ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.224
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.224.1
अस्ति कश्चिद्यदि विभो सदारो नियतो गृहे ।
अतीतसर्वसंसारः सर्वद्वन्द्वविवर्जितः।
तं मे ब्रूहि महाप्राज्ञ दुर्लभः पुरुषो महान् ॥ १२.२२४.१ ॥
ಓ ವಿಭೋ, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಬದ್ಧನಾಗಿ ಇರುವ, ಸಂಸಾರದ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ, ಎಲ್ಲ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ಅವನನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು; ಅಂತಹ ಮಹಾಪುರುಷ ದುರ್ಲಭ.
12.224.2
शृणु राजन्यथावृत्तं यन्मां त्वं पृष्टवानसि ।
इतिहासमिमं शुद्धं संसारभयभेषजम् ॥ १२.२२४.२ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನಡೆದಂತೆಯೇ ಕೇಳು. ಸಂಸಾರದ ಭಯಕ್ಕೆ ಔಷಧವಾದ ಈ ಶುದ್ಧ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇಳು.
12.224.3
देवलो नाम विप्रर्षिः सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।
क्रियावान्धार्मिको नित्यं देवब्राह्मणपूजकः ॥ १२.२२४.३ ॥
ದೇವಲ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿ ಇದ್ದನು. ಅವನು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಕರ್ಮನಿಷ್ಠನು, ಧಾರ್ಮಿಕನು, ಸದಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನು.
12.224.4
सुता सुवर्चला नाम तस्य कल्याणलक्षणा ।
नातिह्रस्वा नातिकृशा नातिदीर्घा यशस्विनी।
प्रदानसमयं प्राप्ता पिता तस्य ह्यचिन्तयत् ॥ १२.२२४.४ ॥
ಅವನಿಗೆ ಸುವರ್ಚಲಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು; ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳವಳು, ಅತಿ ಕುಳ್ಳಿಯಲ್ಲ, ಅತಿ ಕೃಶಳಲ್ಲ, ಅತಿ ಎತ್ತರದವಳೂ ಅಲ್ಲ, ಯಶಸ್ವಿನಿ. ವಿವಾಹದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಅವಳ ತಂದೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು.
12.224.5
अस्याः पतिः कुतो वेति ब्राह्मणः श्रोत्रियः परः ।
विद्वान्विप्रो ह्यकुटुम्बः प्रियवादी महातपाः ॥ १२.२२४.५ ॥
"ಇವಳಿಗೆ ಪತಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ?" ಎಂದು ಅವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು — ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇದಜ್ಞನೂ, ವಿದ್ವಾಂಸನೂ, ಕುಟುಂಬವಿಲ್ಲದವನೂ, ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನೂ, ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ.
12.224.6
इत्येवं चिन्तयानं तं रहस्याह सुवर्चला ॥ १२.२२४.६ ॥
ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನಿಗೆ ಸುವರ್ಚಲಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು.
12.224.7
अन्धाय मां महाप्राज्ञ देह्यनन्धाय वै पितः ।
एवं स्मर सदा विद्वन्ममेदं प्रार्थितं मुने ॥ १२.२२४.७ ॥
ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ತಂದೆಯೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕುರುಡನಿಗೆ ಕೊಡು, ಅಥವಾ ಕುರುಡನಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕೊಡು. ಓ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮುನಿಯೇ, ನನ್ನ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸದಾ ಸ್ಮರಿಸು.
12.224.8
न शक्यं प्रार्थितं वत्से त्वयाऽद्य प्रतिभाति मे ।
अन्धतानन्धता चेति विकारो मम जायते ॥ १२.२२४.८ ॥
ಮಗಳೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದುದು ಈಗ ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕುರುಡುತನ ಮತ್ತು ಕುರುಡಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಎಂಬ ಈ ಮಾತಿನಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.
12.224.9
उन्मत्तेवाशुभं वाक्यं भाषसे शुभलोचने ॥ १२.२२४.९ ॥
ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವಳೇ, ಹುಚ್ಚಿಯಂತೆ ಅಶುಭ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿರುವೆ.
12.224.10
नाहमुन्मत्तभूताऽद्य बुद्धिपूर्वं ब्रवीमि ते ।
विद्यते चेत्पतिस्तादृक्स मां भरति वेदवित् ॥ १२.२२४.१० ॥
ನಾನು ಈಗ ಹುಚ್ಚಿಯಾಗಿಲ್ಲ; ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವೇದ ತಿಳಿದವನೂ ನನ್ನನ್ನು ಪೋಷಿಸಬಲ್ಲವನೂ ಆದ ಪತಿ ಇದ್ದರೆ...
12.224.11
येभ्यस्त्वं मन्यसे दातुं मामिहानय तान्द्विजान् ।
तादृशं तं पतिं तेषु वरयिष्ये यथातथम् ॥ १२.२२४.११ ॥
ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತೀಯೋ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಾ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅಂತಹವನನ್ನೇ ನಾನು ಯಥಾವಿಧಿ ವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
12.224.12
तथेति चोक्त्वा तां कन्यामृषिः शिष्यानुवाच ह ।
ब्राह्मणान्वेदसंपन्नान्योनिगोत्रविशोधितान् ॥ १२.२२४.१२ ॥
'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಹೇಳಿ, ಋಷಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ವೇದ ಸಂಪನ್ನರೂ, ಕುಲ-ಗೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರೂ ಆದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿ.'
