ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.215.1
रजसा साध्यते मोहस्तमश्च भरतर्षभ ।
क्रोधलोभौ भयं दर्प एतेषां सादनाच्छुचिः ॥ १२.२१५.१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଜୋଗୁଣରୁ ମୋହ ଜନ୍ମେ ଏବଂ ତମୋଗୁଣରୁ ମଧ୍ୟ। କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଭୟ, ଦର୍ପ ଦମନ ହେଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ।
12.215.2
परमं परमात्मानं देवमक्षयमव्ययम् ।
विष्णुमव्यक्तसंस्थानं विदुस्तं देवसत्तमम् ॥ १२.२१५.२ ॥
ପରମ, ପରମାତ୍ମା, ଅକ୍ଷୟ, ଅବ୍ୟୟ ଦେବତା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
12.215.3
तस्य मायापिनद्धाङ्गा ज्ञान भ्रष्टा निराशिषः ।
मानवा ज्ञानसंमोहात्ततः कामं प्रयान्ति वै ॥ १२.२१५.३ ॥
ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ଅଙ୍ଗ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା, ଜ୍ଞାନଭ୍ରଷ୍ଟ, ଆଶାହୀନ ମାନବମାନେ ଜ୍ଞାନମୋହରୁ କାମନା ଆଡ଼କୁ ଯାଆନ୍ତି।
12.215.4
कामात्क्रोधमवाप्याथ लोभमोहौ च मानवाः ।
मानदर्पावहंकारमहंकारात्ततः क्रियाः ॥ १२.२१५.४ ॥
କାମରୁ ମାନବ କ୍ରୋଧ ପାଏ, ତା'ପରେ ଲୋଭ ଓ ମୋହ; ମାନ, ଦର୍ପ ଓ ଅହଂକାର। ଅହଂକାରରୁ ପରେ କ୍ରିୟା ଜନ୍ମେ।
12.215.5
क्रियाभिः स्नेहसंबन्धः स्नेहाच्छोकमनन्तरम् ।
अथ दुःखसमारम्भा जराजन्मकृतक्षणाः ॥ १२.२१५.५ ॥
କର୍ମରୁ ସ୍ନେହବନ୍ଧନ ହୁଏ; ସ୍ନେହରୁ ପରେ ଶୋକ। ତା'ପରେ ଦୁଃଖର ଆରମ୍ଭ; ଜରା ଓ ଜନ୍ମ ତାହାର ଅବସର ସୃଷ୍ଟି କରେ।
12.215.6
जन्मतो गर्भवासं तु शुक्रशोणितसंभवम् ।
पुरीषमूत्रविक्लेदं शोणितप्रभवाविलम् ॥ १२.२१५.६ ॥
ଜନ୍ମ ପୂର୍ବରୁ ଗର୍ଭବାସ; ତାହା ଶୁକ୍ର-ଶୋଣିତରୁ ଜାତ, ମଳମୂତ୍ରରେ ଆର୍ଦ୍ର ଓ ରକ୍ତରୁ ମଳିନ।
12.215.7
तृष्णाभिभूतस्तैर्वद्धस्तानेवाभिपरिप्लवन् ।
तथा नरकगर्तस्थस्तृष्णारज्जुभिराचितः।
पुण्यपापप्रणुन्नाङ्गो जायते स यथा कृमिः ॥ १२.२१५.७ ॥
ତୃଷ୍ଣାରେ ଅଭିଭୂତ ସେ, ସେହି ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ଇତସ୍ତତଃ ଘୂରେ। ନରକ-ଗର୍ତ୍ତରେ ପଡ଼ି, ତୃଷ୍ଣା-ରଜ୍ଜୁରେ ଦୃଢ଼ ବାନ୍ଧି, ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ସେ କୀଟ ପରି ଜନ୍ମେ।
12.215.8
मशकैर्मत्कुणैर्दष्टस्तथा चित्रवधार्दितः ।
नानाव्याधिभिराकीर्णः कथंचिद्यौवनं गतः ॥ १२.२१५.८ ॥
ମଶା ଓ ଖଟମଲରେ ଦଂଶିତ, ନାନା ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ, ନାନା ରୋଗରେ ଘେରା ସେ କୌଣସିମତେ ଯୌବନ ପାଏ।
12.215.9
कूर्मोत्सृजति भूयश्च रज्जुः स्वस्वमुखेप्सया ।
योषितं नरकं गृह्य जन्मकर्मवशानुगः ॥ १२.२१५.९ ॥
କଇଁଛ ପୁଣି ଛାଡ଼େ, ଓ ଦଉଡ଼ିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ମୁଖ ଇଚ୍ଛାରେ ଛାଡ଼େ। ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନରକ ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରେ, ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ବଶରେ ଅନୁସରଣ କରେ।
12.215.10
पुरक्षेत्रनिमित्तं यद्दुःखं वक्तुं न शक्यते ।
कस्तत्र निन्दकश्चैव नरके पच्यते भृशम् ॥ १२.२१५.१० ॥
ନଗର ଓ କ୍ଷେତ୍ର ହେତୁ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ, ତାହା କହିହେବ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ନିନ୍ଦକ ମଧ୍ୟ ନରକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପକାଯାଏ।
