మహాభారతం · అధ్యాయం 12.216
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.216.1
अत्रोपायं प्रवक्ष्यामि यथावच्छास्त्रचक्षुषा ।
तत्त्वज्ञानाच्चरन्राजन्प्राप्नुयात्परमां गतिम् ॥ १२.२१६.१ ॥
ఇక్కడ శాస్త్రమనే నేత్రంతో యథావత్తుగా ఒక ఉపాయాన్ని చెబుతాను. ఓ రాజా, తత్త్వజ్ఞానంతో ప్రవర్తించువాడు పరమ గతిని పొందుతాడు.
12.216.2
सर्वेषामेव भूतानां पुरुषः श्रेष्ठ उच्यते ।
पुरुषेभ्यो द्विजानाहुर्द्विजेभ्यो मन्त्रदर्शिनः ॥ १२.२१६.२ ॥
సర్వ ప్రాణులలో పురుషుడు శ్రేష్ఠుడు అని చెప్పబడుతున్నాడు. పురుషులలో ద్విజులను, ద్విజులలో మంత్రదర్శులను శ్రేష్ఠులుగా అంటారు.
12.216.3
सर्वभूतात्मभूतास्ते सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः ।
ब्राह्मणा वेदशास्त्रज्ञास्तत्त्वार्थगतनिश्चयाः ॥ १२.२१६.३ ॥
వారు సర్వ ప్రాణుల ఆత్మస్వరూపులు, సర్వజ్ఞులు, సర్వదర్శులు. వేద శాస్త్రాలను తెలిసిన బ్రాహ్మణులు; తత్త్వార్థంలో స్థిర నిశ్చయం కలవారు.
12.216.4
नेत्रहीनो यथा ह्येकः कृच्छ्राणि लभतेऽध्वनि ।
ज्ञानहीनस्तथा लोके तस्माज्ज्ञानविदोऽधिकाः ॥ १२.२१६.४ ॥
కళ్లు లేనివాడు దారిలో కష్టాలు పొందినట్లు, లోకంలో జ్ఞానహీనుడు కూడా అలాగే. కాబట్టి జ్ఞానవేత్తలు అధికులు.
12.216.5
तांस्तानुपासते धर्मान्धर्मकामा यथागमम् ।
न त्वेषामर्थसामान्यमन्तरेण गुणानिमान् ॥ १२.२१६.५ ॥
ధర్మాన్ని కోరువారు ఆగమానుసారం ఆ ఆ ధర్మాలను ఉపాసిస్తారు; కానీ వీటి సామాన్యార్థం లేకుండా ఈ గుణాలను (పొందరు).
12.216.6
वाग्देहमनसां शौचं क्षमा सत्यं धृतिः स्मृतिः ।
सर्वधर्मेषु धर्मज्ञा ज्ञापयन्ति गुणाञ्छुभान् ॥ १२.२१६.६ ॥
వాక్కు, దేహం, మనస్సుల శుచి, క్షమ, సత్యం, ధృతి, స్మృతి — అన్ని ధర్మాలలో ధర్మజ్ఞులు ఈ శుభ గుణాలను తెలియజేస్తారు.
12.216.7
यदिदं ब्रह्मणो रूपं ब्रह्मंचर्यमिति स्मृतम् ।
परं तत्सर्वधर्मेभ्यस्तेन यान्ति परां गतिम् ॥ १२.२१६.७ ॥
ఈ బ్రహ్మచర్యం బ్రహ్మ స్వరూపమని చెప్పబడింది. ఇది అన్ని ధర్మాలకంటే శ్రేష్ఠమైనది; దీని ద్వారా వారు పరమ గతిని పొందుతారు.
12.216.8
लिङ्गसंयोगहीनं यच्छब्दस्पर्शविवर्जितम् ।
श्रोत्रेण श्रवणं चैव चक्षुषा चैव दर्शनम् ॥ १२.२१६.८ ॥
లింగ సంయోగం లేనిదీ, శబ్దస్పర్శలు లేనిదీ అయినది; చెవితో వినడం, కంటితో చూడడం కూడా అదే.
12.216.9
वाक्संभाषाप्रवृत्तं यत्तन्मनः परिवर्जितम् ।
बुद्ध्या चाध्यवसीयीत ब्रह्मचर्यमकल्मषम् ॥ १२.२१६.९ ॥
మాటలు, సంభాషణలలో మునిగిన మనస్సును విడిచిపెట్టాలి; బుద్ధితో నిర్మలమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని నిశ్చయించాలి.