12.224.13
मातृतः पितृतः शुद्धाञ्शुद्धानाचारतः शुभान् ।
अरोगान्बुद्धिसंपन्नाञ्शीलसत्वगुणान्वितान् ॥ १२.२२४.१३ ॥
ತಾಯಿಯ ಮತ್ತು ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ, ಆಚಾರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರಾದ, ಶುಭರಾದ, ರೋಗರಹಿತರಾದ, ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ, ಶೀಲ, ಸತ್ತ್ವ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು.
12.224.14
असंकीर्णांश्च गोत्रेषु वेदव्रतसमन्वितान् ।
ब्राह्मणान्स्नातकाञ्शीघ्रं मातापितृसमन्वितान्।
निवेष्टुकामान्कन्यां मे दृष्ट्वाऽऽनयत शिष्यकाः ॥ १२.२२४.१४ ॥
ಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರವಾಗದ, ವೇದ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸ್ನಾತಕರಾದ, ತಾಯಿ ತಂದೆಯೊಡನೆ ಇರುವ, ವಿವಾಹ ಬಯಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನನ್ನ ಕನ್ಯೆಗಾಗಿ ನೋಡಿ ಬೇಗ ಕರೆತನ್ನಿ, ಶಿಷ್ಯರೇ.
12.224.15
तच्छ्रुत्वा त्वरिताः शिष्या ह्याश्रमेषु ततस्ततः ।
ग्रामेषु च ततो गत्वा ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयन् ॥ १२.२२४.१५ ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶಿಷ್ಯರು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
12.224.16
ऋषेः प्रभावं मत्वा ते कन्यायाश्च द्विजोत्तमाः ।
अनेकमुनयो राजन्संप्राप्ता देवलाश्रमम् ॥ १२.२२४.१६ ॥
ಋಷಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಕನ್ಯೆಯ ಗೌರವವನ್ನೂ ಭಾವಿಸಿ, ರಾಜನೇ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು ದೇವಲನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದರು.
12.224.17
अनुमान्य यथान्यायं मुनीन्मुनिकुमारकान् ।
अभ्यर्च्य विधिवत्तत्र कन्यामाह पिता महान् ॥ १२.२२४.१७ ॥
ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಮುನಿಕುಮಾರರನ್ನೂ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಮಹಾನ್ ತಂದೆ ಕನ್ಯೆಗೆ ಹೇಳಿದನು.
12.224.18
एतेऽपि मुनयो वत्से स्वपुत्रैकमता इह ।
वेदवेदाङ्गसंपन्नाः कुलीनाः शीलसंमताः ॥ १२.२२४.१८ ॥
ಮಗಳೇ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮುನಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಒಮ್ಮತದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಕುಲೀನರು, ಶೀಲದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದವರು.
12.224.19
येऽमी तेषु वरं भद्रे त्वमिच्छसि महाव्रतम् ।
तं कुमारं वृणीष्वाद्य तस्मै दास्याम्यहं शुभे ॥ १२.२२४.१९ ॥
ಶುಭೆಯೇ, ಇವರಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತಿಯಾದ ಯಾವ ಯುವಕನನ್ನು ನೀನು ವರನಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ, ಆ ಕುಮಾರನನ್ನು ಇಂದೇ ಆರಿಸು; ಓ ಶುಭೆಯೇ, ನಾನು ಅವನಿಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಡುವೆನು.
12.224.20
तथेति चोक्त्वा कल्याणी तप्तहेमनिभा तदा ।
सर्वलक्षणसंपन्ना वाक्यमाह यशस्विनी ॥ १२.२२४.२० ॥
'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕರಗಿದ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಸರ್ವ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಆಗ ಈ ಮಾತನ್ನು ನುಡಿದಳು.
12.224.21
विप्राणां समितीर्दृष्ट्वा प्रणिपत्य तपोधनान् ।
यद्यस्ति समितौ विप्रो ह्यन्धोऽनन्धः स मे वरः ॥ १२.२२४.२१ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ತಪೋಧನ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ (ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು) — ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಕುರುಡನೋ ಕುರುಡನಲ್ಲದವನೋ ಆಗಿರಲಿ, ಅವನೇ ನನಗೆ ವರ.
12.224.22
तच्छ्रुत्वा मुनयस्तत्र वीक्षमाणाः परस्परम् ।
नोचुर्विप्रा महाभागाः कन्यां मत्वा ह्यवेदिकां ॥ १२.२२४.२२ ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮುನಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ನೋಡಿಕೊಂಡರು; ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ — ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅವೇದಿಕೆ (ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲದವಳು) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ.
12.224.23
कुत्सयित्वा मुनिं तत्र मनसा मुनिसत्तमाः ।
यथागतं ययुः क्रुद्धा नानादेशनिवासिनः ॥ १२.२२४.२३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಂಡು, ನಾನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮುನಿಗಳು ಬಂದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋದರು.
12.224.24
कन्या च संस्थिता तत्र पितृवेश्मनि भामिनी ॥ १२.२२४.२४ ॥
ಆ ಭಾಮಿನಿ ಕನ್ಯೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಳು.
12.224.25
ततः कदाचिद्ब्रह्मण्यो विद्वान्न्यायविशारदः ।
ऊहापोहविधानज्ञो ब्रह्मचर्यसमन्वितः ॥ १२.२२४.२५ ॥
ಆಗ ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೂ, ವಿದ್ವಾಂಸನೂ, ನ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ, ಊಹೆ ಮತ್ತು ಖಂಡನೆಯ ವಿಧಾನ ತಿಳಿದವನೂ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ (ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಇದ್ದನು).