12.215.11
वार्धक्यमनुलङ्घेत तत्र कर्मारभेत्पुनः ।
भगवान्संस्तुतः पश्चात्किं प्रवक्ष्यामि ते भृशम् ॥ १२.२१५.११ ॥
ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ପୁନଃ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପରେ, ତୁମକୁ ଆଉ କ'ଣ ଅଧିକ କହିବି?
12.215.12
संसारतन्त्रवाहिन्यस्तत्र बुद्ध्येत योषितः ।
प्रकृत्याः क्षेत्रभूतास्ता नराः क्षेत्रज्ञलक्षणाः।
तस्मादेवाविशेषेण नरोऽतीयाद्विशेषतः ॥ १२.२१५.१२ ॥
ସେଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଂସାରତନ୍ତ୍ର ବହନକାରିଣୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ପ୍ରକୃତି ଓ କ୍ଷେତ୍ରରୂପା, ଓ ପୁରୁଷମାନେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ ମଣିଷ ଅବିଶେଷରେ, ବିଶେଷତଃ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ।
12.215.13
कृत्या ह्येता घोररूपा मोहयन्त्यविचक्षणान् ।
रजस्यन्तर्हिता मूर्तिरिन्द्रियाणां सनातनी ॥ १२.२१५.१३ ॥
ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ବିଶିଷ୍ଟ କୃତ୍ୟାମାନେ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରନ୍ତି। ରଜୋଗୁଣରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସନାତନ ରୂପ ଏହା।
12.215.14
तस्मात्तर्षात्मकाद्रागाद्बीजाज्जायन्ति जन्तवः ।
स्वदेहजानस्वसंज्ञान्यद्वदङ्गात्कृमींस्त्यजेत्।
स्वसंज्ञानस्वकांस्तद्वत्सुतसंज्ञान्कृमींस्त्यजेत् ॥ १२.२१५.१४ ॥
ତେଣୁ ତୃଷ୍ଣାମୟ ରାଗର ବୀଜରୁ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ନିଜ ଦେହରୁ ଜାତ, ନିଜର ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ମନେ ହେଉଥିବା କୀଟମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ଅଙ୍ଗରୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେହିପରି ନିଜର ଓ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା କୀଟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
12.215.15
शुक्रतो रसतश्चैव देहाज्जायन्ति जन्तवः ।
स्वभावात्कर्मयोगाद्वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान् ॥ १२.२१५.१५ ॥
ଶୁକ୍ରରୁ, ରସରୁ ଓ ଦେହରୁ ଜୀବମାନେ ଜନ୍ମନ୍ତି। ସ୍ୱଭାବ କିମ୍ବା କର୍ମଯୋଗରୁ ଜାତ ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଉପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.215.16
रजस्तमसि पर्यस्तं सत्वं च रजसि स्थितम् ।
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं बुद्ध्यंहंकारलक्षणम् ॥ १२.२१५.१६ ॥
ରଜ ଓ ତମରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ରଜରେ ସ୍ଥିତ ସତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନର ଆଧାର। ଅଜ୍ଞାନ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ।
12.215.17
तद्बीजं देहिनामाद्दुस्तद्बीजं जीवसंज्ञितम् ।
कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तनम् ॥ १२.२१५.१७ ॥
ତାହା ଦେହଧାରୀଙ୍କ ବୀଜ। ସେହି ବୀଜ ଜୀବ ନାମରେ ଅଭିହିତ। କର୍ମ ଓ କାଳ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସଂସାରର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟେ।