12.216.10
सम्यग्वृत्तिर्ब्रह्मलोकं प्राप्नुयान्मध्यमः सुरान् ।
द्विजाग्र्यो जायते विद्वान्कन्यसीं वृत्तिमास्थितः ॥ १२.२१६.१० ॥
సమ్యక్ ఆచారం కలవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందాలి; మధ్యముడు దేవతలను పొందాలి; శ్రేష్ఠ ద్విజుడు విద్వాంసునిగా జన్మించి అత్యుత్తమ ఆచారాన్ని పాటిస్తాడు.
12.216.11
सुदुष्करं ब्रह्मचर्यमुपायं तत्र मे शृणु ।
संप्रदीप्तमुदीर्णं च निगृह्णीयाद्द्विजो मनः ॥ १२.२१६.११ ॥
బ్రహ్మచర్యం అత్యంత కష్టమైనది; దానికి ఉపాయం నా నుండి విను. ప్రజ్వలించి లేచే మనస్సును ద్విజుడు నిగ్రహించాలి.
12.216.12
योषितां न कथा श्राव्या न निरीक्ष्या निरम्बराः ।
कथंचिद्दर्शनादासां दुर्बलानां विशेद्रजः ॥ १२.२१६.१२ ॥
స్త్రీల కథ వినరాదు; వస్త్రహీనులైన స్త్రీలను చూడరాదు; ఏ విధంగానైనా వారి దర్శనం వల్ల బలహీనులలో రజస్సు ప్రవేశిస్తుంది.
12.216.13
रागोत्पन्नश्चेरत्कृच्छ्रमह्नस्त्रिः प्रविशेदपः ।
मग्नस्त्वप्स्वेव मनसा त्रिर्जपेदघमर्षणम् ॥ १२.२१६.१३ ॥
రాగం వల్ల కలిగితే, పగలు మూడుసార్లు నీటిలో ప్రవేశించాలి; నీటిలో మునిగి మనసుతో మూడుసార్లు అఘమర్షణం జపించాలి.
12.216.14
पाप्मानं निर्दहेदेवमन्तर्भूतरजोमयम् ।
ज्ञानयुक्तेन मनसा संततेन विचक्षणः ॥ १२.२१६.१४ ॥
ఈ విధంగా వివేకవంతుడు లోపల ఉన్న రజోగుణ పాపాన్ని జ్ఞానంతో కూడిన, నిరంతర మనసుతో దహించాలి.
12.216.15
कुणपामेध्यसंयुक्तं यद्वदच्छिद्रबन्धनम् ।
तद्वद्देहगतं विद्यादात्मानं देहबन्धनम् ॥ १२.२१६.१५ ॥
శవం, అపవిత్రతతో కూడిన రంధ్రం లేని బంధనంలా, శరీరంలో ఉన్న ఆత్మను దేహబంధనంగా తెలుసుకోవాలి.
12.216.16
अमेध्यपूर्णं यद्भाण्डं श्लेष्मान्तकलिलावृतम् ।
नेच्छते वीक्षितुं भाण्डं कुतः स्प्रष्टुं प्रवर्तते ॥ १२.२१६.१६ ॥
అపవిత్రతతో నిండి, కఫం, మలంతో కప్పబడిన పాత్రను చూడటానికే ఇష్టం లేదు; దాన్ని తాకడానికి ఎలా ప్రవృత్తి కలుగుతుంది?
12.216.17
देहभाण्डं मलैः पूर्णं बहिः स्वेदजलावृतम् ।
बीभत्सं नरनारीणां ज्ञानिनां नरकं मतम् ॥ १२.२१६.१७ ॥
దేహమనే పాత్ర మలంతో నిండి, బయట స్వేదజలంతో కప్పబడి ఉంది; స్త్రీపురుషుల ఈ అసహ్యమైన దేహం జ్ఞానులకు నరకంగా భావించబడింది.
12.216.18
छिद्रकुम्भो यथा स्रावं सृजते तद्गतं दृढम् ।
अन्तस्यं स्रंसते तद्वज्जलं देहेषु देहिनाम् ॥ १२.२१६.१८ ॥
రంధ్రం ఉన్న కుండ లోపల ఉన్న నీటిని కారుస్తున్నట్లుగా, దేహధారుల దేహాలలో లోపలి నీరు స్రవిస్తుంది.