12.224.26
वेदविद्वेदतत्वज्ञः क्रियाकल्पविशारदः ।
आत्मतत्वविभागज्ञः पितृमान्गुणसागरः ॥ १२.२२४.२६ ॥
ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ವೇದತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನೂ, ಕ್ರಿಯಾಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ, ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ, ತಂದೆಯಿದ್ದವನೂ, ಗುಣಗಳ ಸಾಗರನೂ (ಆತ).
12.224.27
श्वेतकेतुरिति ख्यातः श्रुत्वा वृत्तान्तमादरात् ।
कन्यार्थं देवलं चापि शीघ्रं तत्रागतोऽभवत् ॥ १२.२२४.२७ ॥
ಶ್ವೇತಕೇತು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಆತ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಿ, ಕನ್ಯೆಗಾಗಿ ದೇವಲನೂ ಬೇಗನೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು.
12.224.28
उद्दालकसुतं दृष्ट्वा श्वेतकेतुं महाव्रतम् ।
यथान्यायं च संपूज्य देवलः प्रत्यभाषत ॥ १२.२२४.२८ ॥
ಉದ್ದಾಲಕನ ಮಗನೂ ಮಹಾವ್ರತನೂ ಆದ ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು ನೋಡಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಪೂಜಿಸಿ ದೇವಲನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
12.224.29
कन्ये एष महाभागे प्राप्तो ऋषिकुमारकः ।
वरयैनं महाप्राज्ञं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ १२.२२४.२९ ॥
ಕನ್ಯೆಯೇ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯೇ, ಈ ಋಷಿಕುಮಾರನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ವೇದ ವೇದಾಂಗ ಪಾರಂಗತನೂ ಆದ ಇವನನ್ನು ವರಿಸು.
12.224.30
तच्छ्रुत्वा कुपिता कन्या ऋषिपुत्रमुदैक्षत ।
तां कन्यामाह विप्रर्षिः सोऽहं भद्रे समागतः ॥ १२.२२४.३० ॥
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಕನ್ಯೆ ಋಷಿಪುತ್ರನತ್ತ ನೋಡಿದಳು. ಆ ಕನ್ಯೆಗೆ ವಿಪ್ರರ್ಷಿ ಹೇಳಿದನು: ಭದ್ರೆ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
12.224.31
अन्धोऽहमत्र तत्वं हि तथा मन्ये च सर्वदा ।
विशालनयनं विद्धि तथा मां हीनसंशयम्।
वृणीष्व मां वरारोहे भजे च त्वामनिन्दिते ॥ १२.२२४.३१ ॥
ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಡನು; ಆದರೂ ಸದಾ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರನೆಂದೂ ಸಂಶಯರಹಿತನೆಂದೂ ತಿಳಿ. ಸುಂದರ ಸೊಂಟದವಳೇ, ನನ್ನನ್ನು ಆರಿಸು; ನಿರ್ದೋಷಿಣಿಯೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವೆನು.
12.224.32
येनेदं वीक्षते नित्यं वृणोति स्पृशतेऽथवा ।
घ्रायते वक्ति सततं येनेदं सार्यते पुनः ॥ १२.२२४.३२ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ನಿತ್ಯವೂ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ಮುಟ್ಟಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ವಾಸನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ನಿರಂತರ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ಮತ್ತೆ ಚಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ—
12.224.33
येनेदं मन्यते तत्वं येन बुध्यति वा पुनः ।
न चक्षुर्विद्यते ह्येतत्स वै भूतान्ध उच्यते ॥ १२.२२४.३३ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ತತ್ವವನ್ನು ಭಾವಿಸುತ್ತದೋ, ಯಾವುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅರಿಯುತ್ತದೋ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲವೋ—ಅವನನ್ನೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುರುಡನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.224.34
यस्मिन्प्रवर्तते चेदं पश्यञ्छृण्वन्स्पृशन्नपि ।
जिघ्रंश्च रसयंस्तद्वद्वर्तते येन चक्षुषा ॥ १२.२२४.३४ ॥
ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೋ; ನೋಡುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ, ಮುಟ್ಟುತ್ತ, ವಾಸನೆ ನೋಡುತ್ತ, ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತ ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ಯಾವುದು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೋ—ಯಾವ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅದು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೋ.
12.224.35
तन्मे नास्ति ततो ह्यन्धो वृणु भद्रेऽद्य मामतः ।
लोकदृष्ट्या करोमीह नित्यनैमित्तिकादिकम् ॥ १२.२२४.३५ ॥
ಅದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕುರುಡನು. ಶುಭೆಯೇ, ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಆರಿಸು. ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
12.224.36
आत्मदृष्ट्या च तत्सर्वं विलिप्यासि च नित्यशः ।
स्थितोऽहं निर्भरः शान्तः कार्यकारणभावनः ॥ १२.२२४.३६ ॥
ಆತ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀನು ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸದಾ ಅಂಟದೆ ಇದ್ದೀಯ; ನಾನು ನಿರ್ಭರನಾಗಿ, ಶಾಂತನಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ.
12.224.37
अविद्यया तरन्मृत्युं विद्यया तं तथाऽमृतम् ।
यथाप्राप्तं तु संदृश्य वसामीह विमत्सरः।
क्रीते व्यवसितं भद्रे भर्ताऽहं ते वृणीष्व माम् ॥ १२.२२४.३७ ॥
ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು, ದೊರೆತದ್ದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ಸರವಿಲ್ಲದೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶುಭೆಯೇ, ನನ್ನ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ; ನಾನು ನಿನ್ನ ಪತಿ, ನನ್ನನ್ನು ಆರಿಸು.
