२.२१३.७ ॥
సర్వం నిత్యం, సర్వగతం, మనస్సుకు హేతువైన లక్షణం కలది. అజ్ఞానంతో చేసిన కర్మ దీనిని కారణ లక్షణంగా నిర్దేశించింది.
12.213.8
तत्कारणेन संयुक्तं कार्यसंग्रहकारकम् ।
येनैतद्वर्तते चक्रमनादिनिधनं महत् ॥ १२.२१३.८ ॥
ఆ కారణంతో కూడినది, కార్యాలను సమకూర్చి సృష్టించేది; దీని ద్వారా ఈ ఆదిఅంతం లేని మహాచక్రం తిరుగుతోంది.
12.213.9
येन स्वभावसद्भावं हेतुभूता सकारणा ।
एवं प्राकृतविस्तारो ह्याश्रित्य पुरुषं परम् ॥ १२.२१३.९ ॥
దేని ద్వారా స్వభావం యొక్క సత్త్వం ఉందో, హేతువుగా మరియు కారణంతో కూడినదో; ఈ విధంగా ప్రకృతి విస్తారం నిజానికి పరమ పురుషుని ఆశ్రయించి జరుగుతుంది.
12.213.10
अव्यक्तनाभं व्यक्तारं विकारपरिमण्डलम् ।
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं चक्रं स्निग्धाक्षं वर्तते ध्रुवम् ॥ १२.२१३.१० ॥
అవ్యక్తం దీని నాభి, వ్యక్తాన్ని వెలువరించేది, వికారాలతో చుట్టబడింది; క్షేత్రజ్ఞునిచే అధిష్ఠితమైన ఈ చక్రం నునుపైన ఇరుసుతో స్థిరంగా తిరుగుతుంది.
12.213.11
स्निग्धत्वात्तिलवत्सर्वं चक्रेऽस्मिन्पीड्यते जगत् ।
तिलपीडैरिवाक्रम्य भोगैरज्ञानसंभवैः ॥ १२.२१३.११ ॥
స్నిగ్ధత వలన, ఈ చక్రంలో నువ్వుల వలె సర్వ జగత్తు పిండబడుతోంది; తిలపీడనంలా అజ్ఞానం వల్ల కలిగిన భోగాలచే ఆక్రమించబడి.
12.213.12
प्राणेनायं हि शान्ते तु विरोधात्प्रतिपालनम् ।
देहस्येषून्य आस्ते यः शुद्धोऽचिन्त्यः सनातनः ॥ १२.२१३.१२ ॥
ఇది నిజానికి ప్రాణం ద్వారానే; కానీ శాంతమైనప్పుడు వైరుధ్యం వల్ల దేహ పోషణ జరుగుతుంది. శుద్ధుడు, అచింత్యుడు, సనాతనుడు ఎవరో, అతడు దేహంలో అధిష్ఠాత లేకుండా నిలిచి ఉన్నాడు.
12.213.13
भ्रामयन्नेषतो याति कालचक्रसमन्वितः ।
भूतानि मोहयन्नित्यं चक्रस्य च रयं गतः ॥ १२.२१३.१३ ॥
కాలచక్రంతో కూడినవాడై, క్షణంలో తిప్పుతూ పోతున్నాడు; భూతాలను నిత్యం మోహింపజేస్తూ, చక్రపు వేగాన్ని పొందినవాడై.
12.213.14
स्नेहद्रव्यसमायोगे क्षेत्रपाचं न वस्तुषु ।
तिलवत्पीडिते चक्रे ह्याधियन्त्रनिपीडिते।
बहिश्चाधिष्ठिते यद्वज्ज्ञानिनां कर्मसंभवम् ॥ १२.२१३.१४ ॥
నూనె వంటి పదార్థాల కలయికలో, నువ్వుల వలె చక్రంలో పిండబడినప్పుడు, వస్తువులలో పంట మొలవదు; అలాగే మానసిక యంత్రంతో బాధింపబడి, బయట నుండి అధిష్ఠితమై జ్ఞానుల కర్మ పుడుతుంది.
