มหาภารตะ · อัธยายะ 12.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.218.1
निष्कल्मषं ब्रह्मचर्यमिच्छताचरितुं सदा ।
निद्रा सर्वात्मना त्याज्या स्वप्नदोषमवेक्षता ॥ १२.२१८.१ ॥
ผู้ที่ปรารถนาจะประพฤติพรหมจรรย์อันปราศจากมลทินอยู่เสมอ ต้องละทิ้งการนอนหลับโดยสิ้นเชิง และระวังโทษคือการหลั่งน้ำอสุจิในขณะฝัน
12.218.2
स्वप्ने हि रजसा देही तमसा चाभिभूयते ।
देहान्तरमिवापन्नश्चरत्यपगतस्मृतिः ॥ १२.२१८.२ ॥
ในความฝัน ผู้มีร่างกายย่อมถูกราคะครอบงำ และถูกความมืดมัวครอบงำ เหมือนได้รับร่างอื่น เขาท่องเที่ยวไปโดยความทรงจำสูญหาย
12.218.3
ज्ञानाभ्यासाज्जागरिता जिज्ञासार्थमनन्तरम् ।
विज्ञानाभिनिवेशात्तु स जागर्त्यनिशं सदा ॥ १२.२१८.३ ॥
ด้วยการฝึกฝนความรู้ ย่อมเกิดความตื่นรู้ และต่อมาเพื่อจุดหมายแห่งการใคร่ครวญ แต่ผู้ที่มุ่งจิตไปสู่วิชญาณ เขาย่อมตื่นอยู่ไม่ขาดสาย ตลอดกาล
12.218.4
अत्राह कोन्वयं भावः स्वप्ने विषयवानिव ।
प्रलीनैरिन्द्रियैर्देही वर्तते देहवानिव ॥ १२.२१८.४ ॥
ที่นี่มีคำถามว่า ภาวะนี้ในความฝันคืออะไร เหมือนมีอารมณ์เป็นของตน เมื่ออินทรีย์ทั้งหลายสงบลง ผู้มีร่างยังคงดำรงอยู่ราวกับยังมีร่างอยู่
12.218.5
अत्रोच्यते यथा ह्येतद्वेद योगेश्वरो हरिः ।
तथैतदुपपन्नार्थं वर्णयन्ति महर्षयः ॥ १२.२१८.५ ॥
ที่นี่กล่าวว่า เหมือนดังที่พระหริผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะทรงรู้ความจริงนี้ ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหลายก็พรรณนาความหมายนี้ ซึ่งมีเหตุผลรองรับ
12.218.6
इन्द्रियाणां श्रमात्स्वप्नमाहुः सर्वगतं मनः ।
तन्मयानीन्द्रियाण्याहुस्तावद्गच्छन्ति तानि वै ॥ १२.२१८.६ ॥
เพราะความเหน็ดเหนื่อยของอินทรีย์ ท่านว่าความฝันย่อมเกิดขึ้น ใจนั้นแผ่ไปทั่ว และอินทรีย์ทั้งหลายท่านว่าเป็นสิ่งที่เกิดจากใจ ตราบใดที่ใจยังดำเนินไป อินทรีย์เหล่านั้นก็ดำเนินไปเช่นนั้น
12.218.7
अत्राहुस्त्रितयं नित्यमतथ्यमिति चेच्च न ।
प्रथमे वर्तमानोऽसौ त्रितयं चेति सर्वदा ॥ १२.२१८.७ ॥
ที่นี่ท่านกล่าวว่า ไตรภาวะนั้นดำรงอยู่เสมอ และหากไม่ใช่สิ่งเท็จ ผู้ที่ดำรงอยู่ในภาวะแรกย่อมรู้ไตรภาวะนั้นอยู่เสมอ
12.218.8
नेतरावुपसंगम्य विजानाति कथंचन ।
स्वप्नावस्थागतो ह्येष स्वप्न इत्येव वेत्ति च ॥ १२.२१८.८ ॥
เมื่อไปถึงอีกสองภาวะ เขาไม่รู้ได้ด้วยประการใด ๆ ผู้นี้เมื่อเข้าสู่ภาวะแห่งความฝัน ก็รู้เพียงว่านั่นเป็นความฝันเท่านั้น
12.218.9
तदप्यसदृशं युक्त्या त्रितयं मोहलक्षणम् ।
यदात्मत्रितयान्मुक्तस्तदा जानात्यसत्कृतः ॥ १२.२१८.९ ॥
ด้วยเหตุผล แม้สิ่งนั้นก็ไม่เหมาะสม ไตรภาวะเป็นลักษณะแห่งโมหะ เมื่อผู้ที่ถูกทำให้ไม่แท้หลุดพ้นจากไตรภาวะแห่งตน เขาจึงรู้
12.218.10
मनसस्त्वप्रलीनत्वात्तत्तदाहुर्निदर्शनम् ।