12.224.38
ततः सुवर्चला दृष्ट्वा प्राह तं द्विजसत्तमम् ।
मनसाऽसि वृतो विद्वञ्शेषकर्ता पिता मम।
वृणीष्व पितरं मह्यमेष वेदविधिक्रमः ॥ १२.२२४.३८ ॥
ಆಗ ಸುವರ್ಚಲೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು: ವಿದ್ವಾಂಸನೇ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನೇ ವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಉಳಿದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ತಂದೆ ಇವರೇ. ನನಗಾಗಿ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ವರಿಸು; ಇದು ವೇದವಿಧಿಯ ಕ್ರಮ.
12.224.39
तद्विज्ञाय पिता तस्या देवलो मुनिसत्तमः ।
श्वेतकेतुं च संपूज्य तथैवोद्दालकेन तम् ॥ १२.२२४.३९ ॥
ಅದನ್ನು ತಿಳಿದ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ದೇವಲ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ದಾಲಕನೂ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು.
12.224.40
मुनीनामग्रतः कन्यां प्रददौ जलपूर्वकम् ।
उदाहरन्ति वै तत्र श्वेतकेतुं निरीक्ष्य तम् ॥ १२.२२४.४० ॥
ಮುನಿಗಳ ಮುಂದೆ ಅವನು ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಜಲಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ…
12.224.41
हृत्पुण्डरीकनिलयः सर्वभूतात्मको हरिः ।
श्वेतकेतुस्वरूपेण स्थितोऽसौ मधुसूदनः ॥ १२.२२४.४१ ॥
ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮನಾದ ಹರಿ, ಶ್ವೇತಕೇತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಮಧುಸೂದನ.
12.224.42
प्रीयतां माधवो देवः पत्नी चेयं सुता मम ।
प्रतिपादयामि ते कन्यां सहधर्मचरीं शुभाम्।
इत्युक्त्वा प्रददौ तस्मै देवलो मुनिपुङ्गवः ॥ १२.२२४.४२ ॥
ಮಾಧವ ದೇವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಲಿ. ಇವಳು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ, ನನ್ನ ಮಗಳು. ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಹಚಾರಿಣಿಯಾದ ಶುಭಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವಲನು ಅವನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
12.224.43
प्रतिगृह्य च तां कन्यां श्वेतकेतुर्महायशाः ।
उपयम्य यथान्यायमत्र कृत्वा यथाविधि ॥ १२.२२४.४३ ॥
ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಶ್ವೇತಕೇತು ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಯಥಾವಿಧಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
12.224.44
समाप्य तन्त्रं मुनिभिर्वैवाहिकमनुत्तमम् ।
स गार्हस्थ्ये वसन्धीमान्भार्यां तामिदमब्रवीत् ॥ १२.२२४.४४ ॥
ಮುನಿಗಳಿಂದ ವಿವಾಹದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
12.224.45
यानि चोक्तानि वेदेषु तत्सर्वं कुरु शोभने ।
मया सह यथान्यायं सहधर्मचरी मम् ॥ १२.२२४.४५ ॥
ಓ ಶೋಭನೆ, ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಮಾಡು. ನೀನು ನನ್ನ ಧರ್ಮ ಸಹಚಾರಿಣಿ.
12.224.46
अहमित्येव भावेन स्थितोऽहं त्वं तथैव च ।
तस्मात्कर्माणि कुर्वीथाः कुर्यां ते च ततः परम् ॥ १२.२२४.४६ ॥
'ನಾನೇ' ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ನಾನು ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ, ನೀನೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡು; ಅನಂತರ ನಾನೂ ನಿನಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
12.224.47
न ममेति च भावेन ज्ञानाग्निनिलयेन च ।
अनन्तरं तथा कुर्यास्तानि कर्माणि भस्मसात् ॥ १२.२२४.४७ ॥
'ಇದು ನನ್ನದಲ್ಲ' ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ, ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ನಂತರ ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.224.48
एवं त्वया च कर्तव्यं सर्वदा दुर्भगा मया ।
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः।
तस्माल्लोकस्य सिद्ध्यर्थं कर्तव्यं चात्मसिद्धये ॥ १२.२२४.४८ ॥
ಹೀಗೆ ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಯಾವುದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಇತರರೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
12.224.49
उक्त्वैवं स महाप्राज्ञः सर्वज्ञानैकभाजनः ।
पुत्रानुत्पाद्य तस्यां च यज्ञैः संतर्प्य देवताः ॥ १२.२२४.४९ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನದ ಏಕೈಕ ಪಾತ್ರನಾದ ಆ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನು ಅವಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು.
12.224.50
आत्मयोगपरो नित्यं निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
भार्यां तां सदृशीं प्राप्य बुद्धिं क्षेत्रज्ञयोरिव ॥ १२.२२४.५० ॥
ಆತ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನಾದ, ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ, ಪರಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದ ಅವನು, ಆ ಸದೃಶ ಭಾರ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ಜ್ಞಾನದಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.
12.224.51
लोकमन्यमनुप्राप्तौ भार्या भर्ता तथैव च ।
साक्षिभूतौ जगत्यस्मिंश्चरमाणौ मुदाऽन्वितौ ॥ १२.२२४.५१ ॥
ಬೇರೆ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಪತಿ ಹಾಗೆಯೇ, ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸಂಚರಿಸಿದರು.
12.224.52
ततः कदाचिद्भर्तारं श्वेतकेतुं सुवर्चला ।
पप्रच्छ को भवानत्र ब्रूहि मे तद्द्विजोत्तम ॥ १२.२२४.५२ ॥
ಆಗ ಒಮ್ಮೆ ಸುವರ್ಚಲಾ ತನ್ನ ಪತಿ ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು ಕೇಳಿದಳು: 'ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾರು? ಹೇಳಿ, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ.'
12.224.53
तामाह भगवान्वाग्मी तया ज्ञातो न संशयः ।
द्विजोत्तमेति मामुक्त्वा पुनः कमनुपृच्छसि ॥ १२.२२४.५३ ॥
ಆ ವಾಗ್ಮಿ ಭಗವಂತನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು 'ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ' ಎಂದು ಕರೆದು, ಮತ್ತೆ ಯಾರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?'
12.224.54
सा तमाह महात्मानं पृच्छामि हृदि शायिनम् ।
तच्छ्रुत्वा प्रत्युवाचैनां स न वक्ष्यति भामिनि ॥ १२.२२४.५४ ॥
ಅವಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು, "ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನನ್ನು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ." ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು, "ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಅವನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ."
12.224.55
नामगोत्रसमायुक्तमात्मानं मन्यसे यदि ।
तन्मिथ्यागोत्रसद्भावे वर्तते देहबन्धनम् ॥ १२.२२४.५५ ॥
ನಾಮ ಗೋತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೆಂದು ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಮಿಥ್ಯಾ ಗೋತ್ರದ ಇರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹಬಂಧನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
12.224.56
अहमित्येष भावोऽत्र त्वयि चापि समाहितः ।
त्वमप्यहमहं सर्वमहमित्येव वर्तते।
नात्र तत्परमार्थं वै किमर्थमनुपृच्छसि ॥ १२.२२४.५६ ॥
"ನಾನು" ಎಂಬ ಈ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದೆ. ನೀನೂ ನಾನೇ, ನಾನೇ ಸರ್ವವೂ, ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮಾರ್ಥವಿಲ್ಲ; ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತಿ?
12.224.57
ततः प्रहस्य सा हृष्टा भर्तारं धर्मचारिणी ।
उवाच वचनं काले स्मयमाना तदा नृप ॥ १२.२२४.५७ ॥
ಆಗ ಅವಳು ನಕ್ಕು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು. ಓ ರಾಜಾ, ಆಗ ಅವಳು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
12.224.58
किमनेकप्रकारेण विरोधेन प्रयोजनम् ।
क्रियाकलापैर्ब्रह्मर्षे ज्ञाननष्टोऽसि सर्वदा।
तन्मे ब्रूहि महाप्राज्ञ यथाऽहं त्वामनुव्रता ॥ १२.२२४.५८ ॥
ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ವಿರೋಧದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಓ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ, ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
12.224.59
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
वर्तते तेन लोकोऽयं संकीर्णश्च भविष्यति ॥ १२.२२४.५९ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಯಾವುದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನೇ ಇತರ ಜನರೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗುವುದು.
12.224.60
संकीर्णे च तथा धर्मे वर्णः संकरमेति च ।
संकरे च प्रवृत्ते तु मात्स्यो न्यायः प्रवर्तते ॥ १२.२२४.६० ॥
ಧರ್ಮ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದಾಗ ವರ್ಣವೂ ಸಂಕರವಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಕರ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ಸ್ಯ ನ್ಯಾಯ ಪ್ರಬಲವಾಗುತ್ತದೆ.
12.224.61
तदनिष्टं हरेर्भद्रे धातुरस्य महात्मनः ।
परमेश्वरसंक्रीडा लोकसृष्टिरियं शुभे ॥ १२.२२४.६१ ॥
ಓ ಮಂಗಳೆ, ಅದು ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಹರಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟ; ಈ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಕ್ರೀಡೆ.
12.224.62
यावत्पासव उद्दिष्टास्तावत्योऽस्य विभूतयः ।
तावत्यश्चैव मायास्तु तावत्योऽस्याश्च शक्तयः ॥ १२.२२४.६२ ॥
ಎಷ್ಟು ಪಾಶಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೋ, ಅಷ್ಟೇ ಅವನ ವಿಭೂತಿಗಳು; ಅಷ್ಟೇ ಮಾಯೆಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಅವನ ಶಕ್ತಿಗಳು.
12.224.63
एवं सुगह्वरे युक्तो यत्र मे तद्भवाभवम् ।
छित्त्वा ज्ञानासिना गच्छेत्स विद्वान्स च मे प्रियः।
सोऽहमेव न सन्देहः प्रतिज्ञा इति तस्य वै ॥ १२.२२४.६३ ॥
ಹೀಗೆ ಅತಿಗಹನದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಭವಾಭವಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗುವವನೇ ವಿದ್ವಾಂಸ; ಅವನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು. ಅವನು ನಾನೇ, ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ — ಇದು ಅವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ.
12.224.64
ये मूढास्ते दुरात्मानो धर्मसंकरकारकाः ।
मर्यादाभेदका नीचा नरके यान्ति जन्तवः ॥ १२.२२४.६४ ॥
ಯಾರು ಮೂಢರೋ, ಅವರು ದುರಾತ್ಮರು; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಕರ ಮಾಡುವವರು, ಮರ್ಯಾದೆಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುವವರು, ನೀಚರು — ಆ ಜೀವಿಗಳು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
12.224.65
आसुरीं योनिमापन्ना इति देवानुशासनम् ॥ १२.२२४.६५ ॥
ಆಸುರೀ ಯೋನಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರು — ಇದು ದೇವತೆಗಳ ಅನುಶಾಸನ.