12.216.19
श्लेष्माश्रुमूत्रकलिलं पुरीषं शुक्लमेव च ।
कफजालविनिर्यासः सरसश्चित्त मुञ्चय ॥ १२.२१६.१९ ॥
కఫం, కన్నీరు, మూత్రం, మలం, శుక్లం, కఫజాలం నుండి స్రవించే ద్రవం — ఓ మనసా, వీటిని విడిచిపెట్టు.
12.216.20
वातपित्तकफान्रक्तं त्वङ्भांसं स्नायुमस्थि च ।
मज्जां देहं सिराजालैस्तर्पयन्ति रसा नृणाम् ॥ १२.२१६.२० ॥
వాత, పిత్త, కఫాలు, రక్తం, చర్మం, మాంసం, స్నాయువులు, ఎముకలు, మజ్జ — మనుషుల ఈ దేహాన్ని రసాలు సిరాజాలాల ద్వారా తృప్తిపరుస్తాయి.
12.216.21
दश विद्याद्धमन्योऽत्र पञ्चेन्द्रियगुणावहाः ।
याभिः सूक्ष्माः प्रजायन्ते धमन्योऽन्याः सहस्रशः ॥ १२.२१६.२१ ॥
ఇక్కడ పది ధమనులను తెలుసుకో; అవి పంచేంద్రియ గుణాలను మోస్తాయి; వాటి నుండి వేలకొద్దీ సూక్ష్మ ధమనులు పుడతాయి.
12.216.22
एवमेताः सिरा नद्यो रसोदा देहसागरम् ।
तर्पयन्ति यथाकालमापगा इव सागरम् ॥ १२.२१६.२२ ॥
ఈ విధంగా ఈ సిరలు రసాన్ని మోసే నదులు; దేహసాగరాన్ని తగిన కాలంలో తృప్తిపరుస్తాయి, నదులు సముద్రాన్ని నింపినట్లు.
12.216.23
मध्ये च हृदयस्यैका सिरा तत्र मनोवहा ।
शुक्रं संकल्पजं नॄणां सर्वगात्रैर्विमुञ्चति ॥ १२.२१६.२३ ॥
హృదయ మధ్యలో ఒక సిర ఉంది; అది మనసును మోస్తుంది; అక్కడి నుండి మనుషుల సంకల్పజ శుక్రం సర్వావయవాలలో విడుదలవుతుంది.
12.216.24
सर्वगात्रप्रतायिन्यस्तस्या ह्यनुगताः सिराः ।
नेत्रयोः प्रतिपद्यन्ते वहन्त्यस्तैजसं गुणम् ॥ १२.२१६.२४ ॥
అన్ని అవయవాల్లో వ్యాపించిన దాని అనుగామి సిరలు కళ్లకు చేరుకుంటాయి; అవి తేజస్సు గుణాన్ని మోస్తాయి.
12.216.25
पयस्यन्तर्हितं सर्पिर्यद्वन्निर्मथ्यते खजैः ।
शुक्रं निर्मथ्यते तद्वद्देहसंकल्पजैः खजैः ॥ १२.२१६.२५ ॥
పాలలో దాగి ఉన్న నెయ్యి ఎలా ఖజముల ద్వారా మథించబడుతుందో, అలాగే దేహ సంకల్పం వల్ల పుట్టిన ఖజముల ద్వారా శుక్రం మథించబడుతుంది.
12.216.26
स्वप्नेऽप्येवं यथाऽभ्येति मनः संकल्पजं रजः ।
शुक्रमस्पर्शजं देहात्सृजन्त्यस्य मनोवहाः ॥ १२.२१६.२६ ॥
కలలో కూడా మనస్సు సంకల్పం నుండి పుట్టిన రజస్ ఎలా లేస్తుందో, అలాగే ఇతని మనోవాహ నాడులు స్పర్శ లేకుండా పుట్టిన శుక్రాన్ని శరీరం నుండి విడుదల చేస్తాయి.
12.216.27
महर्षिर्भगवानत्रिर्वेद तच्छ्रुक्रसंभवम् ।
नृबीजमिन्द्रदैवत्यं तस्मादिन्द्रियमुच्यते ॥ १२.२१६.२७ ॥
మహర్షి భగవాన్ అత్రి ఆ శుక్రసంభవాన్ని తెలుసుకున్నాడు. మానవ బీజం ఇంద్రుడు దేవతగా గలది; అందుకే దానిని 'ఇంద్రియం' అంటారు.