12.215.18
रमत्ययं यथा स्वप्ने मनसा देहवानिव ।
कर्मगर्भैर्गुणैर्देही गर्भे तदुपलभ्यते ॥ १२.२१५.१८ ॥
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେହଧାରୀ ପରି ଏ ରମଣ କରେ। ସେହିପରି କର୍ମଗର୍ଭ ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଦେହଧାରୀ ଗର୍ଭରେ ସେହିପରି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ।
12.215.19
कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद्यदिन्द्रियम् ।
जायते तदहंकाराद्रागयुक्तेन चेतसा ॥ १२.२१५.१९ ॥
ବୀଜରୂପ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରେରିତ ହୁଏ, ତାହା ଅହଂକାର ଓ ରାଗଯୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରୁ ଜନ୍ମେ।
12.215.20
शब्दरागाच्छ्रोत्रमस्य जायते भावितात्मनः ।
रूपरागात्तथा चक्षुर्घ्राणं गन्धजिघृक्षया ॥ १२.२१५.२० ॥
ଶବ୍ଦର ରାଗରୁ ଭାବିତାତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରୋତ୍ର ଜନ୍ମେ; ସେହିପରି ରୂପରାଗରୁ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଗ୍ରହଣ ଇଚ୍ଛାରୁ ଘ୍ରାଣ ଜନ୍ମେ।
12.215.21
संस्पर्शेभ्यस्तथा वायुः प्राणापानव्यपाश्रयः ।
व्यानोदानौ समानश्च पञ्चधा देहयापनम् ॥ १२.२१५.२१ ॥
ସ୍ପର୍ଶରୁ ସେହିପରି ବାୟୁ ଜନ୍ମେ, ଯାହା ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; ବ୍ୟାନ, ଉଦାନ ଓ ସମାନ ମଧ୍ୟ—ଏହିପରି ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରେ ଦେହ ଧାରଣ ହୁଏ।
12.215.22
संजातैर्जायते गात्रैः कर्मजैर्ब्रह्मणा वृतः ।
दुःखाद्यन्तैर्दुःखमध्यैर्नरः शारीरमानसैः ॥ १२.२१५.२२ ॥
କର୍ମଜାତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମେ; ଆଦି ଓ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖ, ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ—ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ।
12.215.23
दुःखं विद्यादुपादानादभिमानाच्च वर्धते ।
त्यागात्तेभ्यो निरोधः स्यान्निरोधज्ञो विमुच्यते ॥ १२.२१५.२३ ॥
ଦୁଃଖ ଉପାଦାନ (ଆସକ୍ତି)ରୁ ହୁଏ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଅଭିମାନରୁ ତାହା ବଢ଼େ। ସେଗୁଡ଼ିକର ତ୍ୟାଗରୁ ନିରୋଧ ହୁଏ; ନିରୋଧକୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
12.215.24
इन्द्रियाणां रजस्येव प्रलयप्रभवावुभौ ।
परीक्ष्य संचरेद्विद्वान्यथावच्छास्त्रचक्षुषा ॥ १२.२१५.२४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଲୟ—ଦୁଇଟିକୁ ଯେପରି ରଜ (ଧୂଳି)ରେ ଦେଖି, ଶାସ୍ତ୍ରରୂପୀ ଚକ୍ଷୁରେ ଠିକ୍ ପରୀକ୍ଷା କରି ବିଦ୍ୱାନ ଯଥାବତ୍ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.215.25
ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान्नोपसर्पन्त्यतर्षुलम् ।
ज्ञानैश्च करणैर्देही न देहं पुननर्हति ॥ १२.२१५.२५ ॥
ତୃଷ୍ଣାହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଖକୁ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ନିକଟକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନ ଓ କରଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦେହୀ ପୁନର୍ବାର ଦେହ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।