12.224.66
भगवत्या तथा लोके रक्षितव्यं न संशयः ।
मर्यादालोकरक्षार्थमेवमस्ति तथा स्थितः ॥ १२.२२४.६६ ॥
ಭಗವತಿಯಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಲೋಕದ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.
12.224.67
शब्दः कोत्र इति ख्यातस्तथाऽर्थं च महामुने ।
आकृत्या पतयो ब्रूहि लक्षणेन पृथक्पृथक् ॥ १२.२२४.६७ ॥
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, 'ಶಬ್ದ' ಎಂದು ಯಾವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥವೇನು? ಆಕೃತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಭೇದಗಳನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ.
12.224.68
व्यत्ययेन च वर्णानां परिवादकृतो हि यः ।
स शब्द इति विज्ञेयस्तन्निपातोऽर्थ उच्यते ॥ १२.२२४.६८ ॥
ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಧ್ವನಿಯೇ 'ಶಬ್ದ' ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ನಿಪಾತವನ್ನೇ 'ಅರ್ಥ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
12.224.69
शब्दार्थयोर्हि संबन्धस्त्वनयोरस्ति वा न वा ।
तन्मे ब्रूहि यथातत्वं शब्दस्यानेऽर्थ एव चेत् ॥ १२.२२४.६९ ॥
ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ? ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿ; ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನೂ ಹೇಳಿ.
12.224.70
शब्दार्थयोर्न चैवास्ति संबन्धोऽत्यन्त एव हि ।
पुष्करे च यथा तोयं तथाऽस्मीति च वेत्थ तत् ॥ १२.२२४.७० ॥
ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ; ಕಮಲದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂತೆ. 'ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದೇನೆ' ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ.
12.224.71
अर्थे स्थितिर्हि शब्दस्य नान्यथा च स्थितिर्भवेत् ।
विद्यते चेन्महाप्राज्ञ विनाऽर्थं ब्रूहि सत्तम ॥ १२.२२४.७१ ॥
ಶಬ್ದದ ಸ್ಥಿತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆಯಾಗಿರಲಾರದು. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಶಬ್ದವಿದ್ದರೆ, ಸತ್ತಮನೇ, ಅದನ್ನು ಹೇಳು.
12.224.72
ससंसर्गोऽतिमात्रस्तु वाचकत्वेन वर्तते ।
अस्ति चेद्वर्तते नित्यं विकारोच्चारणेन वै ॥ १२.२२४.७२ ॥
ಆ ಸಂಸರ್ಗವು ಅತಿಶಯವಾಗಿದೆ; ಅದು ವಾಚಕವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸದಾ ವಿಕಾರದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
12.224.73
शब्दस्थानोत्र इत्युक्तस्तथाऽर्थ इति मे कृतः ।
अर्थः स्थितो न तिष्ठेच्च विरूढमिह भाषितम् ॥ १२.२२४.७३ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಅರ್ಥವು ನೆಲೆಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ನಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು; ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.
12.224.74
न विकूलोऽत्र कथितो नाकाशं हि विना जगत् ।
संबन्धस्तत्र नास्त्येव तद्वदित्येष मन्यताम् ॥ १२.२२४.७४ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವಿಕೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ; ಆಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಇದನ್ನು ಭಾವಿಸಲಿ.
12.224.75
सदाऽहंकारशब्दोऽयं व्यक्तमात्मनि संश्रितः ।
न वाचस्तत्र वर्तन्ते इति मिथ्या भविष्यति ॥ १२.२२४.७५ ॥
ಈ 'ಅಹಂಕಾರ' ಶಬ್ದವು ಸದಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಚಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ.
12.224.76
अहंशब्दो ह्यहंभावो नात्मभावे शुभव्रते ।
न वर्तन्ते परेऽचिन्त्ये वाचः सगुणलक्षणाः ॥ १२.२२४.७६ ॥
'ಅಹಂ' ಶಬ್ದವೇ 'ಅಹಂಭಾವ'; ಶುಭವ್ರತೆಯೇ, ಆತ್ಮಭಾವದಲ್ಲಿ ಅದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮ ಮತ್ತು ಅಚಿಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಗುಣ ಲಕ್ಷಣದ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.224.77
अहं गात्रैकतः श्यामा भावनपि तथैव च ।
तन्मे ब्रूहि यथान्यायमेवं चेन्मुनिसत्तम ॥ १२.२२४.७७ ॥
'ನಾನು' ಎಂಬುದು ದೇಹದ ಒಂದು ಅಂಗದಿಂದ ಕಪ್ಪಾಗಿದೆ; ಭಾವನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಅದನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿ, ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ.
12.224.78
मृण्मये हि घटे भावस्तादृग्भाव इहेष्यते ।
अयं भावः परेऽचिन्त्ये ह्यात्मभावो यथाच तत् ॥ १२.२२४.७८ ॥
ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾವವೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಭಾವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾವ ಚಿಂತಿಸಲಾಗದ ಪರದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ; ಆತ್ಮದ ಸ್ವಭಾವವೂ ಅದೇ.