कार्ये चासक्तमनसः संकल्पो जाग्रतो ह्यपि।
यद्वन्मनोरथैश्चर्यं स्वप्ने तद्वन्मनोगतम् ॥ १२.२१८.१० ॥
เพราะใจยังไม่สงบสนิท ท่านจึงกล่าวสิ่งนั้นเป็นอุทาหรณ์ ความคิดของคนที่ใจยึดติดอยู่กับการงาน แม้ในขณะตื่นก็เป็นเช่นนั้น เหมือนความรุ่งเรืองของรถในจินตนาการที่เกิดขึ้นในความฝัน สิ่งทั้งปวงที่ไปอยู่ในใจก็เป็นเช่นนั้น
12.218.11
संसाराणामसंख्यानां कामात्मा तदवाप्नुयात् ।
मनस्यन्तर्हितं सर्वं वेद सोत्तमपूरुषः ॥ १२.२१८.११ ॥
ผ่านการท่องเที่ยวในสังสารวัฏอันนับไม่ถ้วน ผู้มีกามาเป็นตนย่อมได้สิ่งนั้น บุรุษสูงสุดรู้ทุกสิ่งที่ซ่อนอยู่ในใจ
12.218.12
गुणानामपि यद्येतत्कर्मणा चाप्युपस्थितम् ।
तत्तच्छंसन्ति भूतानि मनो यद्भावितं यथा ॥ १२.२१८.१२ ॥
หากสิ่งนี้ก็เกิดขึ้นด้วยคุณและด้วยกรรม สรรพสัตว์ย่อมประกาศแต่ละสิ่งตามที่ใจได้คิดไว้
12.218.13
ततस्तमुपसर्पन्ति गुणा राजसतामसाः ।
सात्विका वा यथायोगमानन्तर्यफलोदयम् ॥ १२.२१८.१३ ॥
ครั้นแล้ว คุณแห่งราชสิกะและตามสิกะย่อมเข้าใกล้เขา หรือคุณแห่งสาตวิกะก็มาตามความเหมาะสม และผลของสิ่งนั้นย่อมเกิดขึ้นโดยทันที
12.218.14
ततः पश्यन्त्यसंबन्धान्वातपित्तकफोत्तरान् ।
रजस्तमोभवैर्भावैस्तदप्याहुर्दुरत्ययम् ॥ १२.२१८.१४ ॥
จากนั้นเขาย่อมเห็นสิ่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน ซึ่งมีลมดี เสมหะเป็นใหญ่ และแม้สิ่งนั้นท่านก็กล่าวว่ายากจะเอาชนะ ด้วยภาวะอันเกิดจากราชสิกะและตามสิกะ
12.218.15
प्रसन्नैरिन्द्रियैर्यद्यत्संकल्पयति मानसम् ।
तत्तत्स्वप्नेप्युपरते मनो बुद्धिर्निरीक्षते ॥ १२.२१८.१५ ॥
สิ่งใดที่ใจคิดขึ้นด้วยอินทรีย์อันผ่องใส แม้ในความฝัน เมื่ออินทรีย์สงบลง ใจและปัญญาย่อมมองเห็นสิ่งนั้นนั่นเอง
12.218.16
व्यापकं सर्वभूतेषु वर्तते दीपवन्मनः ।
आत्मप्रभावात्तं विद्यात्सर्वा ह्यात्मनि देवताः ॥ १२.२१८.१६ ॥
ใจแผ่ไปทั่วสรรพสัตว์และดำรงอยู่เหมือนประทีป ควรรู้ว่าใจนั้นเป็นด้วยอานุภาพแห่งตน เพราะเทวดาทั้งปวงอยู่ในตน
12.218.17
मनस्यन्तर्हितं द्वारं देहमास्थाय मानुषम् ।
यत्तत्सदसदव्यक्तं स्वपित्यस्मिन्निदर्शनम् ॥ १२.२१८.१७ ॥
มีประตูซ่อนเร้นอยู่ในใจ เมื่อเข้าสู่ร่างมนุษย์ สิ่งที่ไม่ปรากฏ ทั้งที่เป็นและไม่เป็น ย่อมหลับอยู่ในสิ่งนี้ นี่คือเครื่องหมายของมัน
12.218.18
व्यक्तभेदमतीतोऽसौ चिन्मात्रं परिदृश्यते ।
सर्वभूतात्मभूतस्थं तमध्यात्मगुणं विदुः ॥ १२.२१८.१८ ॥
เหนือความแตกต่างที่ปรากฏ เขาถูกเห็นเพียงเป็นจิตบริสุทธิ์ ดำรงอยู่ในฐานะอาตมันของสรรพสัตว์ ท่านรู้เขาว่าเป็นคุณของอาตมันภายใน
12.218.19
लिप्सेन मनसा यश्च संकल्पादैश्वरं गुणम् ।
आत्मप्रसादात्तं विद्यात्सर्वा ह्यात्मनि देवताः ॥ १२.२१८.१९ ॥
ผู้ใดด้วยใจที่ปรารถนาและด้วยความคิด บรรลุคุณแห่งความเป็นใหญ่ ผู้นั้นพึงรู้ได้ด้วยความผ่องใสแห่งอาตมัน เพราะเทวดาทั้งปวงอยู่ในอาตมันจริง
