మహాభారతం · అధ్యాయం 12.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.218.1
निष्कल्मषं ब्रह्मचर्यमिच्छताचरितुं सदा ।
निद्रा सर्वात्मना त्याज्या स्वप्नदोषमवेक्षता ॥ १२.२१८.१ ॥
నిష్కళంకమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆచరించ కోరేవాడు, స్వప్నదోషాన్ని గమనిస్తూ, నిద్రను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
12.218.2
स्वप्ने हि रजसा देही तमसा चाभिभूयते ।
देहान्तरमिवापन्नश्चरत्यपगतस्मृतिः ॥ १२.२१८.२ ॥
స్వప్నంలో దేహధారి రజస్సు, తమస్సుల వల్ల అభిభూతుడవుతాడు; మరొక దేహాన్ని పొందినట్లు స్మృతి తప్పి సంచరిస్తాడు.
12.218.3
ज्ञानाभ्यासाज्जागरिता जिज्ञासार्थमनन्तरम् ।
विज्ञानाभिनिवेशात्तु स जागर्त्यनिशं सदा ॥ १२.२१८.३ ॥
జ్ఞానాభ్యాసం వల్ల జాగరణ కలుగుతుంది; జిజ్ఞాసకు తరువాత; విజ్ఞానంలో నిమగ్నమైనవాడు ఎల్లప్పుడూ నిరంతరం మేల్కొని ఉంటాడు.
12.218.4
अत्राह कोन्वयं भावः स्वप्ने विषयवानिव ।
प्रलीनैरिन्द्रियैर्देही वर्तते देहवानिव ॥ १२.२१८.४ ॥
ఇక్కడ అడుగుతున్నారు — స్వప్నంలో ఈ భావం ఏమిటి, విషయవంతుడిలా? ఇంద్రియాలు లీనమైనా దేహధారి దేహవంతుడిలా ఉంటాడు.
12.218.5
अत्रोच्यते यथा ह्येतद्वेद योगेश्वरो हरिः ।
तथैतदुपपन्नार्थं वर्णयन्ति महर्षयः ॥ १२.२१८.५ ॥
ఇక్కడ చెప్పబడుతోంది — యోగేశ్వరుడైన హరి ఇది ఎలా తెలుసుకుంటాడో, అలాగే మహర్షులు ఈ సముచిత అర్థాన్ని వర్ణిస్తారు.
12.218.6
इन्द्रियाणां श्रमात्स्वप्नमाहुः सर्वगतं मनः ।
तन्मयानीन्द्रियाण्याहुस्तावद्गच्छन्ति तानि वै ॥ १२.२१८.६ ॥
ఇంద్రియాల అలసట వల్ల స్వప్నం కలుగుతుందని అంటారు; సర్వగతమైన మనస్సే; ఇంద్రియాలు మనోమయమని చెబుతారు, అవి అంతవరకు సంచరిస్తాయి.
12.218.7
अत्राहुस्त्रितयं नित्यमतथ्यमिति चेच्च न ।
प्रथमे वर्तमानोऽसौ त्रितयं चेति सर्वदा ॥ १२.२१८.७ ॥
ఇక్కడ ఈ త్రయం నిత్యమని చెబుతారు; అది అసత్యం కాకపోతే, మొదటి స్థితిలో ఉన్నవాడు ఎల్లప్పుడూ ఈ త్రయాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
12.218.8
नेतरावुपसंगम्य विजानाति कथंचन ।
स्वप्नावस्थागतो ह्येष स्वप्न इत्येव वेत्ति च ॥ १२.२१८.८ ॥
ఇతర రెండింటిని పొంది అతడు ఏ విధంగానూ తెలుసుకోడు; స్వప్న స్థితికి చేరిన ఇతడు దీనిని 'స్వప్నం' అని మాత్రమే తెలుసుకుంటాడు.
12.218.9
तदप्यसदृशं युक्त्या त्रितयं मोहलक्षणम् ।
यदात्मत्रितयान्मुक्तस्तदा जानात्यसत्कृतः ॥ १२.२१८.९ ॥
యుక్తితో అది కూడా తగనిది; త్రయం మోహ లక్షణం. ఆత్మ-త్రయం నుండి విముక్తుడైనప్పుడు, అసత్యంగా చేయబడినవాడు తెలుసుకుంటాడు.
12.218.10
मनसस्त्वप्रलीनत्वात्तत्तदाहुर्निदर्शनम् ।
कार्ये चासक्तमनसः संकल्पो जाग्रतो ह्यपि।
यद्वन्मनोरथैश्चर्यं स्वप्ने तद्वन्मनोगतम् ॥ १२.२१८.१० ॥
మనసు పూర్తిగా లయించకపోవడం వల్ల దానిని దృష్టాంతంగా చెబుతారు; కర్మలో ఆసక్తమైన మనసున్న జాగ్రత్తగా ఉన్నవాని సంకల్పం కూడా అలాంటిదే; మనోరథాల ఐశ్వర్యం స్వప్నంలో ఉన్నట్లే, మనసులో చేరినవన్నీ అలాగే ఉంటాయి.