12.224.79
अहं त्वमेतदित्येव परे संकल्पना मया ।
तस्माद्वाचो न वर्तन्त इति नैव विरुध्यते ॥ १२.२२४.७९ ॥
'ನಾನು', 'ನೀನು', 'ಇದು' ಎಂಬ ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪರದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಿರೋಧವಲ್ಲ.
12.224.80
तस्माद्वामेन वर्तन्ते मनसा भीरु सर्वशः ।
यथाऽऽकाशगतं विश्वं संसक्तमिव लक्ष्यते ॥ १२.२२४.८० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ಭೀರುವೇ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಜನರು ಡೊಂಕು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವ ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
12.224.81
संसर्गे सति संबन्धात्तद्विकारं भविष्यति ।
अनाकाशगतं सर्वं विकारे च सदा गतम् ॥ १२.२२४.८१ ॥
ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದಾಗ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಕಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲವೂ ಸದಾ ವಿಕಾರದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
12.224.82
तद्ब्रह्म परमं शुद्धमनौषम्यं न शक्यते ।
न दृश्यते तथा तच्च दृश्यते च मतिर्मम ॥ १२.२२४.८२ ॥
ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮವಾದುದು, ಶುದ್ಧವಾದುದು, ಅನುಪಮವಾದುದು; ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
12.224.83
निर्विकारं ह्यमूर्ति च निरयं सर्वगं तथा ।
दृश्यते च वियन्नित्यं दृगात्मा तेन दृश्यते ॥ १२.२२४.८३ ॥
ಅವನು ವಿಕಾರರಹಿತ, ರೂಪರಹಿತ, ಆಧಾರರಹಿತ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ; ಆಕಾಶವೂ ಸದಾ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನೋಡುವ ಆತ್ಮ ಅದರಿಂದ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
12.224.84
त्वचा स्पृशति वै वायुमाकाशस्थं पुनः पुनः ।
तत्स्थं गन्धं तथाघ्राति ज्योतिः पश्यति चक्षुषा ॥ १२.२२४.८४ ॥
ತ್ವಚೆಯಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ವಾಯುವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಗಂಧವನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
12.224.85
तमोरश्मिगणश्चैव मेघजालं तथैव च ।
वर्षं तारागणं चैव नाकाशं दृश्यते पुनः ॥ १२.२२४.८५ ॥
ಕತ್ತಲೆ, ಕಿರಣಗಳ ಸಮೂಹ, ಮೇಘಜಾಲ, ಮಳೆ, ನಕ್ಷತ್ರಗಣ ಕೂಡ; ಮತ್ತೆ ಆಕಾಶ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
12.224.86
आकाशस्याप्यथाकाशं सद्रूपमिति निश्चितम् ।
तदर्थे कल्पिता ह्येते तत्सत्यो विष्णुरेव च।
यानि नामानि गौणानि ह्युपचारात्परात्मनि ॥ १२.२२४.८६ ॥
ಆಕಾಶಕ್ಕೂ ಆಕಾಶ—ಅದು ಸದ್ರೂಪವೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವು ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ; ಆ ಸತ್ಯವೇ ವಿಷ್ಣು. ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿರುವ ಗೌಣ ನಾಮಗಳು ಉಪಚಾರದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು.
12.224.87
न चक्षुषा न मनसा न चान्येन परो विभुः ।
चिन्त्यते सूक्ष्मया बुद्ध्या वाचा वक्तुं न शक्यते ॥ १२.२२४.८७ ॥
ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆ ಪರಮ ವಿಭುವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದು.
12.224.88
एतत्प्रपञ्चमखिलं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
महाघटोऽल्पकश्चैव यथा मह्यां प्रतिष्ठितौ ॥ १२.२२४.८८ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ; ದೊಡ್ಡ ಮಡಕೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮಡಕೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಂತೆ.
12.224.89
न च स्त्री न पुमांश्चैव यथैव न नपुंसकः ।
केवलज्ञानमात्रं तत्तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२२४.८९ ॥
ಅದು ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಅಲ್ಲ, ಪುರುಷನೂ ಅಲ್ಲ, ನಪುಂಸಕನೂ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರ; ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.
12.224.90
भूमिसंस्थानयोगेन वस्तुसंस्थानयोगतः ।
रसभेदा यथा तोये प्रकृत्यामात्मनस्तथा ॥ १२.२२४.९० ॥
ಭೂಮಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯೋಗದಿಂದ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರಸಭೇದಗಳಂತೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನ (ಭೇದಗಳು) ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.
12.224.91
तद्वाक्यस्मरणान्नित्यं तृप्तिं वारि पिबन्निव ।
प्राप्नोति ज्ञानमखिलं तेन तत्सुखमेधते ॥ १२.२२४.९१ ॥
ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ, ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವವನಂತೆ ಸದಾ ತೃಪ್ತಿಹೊಂದಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಆ ಸುಖ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
12.224.92
अनेन साध्यं किं स्याद्वै शब्देनेति मतिर्मम ।
वेदगम्यः परोऽचिन्त्य इति पौराणिका विदुः ॥ १२.२२४.९२ ॥
ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಏನು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಪರಮವು ವೇದದಿಂದ ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು, ಅಚಿಂತ್ಯವು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕರು ಬಲ್ಲರು.
12.224.93
निरर्थको यथा लोके तद्वत्स्यादिति मे मतिः ।
निरीक्ष्यैवं यथान्यायं वक्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ १२.२२४.९३ ॥
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಥಕವಾದಂತೆ ಇದೂ ಇರಬಹುದು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಓ ನಿಷ್ಪಾಪನೇ, ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ನನಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು.