12.218.20
एवं हि तपसा युञ्ज्यादर्कवत्तमसः परम् ।
त्रैलोक्यप्रकृतिर्देही तमसोन्ते महेश्वरम् ॥ १२.२१८.२० ॥
ดังนี้ด้วยตบะ พึงเชื่อมตนเหมือนดวงอาทิตย์ให้พ้นจากความมืด ผู้มีร่าง มีธรรมชาติแห่งโลกทั้งสาม เมื่อสิ้นความมืดย่อมถึงพระมเหศวร
12.218.21
तपो ह्यधिष्ठितं देवैस्तपोघ्नमसुरैस्तमः ।
एतद्देवासुरैर्गुप्तं तदाहुर्ज्ञानलक्षणम् ॥ १२.२१८.२१ ॥
ตปะนั้นเทวดาดำรงอยู่ ส่วนความมืดซึ่งทำลายตปะเป็นของอสูร นี่เทวดาและอสูรต่างก็รักษาไว้ และท่านเรียกสิ่งนี้ว่าเครื่องหมายแห่งญาณ
12.218.22
सत्त्वं रजस्तमश्चेति देवासुरगुणान्विदुः ।
सत्त्वं देवगुणं विद्यादितरावासुरौ गुणौ ॥ १२.२१८.२२ ॥
สัตตวะ รชัส และตมัส เรียกกันว่าคุณของเทวดาและอสูร สัตตวะควรรู้ว่าเป็นคุณของเทวดา ส่วนอีกสองอย่างเป็นคุณของอสูร
12.218.23
सत्त्वं मनस्तथा बुद्धिर्देवा इत्यभिशंब्दिताः ।
तैरेव हि वृतस्तस्माज्ज्ञात्वैवं परमं… ॥ १२.२१८.२३ ॥
สัตตวะ มนัส และพุทธิ เรียกกันว่าเทวดา เพราะอาตมันถูกสิ่งเหล่านั้นห่อหุ้มอยู่จริง ฉะนั้นเมื่อรู้ดังนี้แล้ว ก็จงรู้สิ่งสูงสุด…
12.218.24
निद्राविकल्पेन सतां… विशति लोकवत् ।
स्वस्थो भवति गूढात्मा कलुषैः परिवर्जितः ॥ १२.२१८.२४ ॥
ด้วยการสลับกันของนิทรา… ของผู้ดีย่อมเข้าไปเหมือนดังโลก ผู้มีอาตมันซ่อนเร้นย่อมสงบ พ้นจากมลทินทั้งหลาย
12.218.25
निशादिका ये कथिता लोकानां कलुषा मताः ।
तैर्हीनं यत्पुरं शुद्धं बाह्याभ्यन्तरवर्तिनम्।
सदानन्दमयं नित्यं भूत्वा तत्परमन्वियात् ॥ १२.२१८.२५ ॥
สิ่งที่กล่าวว่าเป็นราตรีและสิ่งทำนองนั้น ท่านถือว่าเป็นมลทินของโลก เมื่อเป็นผู้พ้นจากสิ่งเหล่านั้นแล้ว เป็นผู้มีความสุขเสมอและเที่ยงแท้ ก็พึงแสวงหาภาวะสูงสุดนั้น คือนครบริสุทธิ์ที่ตั้งอยู่ทั้งภายนอกและภายใน
12.218.26
एवमाख्यातमत्यर्थं ब्रह्मचर्यमकल्मषम् ।
सर्वसंयोगहीनं तद्विष्ण्वाख्यं परमं पदम्।
अचिन्त्यमद्भुतं लोके ज्ञानेन परिवर्तते ॥ १२.२१८.२६ ॥
พรหมจรรย์อันปราศจากมลทินยิ่งนักได้ถูกกล่าวไว้เช่นนี้ ภาวะสูงสุดนั้นที่เรียกว่าวิษณุ ปราศจากการยึดติดทั้งปวง ในโลกนี้เป็นสิ่งที่คิดไม่ถึงและอัศจรรย์ ย่อมบรรลุได้ด้วยญาณ
12.218.27
ब्रह्म तत्परमं ज्ञानममृतं ज्योतिरक्षरम् ।
ये विदुर्भावितात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥ १२.२१८.२७ ॥
พรหมันสูงสุดนั้นคือญาณ เป็นอมฤต เป็นแสงสว่าง ไม่เสื่อมสลาย ผู้ที่มีอาตมันบริสุทธิ์รู้สิ่งนั้น ย่อมไปสู่คติสูงสุด
12.218.28
हेतुमच्छक्यमाख्यातुमेतावज्ज्ञानचक्षुषा ।
प्रत्याहारेण वा शक्यमव्यक्तं ब्रह्म वेदितुम् ॥ १२.२१८.२८ ॥
เพียงเท่านี้อาจกล่าวได้พร้อมด้วยเหตุผลด้วยดวงตาแห่งญาณ หรืออาจรู้พรหมันอันไม่ปรากฏได้ด้วยการถอนอินทรีย์