12.218.11
संसाराणामसंख्यानां कामात्मा तदवाप्नुयात् ।
मनस्यन्तर्हितं सर्वं वेद सोत्तमपूरुषः ॥ १२.२१८.११ ॥
అసంఖ్యాత సంసారాలలో కామాత్మ అది పొందుతాడు; మనసులో దాగిన సర్వాన్ని ఆ ఉత్తమ పురుషుడు తెలుసుకుంటాడు.
12.218.12
गुणानामपि यद्येतत्कर्मणा चाप्युपस्थितम् ।
तत्तच्छंसन्ति भूतानि मनो यद्भावितं यथा ॥ १२.२१८.१२ ॥
ఇది గుణాల వల్ల, కర్మ వల్ల కూడా ఉపస్థితమైతే, ప్రాణులు మనసు భావించినట్లుగా ఒక్కొక్కదాన్ని చెబుతాయి.
12.218.13
ततस्तमुपसर्पन्ति गुणा राजसतामसाः ।
सात्विका वा यथायोगमानन्तर्यफलोदयम् ॥ १२.२१८.१३ ॥
అప్పుడు రజస్ తమస్ గుణాలు అతనిని సమీపిస్తాయి; లేదా సాత్త్విక గుణాలు తగిన విధంగా వస్తాయి, వాటి ఫలం తక్షణమే ఉదయిస్తుంది.
12.218.14
ततः पश्यन्त्यसंबन्धान्वातपित्तकफोत्तरान् ।
रजस्तमोभवैर्भावैस्तदप्याहुर्दुरत्ययम् ॥ १२.२१८.१४ ॥
తర్వాత వారు వాత, పిత్త, కఫ ప్రాధాన్యమున్న సంబంధంలేని వస్తువులను చూస్తారు; రజస్ తమస్ వల్ల కలిగే భావాల వల్ల అదికూడా దాటలేనిదని చెబుతారు.
12.218.15
प्रसन्नैरिन्द्रियैर्यद्यत्संकल्पयति मानसम् ।
तत्तत्स्वप्नेप्युपरते मनो बुद्धिर्निरीक्षते ॥ १२.२१८.१५ ॥
ప్రసన్న ఇంద్రియాల ద్వారా మనస్సు ఏది ఏది సంకల్పిస్తుందో, అదే నిద్రలో ఇంద్రియాలు ఉపశమించినప్పుడు మనస్సు, బుద్ధి చూస్తాయి.
12.218.16
व्यापकं सर्वभूतेषु वर्तते दीपवन्मनः ।
आत्मप्रभावात्तं विद्यात्सर्वा ह्यात्मनि देवताः ॥ १२.२१८.१६ ॥
అన్ని భూతాలలో వ్యాపించి మనస్సు దీపంలా ఉంటుంది; దానిని ఆత్మ ప్రభావం వల్ల తెలుసుకోవాలి, ఎందుకంటే అన్ని దేవతలు ఆత్మలోనే ఉన్నారు.
12.218.17
मनस्यन्तर्हितं द्वारं देहमास्थाय मानुषम् ।
यत्तत्सदसदव्यक्तं स्वपित्यस्मिन्निदर्शनम् ॥ १२.२१८.१७ ॥
మనస్సులో దాగి ఉన్న ద్వారం; మానవ దేహాన్ని ఆశ్రయించి, సత్తు అసత్తు అవ్యక్తమైనది ఇందులోనే నిద్రిస్తుంది — ఇదే దానికి సూచన.
12.218.18
व्यक्तभेदमतीतोऽसौ चिन्मात्रं परिदृश्यते ।
सर्वभूतात्मभूतस्थं तमध्यात्मगुणं विदुः ॥ १२.२१८.१८ ॥
వ్యక్త భేదాలకు అతీతుడైన అతడు కేవల చైతన్యంగా కనిపిస్తాడు; సర్వభూతాల ఆత్మస్వరూపంగా ఉండే అతన్ని ఆధ్యాత్మ గుణం అని ప్రజలు తెలుసుకుంటారు.
12.218.19
लिप्सेन मनसा यश्च संकल्पादैश्वरं गुणम् ।
आत्मप्रसादात्तं विद्यात्सर्वा ह्यात्मनि देवताः ॥ १२.२१८.१९ ॥
కోరికతో, మనసుతో, సంకల్పంతో ఐశ్వర్య గుణాన్ని పొందేవాడిని ఆత్మప్రసాదంతో తెలుసుకోవాలి; ఎందుకంటే దేవతలందరూ ఆత్మలోనే ఉన్నారు.