12.224.94
वेदगम्यं परं शुद्धमिति सत्या परा श्रुतिः ।
व्याहत्या नैतदित्याह व्युपलिङ्गे च वर्तते ॥ १२.२२४.९४ ॥
'ಪರಮ, ಶುದ್ಧ, ವೇದದಿಂದ ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು' — ಈ ಪರಮ ಶ್ರುತಿ ಸತ್ಯ. 'ಇದಲ್ಲ' ಎಂದು ವಿರೋಧದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.
12.224.95
निरर्थको न चैवास्ति शब्दो लौकिक उत्तमे ।
अनन्वयास्तथा शब्दा निरर्था इति लौकिकैः ॥ १२.२२४.९५ ॥
ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಬ್ದವೂ ನಿರರ್ಥಕವಲ್ಲ. ಲೌಕಿಕರು ಅಸಂಬದ್ಧವೆಂದು ನಿರರ್ಥಕ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಿರರ್ಥಕವಲ್ಲ.
12.224.96
गृह्यन्ते तद्वदित्येव न वर्तन्ते परात्मनि ।
अगोचरत्वं वचसां युक्तमेवं तथा शुभे ॥ १२.२२४.९६ ॥
ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತುಗಳು ಅಗೋಚರವಾಗಿರುವುದು ಹೀಗೆಯೇ ಸರಿಯಾಗಿದೆ, ಓ ಶುಭೆ.
12.224.97
साधनस्योपदेशाच्च ह्युपायस्य च सूचनात् ।
उपलक्षणयोगेन व्यावृत्त्या च प्रदर्शनात्।
वेदगम्यः परः शुद्ध इति मे धीयते मतिः ॥ १२.२२४.९७ ॥
ಸಾಧನದ ಉಪದೇಶದಿಂದ, ಉಪಾಯದ ಸೂಚನೆಯಿಂದ, ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ, ಪರಮವೂ ಶುದ್ಧವೂ ಆದುದು ವೇದದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದದ್ದು ಎಂದು ನನ್ನ ಮತಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
12.224.98
अध्यात्मध्यानसंभूतमभूतं… वत्स्फुटम् ।
ज्ञानं विद्धि शुभाचारे तेन यान्ति परां गतिम् ॥ १२.२२४.९८ ॥
ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಅಭೂತವಾದ…ವತ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿ, ಓ ಶುಭಾಚಾರಿಣಿ; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
12.224.99
यदि मे व्याहृतं गुह्यं श्रुतं न तु त्वया शुभे ।
तथ्यमित्येव वा शुद्धे ज्ञानं ज्ञानविलोचने ॥ १२.२२४.९९ ॥
ನಾನು ಹೇಳಿದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿರದಿದ್ದರೆ, ಓ ಶುಭೆ—ಅಥವಾ ಓ ಶುದ್ಧೆ, ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದೇ ತಿಳಿ; ಓ ಜ್ಞಾನನೇತ್ರೆ, ಅದೇ ಜ್ಞಾನ.
12.224.100
नानारूपवदस्यैवमैश्वर्यं दृश्यते शुभे ।
न वायुस्तं न सूर्यस्तं नाग्निस्तत्तत्परं पदम् ॥ १२.२२४.१०० ॥
ಇವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹೀಗೆ ನಾನಾ ರೂಪಗಳುಳ್ಳದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಓ ಶುಭೆ. ವಾಯು ಅವನಲ್ಲ, ಸೂರ್ಯ ಅವನಲ್ಲ, ಅಗ್ನಿ ಅವನಲ್ಲ—ಅದೇ ಪರಮ ಪದ.
12.224.101
अनेन पूर्णमेतद्धि हृदि भूतमिहेष्यते ।
एतावदात्मविज्ञानमेतावद्यदहं स्मृतम्।
आवयोर्न च सत्वे वै तस्मादज्ञानबन्धनम् ॥ १२.२२४.१०१ ॥
ಇದರಿಂದ ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವುದೆಂದು ಬಯಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮವಿಜ್ಞಾನ ಇಷ್ಟೇ, ನಾನು ಸ್ಮರಿಸಿದುದು ಇಷ್ಟೇ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಜ್ಞಾನದ ಬಂಧನ.
12.224.102
एवं सुवर्चला हृष्टा प्रोक्ता भर्त्रा यथार्थवत् ।
परिचर्यमाणा ह्यनिशं तत्वबुद्धिसमन्विता ॥ १२.२२४.१०२ ॥
ಹೀಗೆ ಸುವರ್ಚಲೆಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪತಿಯಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ತತ್ತ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.
12.224.103
भर्ता च तामनुप्रेक्ष्य नित्यनैमित्तिकान्वितः ।
परमात्मनि गोविन्दे वासुदेवे महात्मनि ॥ १२.२२४.१०३ ॥
ಪತಿಯೂ ಅವಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ, ಗೋವಿಂದ ವಾಸುದೇವ ಮಹಾತ್ಮನಲ್ಲಿ (ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದನು).
12.224.104
समाधाय च कर्माणि तन्मयत्वेन भावितः ।
कालेन महता राजन्प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १२.२२४.१०४ ॥
ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ಮಯನಾಗಿ ಭಾವಿತನಾದ ಅವನು, ಓ ರಾಜನೇ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.224.105
एतत्ते कथितं राजन्यस्मात्त्वं परिपृच्छसि ।
गार्हस्थ्यं च समास्थाय गतौ जायापती परम् ॥ १२.२२४.१०५ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ನೀನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರು ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.