มหาภารตะ · อัธยายะ 12.215
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.215.1
रजसा साध्यते मोहस्तमश्च भरतर्षभ ।
क्रोधलोभौ भयं दर्प एतेषां सादनाच्छुचिः ॥ १२.२१५.१ ॥
ภรตรรษภะ โมหะย่อมเกิดจากราชัสและตมัส ความบริสุทธิ์ย่อมได้มาจากการข่มโกรธ โลภ ภัย และมานะ
12.215.2
परमं परमात्मानं देवमक्षयमव्ययम् ।
विष्णुमव्यक्तसंस्थानं विदुस्तं देवसत्तमम् ॥ १२.२१५.२ ॥
ผู้รู้ย่อมรู้จักพระองค์ว่าเป็นปรมาตมันสูงสุด เป็นเทพผู้ไม่เสื่อมสลายและไม่แปรเปลี่ยน คือพระวิษณุผู้มีรูปอันไม่ปรากฏ เป็นเทพผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่เทพ
12.215.3
तस्य मायापिनद्धाङ्गा ज्ञान भ्रष्टा निराशिषः ।
मानवा ज्ञानसंमोहात्ततः कामं प्रयान्ति वै ॥ १२.२१५.३ ॥
มนุษย์ผู้มีอวัยวะถูกมายาของพระองค์ผูกมัด ตกจากความรู้และปราศจากความหวัง ย่อมไปสู่กามตัณหาด้วยความหลงในความรู้
12.215.4
कामात्क्रोधमवाप्याथ लोभमोहौ च मानवाः ।
मानदर्पावहंकारमहंकारात्ततः क्रियाः ॥ १२.२१५.४ ॥
จากกาม มนุษย์ย่อมได้โทสะ แล้วโลภและโมหะ มานะ ทรรปะ และอหังการ และจากอหังการนั้นจึงเกิดการกระทำ
12.215.5
क्रियाभिः स्नेहसंबन्धः स्नेहाच्छोकमनन्तरम् ।
अथ दुःखसमारम्भा जराजन्मकृतक्षणाः ॥ १२.२१५.५ ॥
จากการกระทำเกิดสายสัมพันธ์แห่งความรัก จากความรักต่อมาคือความโศก แล้วการเริ่มต้นของทุกข์ซึ่งมีชราและการเกิดเป็นเหตุ
12.215.6
जन्मतो गर्भवासं तु शुक्रशोणितसंभवम् ।
पुरीषमूत्रविक्लेदं शोणितप्रभवाविलम् ॥ १२.२१५.६ ॥
จากการเกิดนั้นมีการอยู่ในครรภ์ เกิดจากน้ำอสุจิและโลหิต เปียกชุ่มด้วยอุจจาระและปัสสาวะ ขุ่นมัว มีโลหิตเป็นต้นกำเนิด
12.215.7
तृष्णाभिभूतस्तैर्वद्धस्तानेवाभिपरिप्लवन् ।
तथा नरकगर्तस्थस्तृष्णारज्जुभिराचितः।
पुण्यपापप्रणुन्नाङ्गो जायते स यथा कृमिः ॥ १२.२१५.७ ॥
ถูกตัณหาครอบงำ ถูกพันธนาการด้วยสิ่งเหล่านั้น จึงท่องเที่ยวอยู่ทั่วไป อยู่ในหลุมนรก ถูกผูกด้วยเชือกคือตัณหา อวัยวะถูกบุญและบาปผลักดัน เขาจึงเกิดเป็นหนอนตัวหนึ่ง
12.215.8
मशकैर्मत्कुणैर्दष्टस्तथा चित्रवधार्दितः ।
नानाव्याधिभिराकीर्णः कथंचिद्यौवनं गतः ॥ १२.२१५.८ ॥
ถูกยุงและเพลี้ยกัด ถูกทรมานด้วยการทำร้ายหลายรูปแบบ เต็มไปด้วยโรคต่าง ๆ มากมาย ในที่สุดก็ถึงวัยหนุ่ม
12.215.9
कूर्मोत्सृजति भूयश्च रज्जुः स्वस्वमुखेप्सया ।
योषितं नरकं गृह्य जन्मकर्मवशानुगः ॥ १२.२१५.९ ॥
เต่าปล่อยไปอีก และเชือกก็เช่นกัน ต่างปรารถนาจะให้ปากของตนได้ อสัตว์ยึดหญิงไว้เหมือนนรก ติดตามไป อยู่ใต้อำนาจของการเกิดและกรรม