12.218.20
एवं हि तपसा युञ्ज्यादर्कवत्तमसः परम् ।
त्रैलोक्यप्रकृतिर्देही तमसोन्ते महेश्वरम् ॥ १२.२१८.२० ॥
ఈ విధంగా తపస్సుతో సూర్యునిలా తమస్సుకు అవతల యోగంలో నిమగ్నం కావాలి; త్రిలోక స్వభావం కలిగిన దేహి తమస్సు అంతంలో మహేశ్వరుని పొందుతాడు.
12.218.21
तपो ह्यधिष्ठितं देवैस्तपोघ्नमसुरैस्तमः ।
एतद्देवासुरैर्गुप्तं तदाहुर्ज्ञानलक्षणम् ॥ १२.२१८.२१ ॥
తపస్సును దేవతలు ఆశ్రయించారు; తపస్సును నాశనం చేసే తమస్సును అసురులు; ఇది దేవాసురులచే రక్షింపబడుతోంది; దానిని జ్ఞాన లక్షణం అని అంటారు.
12.218.22
सत्त्वं रजस्तमश्चेति देवासुरगुणान्विदुः ।
सत्त्वं देवगुणं विद्यादितरावासुरौ गुणौ ॥ १२.२१८.२२ ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు — వీటిని దేవాసుర గుణాలుగా తెలుసుకుంటారు; సత్త్వాన్ని దేవగుణంగా తెలుసుకోవాలి; మిగిలిన రెండు అసుర గుణాలు.
12.218.23
सत्त्वं मनस्तथा बुद्धिर्देवा इत्यभिशंब्दिताः ।
तैरेव हि वृतस्तस्माज्ज्ञात्वैवं परमं… ॥ १२.२१८.२३ ॥
సత్త్వం, మనస్సు, బుద్ధి — ఇవి దేవతలని పిలువబడ్డాయి; వాటితోనే అతను ఆవరింపబడి ఉన్నాడు; కాబట్టి ఇలా తెలుసుకుని పరమ…
12.218.24
निद्राविकल्पेन सतां… विशति लोकवत् ।
स्वस्थो भवति गूढात्मा कलुषैः परिवर्जितः ॥ १२.२१८.२४ ॥
నిద్ర యొక్క మార్పుతో సజ్జనుల… లోకంలా ప్రవేశిస్తుంది; గూఢాత్మ కలిగినవాడు స్వస్థుడై, కల్మషాలకు దూరంగా ఉంటాడు.
12.218.25
निशादिका ये कथिता लोकानां कलुषा मताः ।
तैर्हीनं यत्पुरं शुद्धं बाह्याभ्यन्तरवर्तिनम्।
सदानन्दमयं नित्यं भूत्वा तत्परमन्वियात् ॥ १२.२१८.२५ ॥
రాత్రి మొదలైనవని చెప్పబడిన లోకాల కల్మషాలు ఏవైతే ఉన్నాయో, వాటికి దూరమైన, లోపల బయట నిలిచిన శుద్ధ పురాన్ని, ఎల్లప్పుడూ ఆనందమయుడై నిత్యుడై, ఆ పరమాన్ని అన్వేషించాలి.
12.218.26
एवमाख्यातमत्यर्थं ब्रह्मचर्यमकल्मषम् ।
सर्वसंयोगहीनं तद्विष्ण्वाख्यं परमं पदम्।
अचिन्त्यमद्भुतं लोके ज्ञानेन परिवर्तते ॥ १२.२१८.२६ ॥
ఈ విధంగా అత్యంత నిర్మలమైన బ్రహ్మచర్యం చెప్పబడింది. అన్ని సంయోగాలు లేని, విష్ణువు అనే ఆ పరమపదం లోకంలో అచింత్యమూ అద్భుతమూ; జ్ఞానం ద్వారా అది లభిస్తుంది.
12.218.27
ब्रह्म तत्परमं ज्ञानममृतं ज्योतिरक्षरम् ।
ये विदुर्भावितात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१८.२७ ॥
ఆ పరమ బ్రహ్మము జ్ఞానమూ, అమృతమూ, జ్యోతియూ, అక్షరమూ. భావితాత్ములైనవారు దానిని తెలుసుకుంటారు; వారు పరమ గతిని పొందుతారు.
12.218.28
हेतुमच्छक्यमाख्यातुमेतावज्ज्ञानचक्षुषा ।
प्रत्याहारेण वा शक्यमव्यक्तं ब्रह्म वेदितुम् ॥ १२.२१८.२८ ॥
ఇది కారణాలతో, జ్ఞానచక్షువుతో మాత్రమే చెప్పగలిగేది. లేదా ప్రత్యాహారం ద్వారా అవ్యక్త బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవచ్చు.