12.213.15
कर्म तत्कुरुते तर्षादहंकारपरिग्रहम् ।
कार्यकारणसंयोगे स हेतुरुपपादितः ॥ १२.२१३.१५ ॥
ఆ కర్మను తృష్ణతో, అహంకారాన్ని స్వీకరించి చేస్తాడు; కార్యకారణాల సంయోగంలో అదే హేతువుగా నిరూపించబడింది.
12.213.16
यथाऽऽकर्ण्य च तच्छिष्यस्तत्वज्ञानमनुत्तमम् ।
नात्येति कारणं कार्यं न कार्यं कारणं तथा।
कार्याण्यमूनि करणे कालो भवति हेतुमान् ॥ १२.२१३.१६ ॥
ఆ ఉత్తమ తత్త్వజ్ఞానాన్ని విన్న శిష్యుడు, కారణం కార్యాన్ని అతిక్రమించదు, కార్యం కారణం కాదు; అలాగే ఇవన్నీ కరణంలో ఉన్నాయి; కాలమే హేతుమంతమవుతుంది.
12.213.17
हेतुयुक्ताः प्रकृतयो विकाराश्च परस्परम् ।
अन्योन्यमभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिताः सदा ॥ १२.२१३.१७ ॥
హేతువులతో కూడిన ప్రకృతులు, వికారాలు పరస్పరం ఒకదాని వైపు ప్రవర్తిస్తాయి; అవి ఎల్లప్పుడూ పురుషునిచే అధిష్ఠితమై ఉంటాయి.
12.213.18
सत्वरजस्तामसैर्भावैश्च्युतो हेतुबलान्वितः ।
क्षेत्रज्ञमेवानयाति पांसुर्वातेरितो यथा ॥ १२.२१३.१८ ॥
సత్త్వ, రజస్, తమస్ భావాల నుండి తప్పిపోయి, హేతుబలంతో కూడినవాడై, అతడు క్షేత్రజ్ఞుని వద్దకే చేరుతాడు; గాలిచే నడపబడిన ధూళి వలె.
12.213.19
न च तैः स्पृश्यते भावैर्न ते तेन महात्मना ।
सरजस्कोऽरजस्कश्च स वै वायुर्भवेद्यथा ॥ १२.२१३.१९ ॥
అతడు ఆ భావాలచే స్పృశింపబడడు; ఆ మహాత్ముడిచే కూడా స్పృశింపబడడు. రజస్సుతో ఉన్నా రజస్సు లేకున్నా ఆ వాయువు వాయువే.
12.213.20
तथैतदन्तरं विद्यात्सत्वक्षेत्रज्ञयोर्बुधः ।
अभ्यासात्स तथा युक्तो न गच्छेत्प्रकृतिं पुनः ॥ १२.२१३.२० ॥
బుద్ధిమంతుడు సత్త్వానికి, క్షేత్రజ్ఞుడికి మధ్య ఉన్న భేదాన్ని ఈ విధంగానే తెలుసుకోవాలి; అభ్యాసంతో అలా యుక్తుడైనవాడు మళ్ళీ ప్రకృతిని పొందడు.
12.213.21
संदेहमेतमुत्पन्नमच्छिनद्भगवानृषिः ।
तथा वार्तां समीक्षेत कृतलक्षणसंविदम् ॥ १२.२१३.२१ ॥
పుట్టిన ఈ సందేహాన్ని భగవంతుడైన ఋషి ఛేదించాడు. అలాగే, లక్షణాలను, జ్ఞానాన్ని కలిగిన ఆ వార్తను పరిశీలించాలి.
12.213.22
बीजान्यग्न्युपदग्धानि नरो हन्ति यथा पुनः ।
ज्ञानदग्धैस्तथा क्लेशैर्नात्मा संपद्यते पुनः ॥ १२.२१३.२२ ॥
అగ్నిచే కాలిన విత్తనాలను మనిషి మళ్ళీ మొలవకుండా చేసినట్లే, జ్ఞానాగ్నిచే కాలిన క్లేశాలతో ఆత్మ మళ్ళీ జన్మించదు.