12.216.28
ये वै शुक्रगतिं विद्युर्भूतसंकरकारिकाम् ।
विरागा दग्धदोषास्ते नाप्नुयुर्देहसंभवम् ॥ १२.२१६.२८ ॥
జీవుల కలయికకు కారణమైన శుక్రగతిని తెలిసినవారు, వైరాగ్యం కలిగి దోషాలు దగ్ధమైనవారు శరీరంలో జన్మను పొందరు.
12.216.29
गुणानां साम्यमागम्य मनसैव मनोवहम् ।
देहकर्म नुदन्प्राणानन्तकाले विमुच्यते ॥ १२.२१६.२९ ॥
గుణాల సమత్వాన్ని పొంది, మనస్సుతోనే మనోవాహ నాడిని, దేహకర్మను, ప్రాణాలను తొలగించి, అంత్యకాలంలో విముక్తుడవుతాడు.
12.216.30
भविता मनसो ज्ञानं मन एव प्रजायते ।
ज्योतिष्मद्विरजो नित्यं मन्त्रसिद्धं महात्मनाम् ॥ १२.२१६.३० ॥
మనస్సు యొక్క జ్ఞానం కలుగుతుంది; మనస్సే పుడుతుంది. మహాత్ముల మనస్సు ప్రకాశవంతమైనది, రజోగుణరహితమైనది, ఎల్లప్పుడూ మంత్రసిద్ధమైనది.
12.216.31
तस्मात्तदभिघाताय कर्म कुर्यादकल्मषम् ।
देहबीजं समुत्पन्नमस्मित्कर्मणि विद्यते ॥ १२.२१६.३१ ॥
కాబట్టి దానిని నాశనం చేయడానికి నిర్మలమైన కర్మను చేయాలి; ఈ కర్మలో దేహబీజం పుట్టి ఉంటుంది.
12.216.32
न स्मरेन्न प्रयुञ्जीत ज्ञानी तत्कर्म बुद्धिमान् ।
रजस्तमश्च हित्वेह न तिर्यग्गतिमाप्नुयात् ॥ १२.२१६.३२ ॥
జ్ఞాని, బుద్ధిమంతుడు ఆ కర్మను స్మరించకూడదు, ప్రయోగించకూడదు; ఇక్కడ రజస్సు, తమస్సులను వదిలితే తిర్యగ్గతిని పొందడు.
12.216.33
तरुणाधिगतं ज्ञानं जरादुर्बलतां गतम् ।
विपक्वबुद्धिः कालेन आदत्ते मानसं बलम् ॥ १२.२१६.३३ ॥
యౌవనంలో పొందిన జ్ఞానం వృద్ధాప్య దుర్బలత్వాన్ని పొందుతుంది; కాలానికి పరిపక్వ బుద్ధి కలవాడు మనోబలాన్ని స్వీకరిస్తాడు.
12.216.34
एव पुत्रकलत्रेषु ज्ञातिसंबन्धिबन्धुषु ।
आदत्ते हृदये कामं व्याध्यादिभिरभिप्लुतः ॥ १२.२१६.३४ ॥
ఈ విధంగానే పుత్రులు, భార్య, జ్ఞాతులు, సంబంధులు, బంధువుల పట్ల కామాన్ని హృదయంలో పట్టుకుంటాడు; రోగాది బాధలతో ఆవరించబడి.
12.216.35
यतस्ततः परिपतन्नविन्दन्सुखमण्वपि ।
बहुदुःखसमापन्नः पश्चान्निर्वेदमास्थितः।
ज्ञानवृक्षं समाश्रित्य पश्चान्निर्वृतिमश्नुते ॥ १२.२१६.३५ ॥
అటూ ఇటూ తిరుగుతూ, కొంచెం కూడా సుఖం పొందక, చాలా దుఃఖాలతో ఆవరించబడి తర్వాత వైరాగ్యాన్ని పొందుతాడు; జ్ఞానవృక్షాన్ని ఆశ్రయించి తర్వాత శాంతిని పొందుతాడు.
12.216.36
सुदुर्गमिव पन्थानमतीत्य गुणबन्धनम् ।
यथा पश्येत्तथा दोषानतीत्यामृतमश्नुते ॥ १२.२१६.३६ ॥
అత్యంత దుర్గమమైన మార్గంలా ఉన్న గుణబంధనాన్ని దాటి; దోషాలను చూసి వాటిని అతిక్రమించి అమృతాన్ని పొందుతాడు.