12.215.10
पुरक्षेत्रनिमित्तं यद्दुःखं वक्तुं न शक्यते ।
कस्तत्र निन्दकश्चैव नरके पच्यते भृशम् ॥ १२.२१५.१० ॥
ความทุกข์ที่เกิดจากเมืองและนาไร่ไม่อาจกล่าวได้ ที่นั่นแม้ผู้ใส่ร้ายก็ถูกต้มอย่างหนักในนรก
12.215.11
वार्धक्यमनुलङ्घेत तत्र कर्मारभेत्पुनः ।
भगवान्संस्तुतः पश्चात्किं प्रवक्ष्यामि ते भृशम् ॥ १२.२१५.११ ॥
ควรก้าวข้ามความแก่ แล้วเริ่มการกระทำอีกที เมื่อสรรเสริญพระผู้เป็นเจ้าแล้ว ข้าพเจ้าจะกล่าวอะไรให้ท่านอีกมากเล่า
12.215.12
संसारतन्त्रवाहिन्यस्तत्र बुद्ध्येत योषितः ।
प्रकृत्याः क्षेत्रभूतास्ता नराः क्षेत्रज्ञलक्षणाः।
तस्मादेवाविशेषेण नरोऽतीयाद्विशेषतः ॥ १२.२१५.१२ ॥
ที่นั่นควรรู้ว่าสตรีคือผู้นำพาเครือข่ายแห่งสังสารวัฏ เป็นธรรมชาติและเป็นเขตแห่งการเกิด ส่วนบุรุษมีลักษณะเป็นผู้รู้เขตนั้น ดังนั้นบุรุษควรก้าวล่วงสตรีโดยไม่แบ่งแยก และยิ่งกว่านั้นโดยเฉพาะ
12.215.13
कृत्या ह्येता घोररूपा मोहयन्त्यविचक्षणान् ।
रजस्यन्तर्हिता मूर्तिरिन्द्रियाणां सनातनी ॥ १२.२१५.१३ ॥
แท้จริง กฤตยาเหล่านี้มีรูปร้ายกาจ ย่อมทำให้ผู้ไม่ฉลาดหลงผิด รูปอันเป็นนิรันดร์ของอินทรีย์ที่ซ่อนอยู่ในราชัสก็คือสิ่งนี้
12.215.14
तस्मात्तर्षात्मकाद्रागाद्बीजाज्जायन्ति जन्तवः ।
स्वदेहजानस्वसंज्ञान्यद्वदङ्गात्कृमींस्त्यजेत्।
स्वसंज्ञानस्वकांस्तद्वत्सुतसंज्ञान्कृमींस्त्यजेत् ॥ १२.२१५.१४ ॥
เพราะเหตุนั้น สัตว์ทั้งหลายย่อมเกิดจากเมล็ดพันธุ์แห่งความยึดติดซึ่งมีตัณหาเป็นสภาพ เหมือนคนตัดหนอนที่เกิดจากร่างกายของตนออกจากอวัยวะ ซึ่งไม่ถือว่าเป็นของตน ฉันใด ก็ควรตัดหนอนที่ถือว่าเป็นญาติของตน คือที่เรียกว่าบุตร ฉันนั้น
12.215.15
शुक्रतो रसतश्चैव देहाज्जायन्ति जन्तवः ।
स्वभावात्कर्मयोगाद्वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान् ॥ १२.२१५.१५ ॥
สัตว์ทั้งหลายย่อมเกิดจากน้ำอสุจิ จากน้ำเลือดน้ำเนื้อ และจากร่างกายนั่นเอง ผู้มีปัญญาควรไม่ใส่ใจสัตว์เหล่านั้น ไม่ว่าจะเกิดจากธรรมชาติหรือจากการเชื่อมโยงแห่งกรรม
12.215.16
रजस्तमसि पर्यस्तं सत्वं च रजसि स्थितम् ।
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं बुद्ध्यंहंकारलक्षणम् ॥ १२.२१५.१६ ॥
สัตตวะ ที่ถูกราชัสและตมัสครอบ และตั้งอยู่ในราชัส เป็นที่ตั้งของความรู้ อัชญานะมีลักษณะเป็นพุทธิและอหังการ
12.215.17
तद्बीजं देहिनामाद्दुस्तद्बीजं जीवसंज्ञितम् ।
कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तनम् ॥ १२.२१५.१७ ॥
นั่นคือเมล็ดพันธุ์ของผู้มีร่าง และเมล็ดพันธุ์นั้นถูกเรียกว่าชีวะ เมื่อประกอบด้วยกรรมและกาลเวลา ก็ก่อให้เกิดการหมุนเวียนแห่งสังสารวัฏ
12.215.18
रमत्ययं यथा स्वप्ने मनसा देहवानिव ।
कर्मगर्भैर्गुणैर्देही गर्भे तदुपलभ्यते ॥ १२.२१५.१८ ॥
ดังที่ผู้นี้ยินดีในความฝันด้วยใจ ราวกับมีร่างกาย ฉันใด ผู้มีร่างซึ่งมีกรรมอยู่ในครรภ์ด้วยคุณทั้งหลายก็ถูกรับรู้ในครรภ์ด้วยวิธีเดียวกันฉันนั้น
12.215.19
कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद्यदिन्द्रियम् ।
जायते तदहंकाराद्रागयुक्तेन चेतसा ॥ १२.२१५.१९ ॥
ถูกกรรมซึ่งเป็นเหมือนเมล็ดพันธุ์ผลักดัน อินทรีย์ใดก็ตามย่อมเกิดขึ้น อินทรีย์นั้นเกิดจากอหังการ และจากจิตที่ประกอบด้วยความยึดติด
12.215.20
शब्दरागाच्छ्रोत्रमस्य जायते भावितात्मनः ।
रूपरागात्तथा चक्षुर्घ्राणं गन्धजिघृक्षया ॥ १२.२१५.२० ॥
จากความยึดติดในเสียง โสตประสาทของผู้ที่ฝึกตนแล้วจึงเกิดขึ้น ในทำนองเดียวกัน จากความยึดติดในรูป จักษุก็เกิดขึ้น และจากความปรารถนาจะรับกลิ่น ฆานประสาทก็เกิดขึ้น
12.215.21
संस्पर्शेभ्यस्तथा वायुः प्राणापानव्यपाश्रयः ।
व्यानोदानौ समानश्च पञ्चधा देहयापनम् ॥ १२.२१५.२१ ॥
ลมก็เกิดจากการสัมผัสเช่นกัน อาศัยปราณะและอปานะ ด้วยวยานะ อุทานะ และสมานะ ร่างกายจึงดำรงอยู่ได้ด้วยห้าวิธี
12.215.22
संजातैर्जायते गात्रैः कर्मजैर्ब्रह्मणा वृतः ।
दुःखाद्यन्तैर्दुःखमध्यैर्नरः शारीरमानसैः ॥ १२.२१५.२२ ॥
มนุษย์เกิดมาด้วยอวัยวะที่เกิดจากการกระทำ มีพรหมันห่อหุ้มอยู่ ทุกข์ทั้งในตอนต้นและตอนปลาย ทุกข์ในท่ามกลาง ทั้งทางกายและทางใจ
12.215.23
दुःखं विद्यादुपादानादभिमानाच्च वर्धते ।
त्यागात्तेभ्यो निरोधः स्यान्निरोधज्ञो विमुच्यते ॥ १२.२१५.२३ ॥
ควรรู้ว่าทุกข์เกิดจากการยึดมั่น และเพิ่มพูนขึ้นด้วยความถือตน เมื่อละสิ่งเหล่านั้นได้ ความดับทุกข์ก็เกิดขึ้น ผู้รู้ความดับทุกข์ย่อมหลุดพ้น
12.215.24
इन्द्रियाणां रजस्येव प्रलयप्रभवावुभौ ।
परीक्ष्य संचरेद्विद्वान्यथावच्छास्त्रचक्षुषा ॥ १२.२१५.२४ ॥
เห็นทั้งต้นกำเนิดและการดับไปของอินทรียท์ั้งหลายเหมือนดุจอยู่ในธุลี ผู้มีปัญญาควรพิจารณาให้ถูกต้องด้วยดวงตาคือคัมภีร์ แล้วดำเนินชีวิตตามนั้น
12.215.25
ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान्नोपसर्पन्त्यतर्षुलम् ।
ज्ञानैश्च करणैर्देही न देहं पुननर्हति ॥ १२.२१५.२५ ॥
อินทรีย์แห่งความรู้ย่อมไม่เข้าหาอารมณ์ของอินทรีย์ในผู้ที่ปราศจากความกระหาย ผู้มีกายที่มีความรู้และเครื่องมือ ย่อมไม่ต้องรับกายอีกต่อไป